Кіріспе
V ғасырдың соңы / VI ғасырдың басында өмір сүрген Византия тарихшысы Зосим (; 490-шы жылдар – 510-шы жылдар) – шығыс Рим императоры Анастасий I (491–518) билік құрған кезде Константинопольде өмір сүрген грек тарихшысы. Фотиусқа сәйкес, ол императорлық қазынаның "адвокаты" қызметін атқарған. Зосим Константиннің дәстүрлі көпқұдайлы дінді қабылдамағанын сынауымен де белгілі болды. Зосмистің өмірі туралы грек және пұтқа табынушы болғанынан басқа көп мәлімет жоқ. Ол өзінің кітаптарында баяндалған оқиғалардың куәсі болған жоқ.
Zosimus ( ; 490s–510s) was a Greek historian who lived in Constantinople during the reign of the eastern Roman Emperor Anastasius I (491–518). According to Photius, he was a comes, and held the office of "advocate" of the imperial treasury. Zosimus was also known for condemning Constantine’s rejection of the traditional polytheistic religion. Little more is known about the life of Zosimus except that he was Greek and a pagan. He was not a contemporary of the events of his books.
Жаңа тарих
Зосимнің "Жаңа тарихы" (Ἱστορία Νέα, "Жаңа тарих") грек тілінде алты кітаптан тұрады және б.з. 238-410 жылдар аралығындағы кезеңді қамтиды. Ол бесінші ғасырдың соңында жазылған. 238-270 жылдар аралығында ол Дексипптің еңбектерін пайдаланған, 270-404 жылдар аралығында – Еунапийді, ал 407 жылдан кейін – Олимпиодорды қолданды. Оның дереккөздерге тәуелділігі Еунапий және Олимпиодор бөлімдері арасындағы стиль мен әуеннің өзгеруімен, сондай-ақ олардың арасындағы үзіліспен анық көрінеді. Мысалы, Еунапий бөлімінде ол Стилихонға пессимистікпен қарап, сынап-таластайды; ал Олимпиодор бөлімінде латын тілінен нақты сандар мен транслитерациялар келтіріп, Стилихонды жақтайды. Бірінші кітап Августтан Диоклетианға дейінгі (305 жыл) ерте рим императорларының тарихын қысқаша баяндайды; екінші, үшінші және төртінші кітаптар Констанций Хлор мен Галерийдің билікке келуінен бастап Теодосий I-нің өліміне дейінгі кезеңді толығырақ қарастырады. Рим империясының құлдырауы Зосим үшін басты тақырып болғанымен, ол парсы және грек тарихымен байланысты оқиғаларды да талқылайды, мүмкін Полибийді еліктеп. Бүгінгі күнге дейін оның еңбектерінің көп бөлігі сақталған. Дегенмен, жұмыстың бір бөлігі жоғалған болуы мүмкін, немесе Зосим оны аяқтауға үлкермеген болуы да ғажап емес, өйткені ол өзі талқылауға ниеттенген барлық мәселелерді қамтымайды. Монахтар мен басқа дін қызметкерлері оның еңбегіндегі олардың әсеріне қатысты бөлімді жоюға тырысқан деген болжамға сенудің көп себебі жоқ сияқты. Егер жұмыс аяқталмаған болса, бұл стильдегі кейбір шалаңдықтарды түсіндіруге болады. Дегенмен, Фотийдің жұмысты көрген түрінде оған екінші басылым болып көрінгені туралы айғағында алғашқы қарауда кейбір қиындықтар туындауы мүмкін. Бірақ Фотийдің қате түсініктері болған сияқты. Ол қолжазбаларда Historia Nova деп аталады (бұл атаудың мағынасы толыққанды түсініксіз). Бұл Фотийді жаңылыстырған болуы мүмкін. Ол өзі алғашқы басылымын көрмегенін айтады. Зосим – пұтқа табынушы, сондықтан христиан императорларының кемшіліктері мен қылмыстарын аямай сынайды. Осы себепті оның сенімділігіне бірнеше христиан авторлары күшті қарсылық білдірген. Бұл мәселе, кейде ойланғандай, Зосимнің соңынан ерген тарихшылардың сенімділігіне байланысты емес, өйткені ол оқиғалар мен тұлғаларға қатысты олардың барлық пікірлерімен келіспеген. Мысалы, Зосим 270-404 жылдар аралығында Еунапийді ұстанғанымен, Стилихон мен Серена туралы есептерінде Еунапийден толығымен өзгеше пікір білдірген. Орта ғасырдан кейінгі авторлардың ішінде Цезарь Барониус, Лелио Бискола, Каспар фон Барт, Иоганн Даниэль Риттер, Ричард Бентли және Г. Э. М. де Стэ. Круа оның еңбегін сынаған. Бентли Зосим туралы айқын жеккөрумен сөйлейді. Ал Леонклавиус, Г. Б. фон Ширах, Дж. Матт. Шрокх және Райтмайер оның тарихи авторитетін қорғаған. Зосимнің пұтқа табынушылыққа бейімділігіне байланысты императорлық қазынадағы advocatus fisci лауазымынан айырылғаны, оның есептеріндегі ашу-ызасын түсіндіреді. Эдвард Гиббон оны "құрметке және сенімге лайық емес", "ақыл-ойының нашарлығынан зардап шеккен" және "адалдықтан аулақ" деп бағалаған. Людвиг Мендельсон: "Зосиммен танысқан сайын оған сенімсіздік сезімі күшейе түседі" деп атап өткен.