Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Түпкілікті американдықтар тайпасы
Тіл
Tribe of Native American people
the language
Жағалау Мивоктары – Калифорнияның түпкілікті халқы, Мивок тайпаларының екінші ең ірі тайпасы. Жағалау Мивоктары Солтүстік Калифорниядағы қазіргі Марин округі мен Сонома округінің оңтүстік бөлігінде, солтүстіктегі «Алтын қақпадан» Дунканс-Пойнтқа дейін және шығысқа қарай Сонома сағасына дейін қоныстанды. Жағалау Мивоктарына Бодега шығанағы маңындағы Мивок ауылдарынан шыққан Бодега шығанағы Мивоктары немесе Оламентко (Оламентке), Марин Мивоктары немесе Хукуоэко (Хуукуико) және Оңтүстік Сонома Мивоктары немесе Лекахтевутко (Лекэтуит) кірді. Олардың өзіне арналған жалпы атауы болмаса да, жағалау Мивоктарының «халық» деген сөзі – Миха Ко, А. Л. Кройбердің пікірінше, ықтимал эндоним ретінде ұсынылды. Бұл 20 ғасырдың басында тайпалық топтар мен оларды зерттеген этнографтар арасындағы кең таралған практиканы сақтау үшін жасалды, сондай-ақ «Мивок» термині де Орталық Сьерра Мивоктарының «халық» деген сөзіне сәйкес келеді.
The Coast Miwok are an Indigenous people of California that were the second largest tribe of the Miwok people. Coast Miwok inhabited the general area of modern Marin County and southern Sonoma County in Northern California, from the Golden Gate north to Duncans Point and eastward to Sonoma Creek. Coast Miwok included the Bodega Bay Miwok, or Olamentko (Olamentke), from authenticated Miwok villages around Bodega Bay, the Marin Miwok, or Hookooeko (Huukuiko), and Southern Sonoma Miwok, or Lekahtewutko (Lekatuit). While they did not have an overarching name for themselves, the Coast Miwok word for people, Micha ko, was suggested by A. L. Kroeber as a possible endonym, keeping with a common practice among tribal groups and the ethnographers studying them in the early 20th Century and with the term Miwok itself, which is the Central Sierra Miwok word for people.
Мәдениет
Жағалаулық мивоктар өздерінің жағалаулық мивок тілінде сөйледі, бұл тіл Ютиан тілдер тобына жатады. Олар аң аулау және жинау арқылы күшін табады, және орталықтандырылмаған саяси биліксіз шағын топтарда өмір сүрді. Көктемде олар жағалауға барып, лосось және басқа да теңіз өнімдерін, оның ішінде теңіз шөптерін аулайтын. Ал қалған уақытта олардың негізгі тағамы негізінен емен жаңғақтары – әсіресе қара және қоңыр еменнен – және жабайы жануарлар, мысалы, бұғы, мақтақұйрық қоян және қарақұйрық бұғы (Odocoileus hemionus columbianus), Калифорния бұғысының (Odocoileus hemionus) жағалауға тән түрі болды. Бұғы аулағанда, мивок аңшылары дәстүрлі түрде өздерінің иісін жасыру үшін Brewer's angelica (Angelica breweri) қолданған. Мивоктар көбінесе аю ауламайтын. Ерба буэна шайының жапырақтары емдік мақсатта қолданылды. Жағалаулық мивоктардың арасында татуировка жасау дәстүрлі болған, олар пигмент алу үшін улы бие қабығын жаққан. Олардың "котча" деп аталатын дәстүрлі үйлері конус пішіндес, олар туле шөбінен немесе секвойя қабығынан салынған. Мивоктар шебер шеге жасаушылар. Пойнт Рейес ұлттық жағалауында Куле Локло деп аталатын жағалаулық мивок ауылының қайта жаңартылған нұсқасы орналасқан.
