Кіріспе

491-518 жылдар аралығында Рим императоры болған Анастасий I Дикор (Ἀναστάσιος (Anastásios); шамамен 431 – 9 шілде 518) – 491-518 жылдар аралығындағы Шығыс Рим императоры. Карьералық мемлекеттік қызметкер болған ол, 61 жасында, ізбасары Зенонның әйелі таңдағаннан кейін таққа отырды. Оның билеуі империяның басқару, қаржы, экономика және бюрократиясындағы реформалармен және жақсартулармен ерекшеленді. Ол империяны тұрақты басқарумен, жаңартқан ақша экономикасымен және айтарлық бюджеттік артықпен қалдырғанымен белгілі, бұл оның мұрагерлеріне, әсіресе Юстиниан I кезінде, амбициялы саясатты жүргізуге мүмкіндік берді. Анастасийдің көптеген реформалары ұзақ мерзімді нәтиже бергендіктен, оның империяға әсері ғасырлар бойы сақталды. Анастасий – Монофизит христиан және оның жеке діни көзқарастары діни тұрғыдан күшті бөлініске ұшыраған империяда оның билеу кезеңінде шиеленістер тудырды. 29 шілдеде Сирия Православ шіркеуі оны қасиетті деп есептейді.

Жас шағы мен отбасы

Анастасий Дирахиумда дүниеге келді; күні белгісіз, бірақ 431 жылдан бұрын болмаған деп есептеледі. Ол римдік-илліриялық отбасында туған. Анастасийдің бір көзі қара, бір көзі көк (гетерохромия) болған, сондықтан оны Дикорус (Δίκορος (Díkoros), "екі қарамақ") деп атаған. Император болғанға дейін Анастасий қаржы департаментінде өте табысты әкімші болды. Магна есімді әйелден Паулустың Ирена атты қызы болды. Бұл Олибрий Аниция Джулиана мен Ареобинд Дагалаиф Ареобиндтің ұлы еді. Олибрий мен Иреннің қызы Проба деп аталды. Ол Пробқа үйленді және кіші Джулиананың анасы болды. Кіші Джулиана Теодораның аналық немересі, тағы бір Анастасийге үйленді және Ареобинд, Плацидия және кіші Пробаның анасы болды. Кіші Проба 530 жылы туған Флавий Анастасийге үйленді, одан 550 жылы туған Ареобинд пен 552 жылы туған Плацидия дүниеге келді, Плацидия Джон Мистаконға әйел болды. Анастасийдің тағы бір туысы 502 жылы консул болған Флавий Проб болды. Анастасийдің әпкесі Кесария Секундинге үйленіп, Гипатий мен Помпейді өмірге әкелді.

Кiру

Зенонның өлімінен кейін (491), көптеген римдік азаматтардың православие христиан дініндегі және шынайы римдік императорды қалауға ұмтылғандығына күшті дәлелдер бар. Зенонның өлімінен кейінгі апталарда Константинопольде жиналған халық "Империяға православие императорын беріңдер!" деп ұран салды. Мұндай қысымға тап болған Ариадна Анастасийге жүгінді. Анастасий таққа отырғанда алпыс жасқа жуықтаған еді. Ариаднаның Зенонның інісі Лонгинге қарағанда Анастасийді таңдауы ерекше атап өтуге лайық.

Ариадна 20 мамыр 491 жылы Анастасийге үйленді, бұл 11 сәуірде оның таққа отыруынан көп ұзамай болды. Ол салықтарды сақтандырып алып, халықтың құрметіне ие болды, әсіресе кедейлер төлейтін жек көрінетін түсімдер салығын жою арқылы. Ол империя істерін басқаруда зор шабыт пен энергияны көрсетті. Оның реформалары империяның салық базасын жақсартты және оны қаржылық депрессиядан және күйзелістен құтқарып шығарды. Оның билігінің соңында қазынада 320 000 фунт алтын қоры болды деп мәлімделеді.

Сыртқы саясат және соғыс

Анастасийдың тұсында империя узурпатор Лонгинусқа қарсы Исаур соғысына және Сасанид Персиясына қарсы Анастасиан соғысына қатысты. Исаур соғысы (492–497) Зенонның бауыры Лонгиннің, таққа отырудан шеттетілгендіктен, оның Исаурлық қолдаушыларының қоздыруымен басталды, бірақ тақ Анастасийге бұйырды. 492 жылғы Котиям шайқасы көтерілістің күшін басып тастады, алайда Исаур тауларында бірнеше жыл бойы партизандық соғыс жалғасты.

Орынбасары

Аноним Валесиан Анастасийдің өз мұрагерін болжауға тырысқаны туралы (көптеген жағдайда ойдан шығарылған) әңгіме береді. Анастасий үш жүрегінің қайсысы оның орнын басатынын білмеді, сондықтан ол үш диванның біреуіне хабарлама салып, жүректерге бөлмеде орын берді. Ол хабарлама жазылған диванға отырған жүрегінің өзінің мұрагері болады деп сенді. Бірақ оның екі жүрегі бір диванға отырды, ал жасырын хат жазылған диван бос қалды. Ол бұл мәселені дұға арқылы Құдайға жеткізіп, ертеңгі күні таңертең бөлмесіне бірінші кіретін адамның келесі император болатынын айтты. Сөйтіп, ол адам Юстин, оның сақшылар бастығы болып шықты. Анастасий 518 жылдың 9 шілдесінде Константинопольде баласыз қайтыс болды. Кейінгі жылнамалар бойынша, Иоанн Малалас (491–578) және Хроника Пашале (630) оның 90 жарым жаста болғанын жазады. VI ғасырдың басындағы тарихшы Виктор Туннуналық оның 88 жасында қайтыс болғанын айтады, бұл цифрды көптеген қазіргі тарихшылар қабылдайды. Ол өлгеннен кейін құдай деп жарияланған соңғы император болды. Анастасий Императорлық қазынаны 23 000 000 солидимен, яғни 320 000 фунт алтынмен қалдырды. Сауатсыз шаруа Юстин келесі император болды. Осы уақытта оның жүрегі әрі болашақ мұрагері Юстиниан Константинополь өміріне толыққанды енді.

Әкімшілік реформа және жаңа монета шығаруды енгізу

Анастасий әкімшілік тиімділікке және экономикалық мәселелерге ерекше қызығушылық танытуымен белгілі. Анастасий империяның қаржысын "сақты басқаруы" үшін көбінесе мысал келтіріледі. Мұндай реформалардың арасында да Анастасий ресми лауазымдарды сатуды жалғастырды. Оның билік кезіндегі төрт солид Рим империясынан алыс, Қытайда табылған. Қытай шаруашылық серіктес болуы күмәнді көрінуі мүмкін, бірақ римдіктер мен қытайлықтар Жібек жолымен саяхаттайтын Орталық Азия саудагерлері арқылы сауда-саттық жасауға мүмкіндік алған. Кейбір римдік сауда серіктестері Анастасийдың монеталарын жасауға тырысқан. Анастасий құрған валюта оның билігінен соң да көп жылдар бойы қолданыста болып, кеңінен таралды.