Кіріспе

Рим императоры 518–527 жылдары. Юстин I (Iustinus; Ἰουστῖνος (Ioustînos); 450 – 1 тамыз 527), сондай-ақ Юстин Тракиялық (Justinus Thrax; Ἰουστῖνος ὁ Θρᾷξ (Ioustînos ho Thrâix)) деп те аталады, 518–527 жылдары Шығыс Рим императоры болды. Шаруа отбасында дүниеге келген ол әскер қатарында өсіп, императорлық гвардияның қолбасшысы болды. Император Анастасий қайтыс болғанда, ол өзінің бәсекелестерін озатып, 68 жасқа толғанға қарамастан, оның орнына сайланды. Оның билеуі Юстиниан әулетінің құрылуымен маңызды, оған оның көрнекті жүрегі Юстиниан I және үш келесі император кірді. Оның әйелі – Евфемия императрица. Ол берік православие христиандық көзқарастарымен танымал болды. Бұл Рим және Константинополь шіркеулері арасындағы Акакийлік схизманы аяқтауға көмектесті, нәтижесінде Юстин мен паптық арасындағы қарым-қатынас жақсарды. Өкіметтік кезегі бойы ол өзінің қызметінің діни сипатына ерекше мән берді және сол кезде православие емес деп саналған түрлі христиандық топтарға қарсы жарлықтар шығарды. Сыртқы саясатта ол дінді мемлекеттік құрал ретінде пайдаланды. Ол империя шекарасында тәуелді мемлекеттер құруға тырысты және билеуінің соңына дейін ірі соғыстардан сақтанды.

Ерте мансап

Юстин Иллирия префектурасының бір бөлігі – Дардания аймағынан шыққан шаруа, және мүмкін шошқа бағушы да болған. Ол Скупи маңындағы Бадериана поселкесінде (қазіргі Скопье, Солтүстік Македония) дүниеге келген. Ол фрако-римдік немесе иллюро-римдік текті болған, латын тілінде сөйлеген және грек тілін тек қарапайым деңгейде білген, сондай-ақ, өзінің серіктері мен отбасы мүшелері сияқты (Зимарх, Дитивист, Бораид, Биглениза, Сабатий және т.б.) фракиялық есімді болған. Оның әпкесі Вигилантия (шамамен 455 жылы туған) Саббатийге үйленді және екі балаға ие болды: болашақ император Петрус Саббатий Юстиниан (483 жылы туған) және Вигилантия (490 жылы туған). Кіші Вигилантия Дульциссимге (немесе Дульцидиоға) үйленді және кем дегенде үш бала туды: болашақ император Юстин II (520 жылы туған); болашақ генерал Марцелл; және сенатор Ареобиндқа үйленген Праэекта (520 жылы туған). Жастық шағында ол екі серігімен бірге Дарданиядан аймақтың кедейлігінен қашу үшін кетіп қалды. Шығыс Рим империясының астанасы Константинопольге паналағанда, олардың киімдері жыртылған, арқанда бір қап нан болған. Ол сол жерге келген кезде сауатсыз болғандықтан, жаңа құрылған сарай күзетшілері – экскубиторлар қатарына қосылды. Ол түрлі лауазымдарда қызмет етіп, исаврлар мен сасанидтерге қарсы науқандарға қатысты және батылдығымен көзге түсті. Оның қабілетінің арқасында ол тікелей трибун, комис, сенатор болып тағайындалды және император Анастасий I кезінде сарай күзетінің қолбасшысы – экскубитордың ықпалды лауазымын иеленді. Осы кезеңде ол Лупицинаға үйленді; осы некеден тірі қалған балалары туралы мәлімет жоқ. Замандас тарихшы Прокопийдің сөзіне сүйенсек, Лупицина – Юстинмен үйленгенге дейін оның құлы және әйелі болған варвар әйелі.