The Coast Miwok spoke their own Coast Miwok language in the Utian linguistic group. They lived by hunting and gathering, and lived in small bands without centralized political authority. In the springtime they would head to the coasts to hunt salmon and other seafood, including seaweed. Otherwise their staple foods were primarily acorns—particularly from black and tan oak–nuts and wild game, such as deer and cottontail rabbits and black tailed deer, Odocoileus hemionus columbianus, a coastal subspecies of the California mule deer, Odocoileus hemionus. When hunting deer, Miwok hunters traditionally used Brewer's angelica, Angelica breweri to eliminate their own scent. Miwok did not typically hunt bears. Yerba buena tea leaves were used medicinally. Tattooing was a traditional practice among Coast Miwok, and they burned poison oak for a pigment. Their traditional houses, called "kotcha", were constructed with slabs of tule grass or redwood bark in a cone shaped form. Miwok people are skilled at basketry. A recreated Coast Miwok village called Kule Loklo is located at the Point Reyes National Seashore.
Тарих
Мивок халқының құжаттамалық мәліметтері 1579 жылы сэр Фрэнсис Дрейктің басқаруымен келген кемедегі дін қызметкерінің жазбаларынан басталады. 1595 және 1808 жылдар аралығында испан және орыс саяхатшыларының куәліктері де бар. Оңтүстік Сонома округіндегі Толай көлінен 1000-нан астам тарихқа дейінгі әсем тастар мен көптеген жебе ұштары табылды, олардың кейбіреулері 4000 жылға дейін соққан. Көл Мивок және аймақтағы басқа да халықтар үшін қасиетті орын, рәсімдер өткізілетін және емделуге арналған жер саналды. Жағалау Мивоктары балық аулау маусымында жағалау мен шығанақтарда саяхаттап, лагерь құратын. Еуропалықтар Калифорнияға келгеннен кейін, еуропалықтар әкелген аурулар салдарынан халық саны азайды. 1783 жылдан бастап миссияның шіркеулік жазбаларында Жағалау Мивоктарының Сан-Франциско-де-Асис миссиясына, қазір Долорес миссиясына қосыла бастағаны көрсетілген. Олар 1803 жылы осы миссияға көптеп қосыла бастады, Хуймен және Гуаулен тайпаларынан (Сан-Рафаэль және Болинас шығанағы) 49 жұптың некесі Миссия Сан-Франциско неке кітабында тіркелді. 1812 жылға дейін Сан-Пабло шығанағының жағалауындағы солтүстікке қарай орналасқан тайпалар Сан-Франциско миссиясына көшіп келді. 1814 жылы испан билігі солтүстік топтарды – Алагуалис, Чокоим (Сонома деп те аталады), Оломпалис және Петалумаларды – бөліп, әр топтың бір бөлігін Сан-Франциско миссиясына, ал екінші бөлігін Сан-Хосе миссиясына, Сан-Франциско шығанағының оңтүстік-шығыс бөлігіне жіберді. 1817 жылдың соңына қарай 850 Жағалау Мивок дінге қайтарылды. Сан-Рафаэль миссиясын 1817 жылдың күзінде испан францискандықтары Жағалау Мивоктарының жерінде құрды. Сол кезде өздерінің жерінде қалған Жағалау Мивоктары Марин түбегінің Тынық мұхиты жағалауында, Пойнт-Рейестен солтүстікке қарай Бодега шығанағына дейін орналасқан. Испан билігі Сан-Франциско және Сан-Хосе миссияларында болған Жағалау Мивоктарының көпшілігін солтүстікке әкеліп, Сан-Рафаэль миссиясын құру үшін бастапқы халықты құрады. Бірақ Охлоне немесе Бей Мивок тілінде сөйлейтін миссионерлік үндістермен некелескендер Алтын қақпадан оңтүстікке қарай қалды. 1820 жылдары Сан-Рафаэль миссиясы Жағалау Мивоктары мен Помо тілінде сөйлейтіндерге арналған миссияға айналды. 1823 жылы Сонома аңғарында (Жағалау Мивоктарының дәстүрлі ең шығыс аймағы) құрылған Сан-Франциско Солано миссиясы Wappo немесе Patwin тілдерінде сөйлейтін үндістерге арналған миссияға айналды. Миссия кезеңінің соңында (1769–1834) Жағалау Мивоктары францискандық миссионерлердің бақылауынан босатылды. Сонымен қатар, миссия жерлері секуляризацияланып, Калифорниялықтарға берілді. Жағалау Мивоктарының көпшілігі Калифорнияның жаңа жер грантының иелері үшін ранчоларда құлдыққа түсіп, мысалы, Ранчо Петалума Адобеде генерал Мариано Г. Вальехо үшін жұмыс істеді. Ранчо иелері ауыл шаруашылығы және мал шаруашылығы дағдылары бар үнділердің еңбек күшіне тәуелді болды. Калифорния штатының құрылуының басында (1850) Марин және Сонома округтерінің көптеген Мивоктары қиын жағдайды ең жақсы жолға қойып, дәстүрлі отандарында шаруалық жұмыспен немесе балық аулаумен айналысып өмір сүрді. Басқалары мексикалықтардың иелігінен ағылшын-американдықтардың иелігіне тез ауысып жатқан ранчоларда маусымдық немесе жыл бойы жұмыс істеуді таңдады.
Documentation of Miwok peoples dates back as early as 1579 by a priest on a ship under the command of Sir Francis Drake. Other verification of occupancy exists from Spanish and Russian voyagers between 1595 and 1808. Over 1000 prehistoric charmstones and numerous arrowheads have been unearthed at Tolay Lake in Southern Sonoma County some dating back 4000 years. The lake was thought to be a sacred site and ceremonial gathering and healing place for the Miwok and others in the region. Coast Miwok would travel and camp on the coast and bays at peak fishing seasons. After the Europeans arrived in California, the population declined from diseases introduced by the Europeans. Beginning in 1783, mission ecclesiastical records show that Coast Miwok individuals began to join Mission San Francisco de Asis, now known as Mission Dolores. They started joining that mission in large numbers in 1803, when the marriages of 49 couples from their Huimen and Guaulen local tribes (San Rafael and Bolinas Bay) appeared in the Mission San Francisco Book of Marriages. Local tribes from farther and farther north along the shore of San Pablo Bay moved to Mission San Francisco through the year 1812. Then in 1814 the Spanish authorities began to split the northern groups—Alagualis, Chocoimes (alias Sonomas), Olompalis, and Petalumas—sending a portion of each group to Mission San Francisco and another portion to Mission San Jose in the southeast portion of the San Francisco Bay Area. By the end of the year 1817, 850 Coast Miwok had been converted. Mission San Rafael was founded by the Spanish Franciscans in Coast Miwok territory in the late fall of 1817. By that time the only Coast Miwok people still on their land were those on the Pacific Coast of the Marin Peninsula, from Point Reyes north to Bodega Bay. The Spanish authorities brought most of the Coast Miwoks who had been at Missions San Francisco and San Jose back north to form a founding population for Mission San Rafael. But some who had married Ohlone or Bay Miwok speaking Mission Indians remained south of the Golden Gate. Over time in the 1820s Mission San Rafael became a mission for Coast Miwok and Pomo speakers. Mission San Francisco Solano, founded in 1823 in the Sonoma Valley (the easternmost traditional Coast Miwok region), came to be predominately a mission for Indians that spoke the Wappo or Patwin languages. At the end of the Mission period (1769–1834) the Coast Miwoks were freed from the control of the Franciscan missionaries. At the same time the Mission lands were secularized and ceded to Californios. Most Coast Miwok began to live in servitude on the ranchos for the new California land grant owners, such as those who went to work for General Mariano G. Vallejo at Rancho Petaluma Adobe. The ranch owners were dependent upon the labor pool of Indians with agricultural and ranching skills. By the beginning of California statehood (1850), many Miwok of Marin and Sonoma Counties were making the best of a difficult situation by earning their livelihoods through farm labor or fishing within their traditional homelands. Others chose to work as seasonal or year round laborers on the ranches that were rapidly passing from Mexican ownership into Anglo American ownership.