Мұрагерлік

518 жылдың 8-9 шілдесінде Анастасий қайтыс болды және оның үлкен қызметшісі Юстин мен Целерді өлім төсегіне шақырды. Целер магистер официорум (офис шебері) және Scholae Palatinae сарай полктерінің қолбасшысы болды – бұл шеруге қатысатын әскерлердің күштері еді. Таңертең бұл жаңалық елорда, Константинополь қаласының барлық жеріне тарады. Жаңа императорды сайлау үшін Жохан Каппадокий, Константинопольдің жаңа тағайындалған патриархы және басқа жоғары лауазымды шенеуніктер Ұлы сарайға шақырылды. Сол кезде халық Константинопольдің гипподромына жиналып, жаңа императордың атының жариялануын күтті. Анастасий баласыз қайтыс болды, бірақ көптеген туыстары болды. Бұл үлкен отбасында таққа талапкер болатын бірнеше адам бар еді. Теокрит пен Амантий үлкен әскерді бақылауға және басқа шенеуніктердің қолдауын сатып алуға сенім артты. Амантий Юстиннің қолдауын алу үшін оған көп ақша берген деген қауесет тарады. Алайда, Юстин кішкентай, бірақ жоғары сапалы әскерлер тобын басқарды және ақшаны өзіне қолдау алу үшін пайдаланды. Ол кеңес тарапынан жаңа император болып сайланды және гипподромда Юстин I император деп жарияланды. Бұл есімнің таңдалуы Юстин мен Лупицинаның шын ниетті Халкидондық христиандар екенін көрсетті. 497 жылы Анастасий Италияның остготтар патшасы Теодерикпен келісімге келді, ол Италияны Анастасийдің өкілі ретінде басқаратын болады. Бұл Италияны империяның бір бөлігі ретінде сақтап, қауіпті көршіні бейтараптандырды. Бұл келісім Теодерикке де ұнады, өйткені остготтар Италиядағы аз аристократиялық топ еді және Константинопольдің қолдауы халықтың көп бөлігін олардың билігіне көндіруге көмектесті. Италиялықтардың көпшілігінің империяға деген сезімі әртүрлі болды, өйткені Анастасий Монофизит болды, ал олар Халкидондықтар еді. Остготтар ариандықтар еді және оларды да, монофизиттерді де еретиктердің әртүрлі түрлері деп санауға бейімдік болды. Таққа қатаң Халкидондық император келгеннен кейін және итальяндық папалық институт арадағы келіспеушілікті ресми түрде шешкеннен кейін жағдай тұрақсыз болды. Бастапқыда қарым-қатынас достық болды. Теодериктің күйеу баласы Евтарих 519 жылы Константинопольде консул болып тағайындалды және Теодериктің мұрагері ретінде бекітілді. Евтарих 522 жылы қайтыс болды, сол кезде Юстинианның ықпалымен Юстин саясаты ариандыққа қарсы бағытталды. 526 жылы Теодерик қайтыс болды, Евтарихтың он жасар ұлы Аталарик таққа мұрагер болды. Византия империясы мен Сасанид Персиясының шекарасындағы көптеген шағын мемлекеттер екі держава арасындағы дау-дамайдың себебіне айналды. Грузияның Иберия княздығы Сасанидтердің ықпалында болды, бірақ христиандық болды. Иберия епископтары Византия империясының Антиохия қаласына киелілікке жіберілді. Вахтанг I Иберияны сасаниттерге қарсы соғысқа шақырды. "Шын ниетті христиан" болғандықтан, оның діни саясаты "ірі стратегиялық мақсаттарының ажырамас бөлігі" болды. Юстин билік құрған алғашқы үш жылда монофизиттерді қуғынға салды, тіпті әскердегілерді де. Кейін ол тәжірибелі көзқарас танытты. 523 жылы Юстин ариандыққа қарсы қатаң жарлық шығарды. Остготтар патшасы және Италияның билеушісі Теодерих, көптеген остготтар сияқты, өзі ариандық болды. Ол Хормиздастың орнын басушы папа Иоанн I-ді саясатты өзгерту үшін қатаң нұсқаулармен Константинопольге жіберді. Иоанн жылы қарсы алынды; Константинополь халқы оны қолдады, Юстин тойлар ұйымдастырды, Папаның аяғына жығылды және Папаның қолымен қайтадан таққа отыруын талап етті. Алайда, ол жарлықты күштен жоюға қол жеткізе алмады, тіпті бұл мәселені қозғамады. Италияға оралғаннан кейін ашуланған Теодерик оны түрмеге қамап, көп ұзамай қайтыс болды. Юстинианның ықпалымен Юстин өзінің императорлық ұстанымын діни тұрғыдан білдірді. Ол: "Біз бөлінбейтін Ұш Тұрғанның құрметімен империяға сайландық" деді. Жарлықтар "Біз әрдайым Иса Мәсіхтің атымен барлық жоспарлар мен іс-әрекеттерге адал болып міндеттенеміз" деген сөздермен бекітілді. 519 немесе 522 жылы Юстин монеталар мен мөрлердің артқы жағындағы жалған тәңірлерге табынушылардың рәміздерін бейнелеу дәстүрін тоқтатты. "Патшалық кезінде әйел бейнесі Жеңіс ретінде танылатын белгі, кеуденің астындағы биік белбеу, киіммен ауыстырылды, сондықтан сурет періште ретінде танылды". Прокопий Кесарияның Византия тарихында Юстин I-нің ескі жасында ақыл-ойы нашарлағанын көрсетіп, тіпті "Император, ақымақ және қартайған, айналасындағылардың күлкісін тудырды, сондай-ақ шешімдерді кешіктіруде және міндеттерін орындауға қабілетсіздікте айыпталды" деді.

Юстиниан

Оның ағасы билік құрған кезеңде Юстиниан кезегімен comes domesticorum, императорлық гвардия қолбасшысы, патриций және 521 жылы консул лауазымдарын атқарды. 525 жылы Юстин сенаторлардың төмендегі әлеуметтік топқа жататын, соның ішінде театр актерімен некелесуіне тиым салған заңды жойды, бұл сол кезде үлкен дау тудырған мәселе еді. Бұл жарлық Юстинианның бұрынғы мим актриса Теодораға үйленуіне мүмкіндік берді және нәтижесінде императорлық сарайдағы ескі таптық бөліністерге елеулі өзгерістер енгізілді. Теодора Юстинианның билеу ісіне қатысып, өте маңызды және күшті ықпалға ие болды. Юстинның денсаулығы нашарлап, ол Юстинианды ресми түрде бірдей император ретінде тағайындады, ал 527 жылдың 1 сәуірінде оның мұрагері етіп бекітті. 1 тамызда Юстин қайтыс болды, ал оның орнын Юстиниан басты.

Мұра

525 жылы Киликияның Кесария қаласы Юстин I құрметіне Юстинополис деп аталды. Бұл атау 12 ғасырға дейін сақталды, содан кейін Армян Киликиясының патшасы I Торос оны астанасы етіп, Аназарбус деп қайта атады.