Оломпали мен Никасио
Сан-Рафаэль миссиясы 1834-1836 жылдары жабылғаннан кейін Мексика үкіметі жердің көп бөлігін калифорниялықтарға берді, бірақ Мивок экс-неофиттеріне дәстүрлі Жағалау Мивок аумағының ішінде екі жерде жер иеленуге рұқсат берді: Оломпали және Никасио. Жағалау Мивоктарының басшысы Камило Йнития 1843 жылы Альта-Калифорния губернаторы Михельторенадан 2 шаршы лига жерді қамтитын Rancho Olompali жер грантын алды, ол Оломпалидің (оның туған ауылы) тарихи Мивок ауылын және қазіргі Новатоның солтүстігіндегі жерді қамтыды. Оломпали ауылы 500 жылға дейін сонады, 1200 жылы маңызды орталық болған және Марино окруғындағы ең ірі Мивок ауылы болуы мүмкін. Йнития 9 жыл бойы Rancho Olompali жеріне иелік құқығын сақтап, 1852 жылы жердің көп бөлігін Марин округының Джеймс Блэкке сатты. Кейбір Жағалау Мивоктары құлдыққа түсті. 1846 жылы Джозеф Уоррен Ревир (әскери мансап иесі және Пол Ревирдің немересі) Rancho San Geronimo сатып алды. Бұл 8701 акр Жағалау Мивок жері болды, алғаш рет 1844 жылы Мексика-Америка соғысы кезінде Мануэль Михельторена басып алған. Ревир құлға айналған Жағалау Мивоктарын плантацияда жұмыс істеуге мәжбүрледі, ағаш және егін сатты. Шербёрн Ф. Кук бұл санды 2000-ға дейін көтерді.
After Mission San Rafael closed during the 1834 1836 period, the Mexican government deeded most of the land to Californios, but allowed the Miwok ex neophytes to own land at two locations within traditional Coast Miwok territory: Olompali and Nicasio. The Coast Miwok leader Camilo Ynitia, secured a land grant of 2 sq. leagues known as Rancho Olompali, from Governor Micheltorena of Alta California in 1843, which included the prehistoric Miwok village of Olompali (his home village) and is north of present day Novato. The village of Olompali dates back to 500, had been a main center in 1200, and might have been the largest Miwok village in Marin County. Ynitia held onto the Rancho Olompoli land title for 9 years, but in 1852 he sold most of the land to James Black of Marin. Some Coast Miwok persons were enslaved. In 1846, Joseph Warren Revere (career militant and grandson of Paul Revere) purchased Rancho San Geronimo. It was 8,701 acres of Coast Miwok land, first seized by Manuel Micheltorena in 1844 during the Mexican American war. Revere forced enslaved Coast Miwok people to operate the plantation, selling timber and crops. Sherburne F. Cook raised this figure to 2,000.
Белгілі жағалаудағы мивоктар
Жозе Калистро Никасиодағы соңғы қауым басшысы болды. Шеф Марин – Хуймен тайпасына жататын жағалау Мивок тайпасының басшысы, 1801 жылы шамамен 20 жасында Сан-Франциско миссиясында крещениеден өтті және 1820 жылдары Сан-Рафаэль миссиясында алкальде қызметін атқарғаны белгілі. Ол 1839 жылдың 15 наурызында қайтыс болды. Генерал Вальехоның 1850 жылы Калифорния штатының бірінші заң шығарушы органына ұсынған жартылай тарихи есебінде ол "Ликатут тайпасының ұлы басшысы" деп көрсетілген.
José Calistro, was the last community leader at Nicasio. Chief Marin was a Coast Miwok of the Huimen local tribe, baptized at around age 20 in 1801 at Mission San Francisco and noted as an alcalde at Mission San Rafael in the 1820s. He died on March 15, 1839. He was the "great chief of the tribe Licatiut", according to General Vallejo's semi historical report to the first California State Legislature (1850).