Анастасий II: Византия тарихындағы қысқа билік және құлауы

Кіріспе

713–715 жылдар аралығында Византия императоры болған Артемий Анастасий (Ἀρτέμιος Ἀναστάσιος; 719 жылы қайтыс болды), Анастасий II ретінде танымал, Византия императоры болды. Оның билеуі империяны тұрақтандыруға бағытталған маңызды діни және саяси шешімдермен ерекшеленді. Оның ең белгілі ісінің бірі – Константинопольдің монофелит патриархының бұрынғы тағайындалуын кері қайтару, Герман I-ді осы лауазымға тағайындау арқылы православиені қалпына келтіру болды. Бұл қадам Папа Константиннің қолдауын алу мақсатымен жасалды. Анастасий II өзінің күш-жігерін империяны нығайтуға және тұрақтылық кезеңін дамытуға жұмсады. Алайда, оның билеуі 715 жылы Умайя халифатына қарсы византиялық жорық кезінде Теодосий III тарапынан тақтан алынуымен аяқталды. Төрт жыл өткен соң, 719 жылы Анастасий императорлық таққа қайта оралу үшін Лион III Исаврға қарсы көтеріліс көтерді. Бастапқыда, Анастасийге Болгарияның Тервел ханы қолдау көрсетіп, оның ісіне әскерлер мен қаржы берді. Бірақ, Анастасий Константинопольге енгізіле алмағанда жағдай өзгерді, және ол өзімен бірге әкелген болгар әскерлері Лион III-тің Анастасий мен оның жақтастарын ұстап беру туралы талабын қабылдады. Соның салдарынан, Анастасий 719 жылы көтерілісшілердің басқа мүшелерімен бірге өлім жазасына кесілді.

Өмірбаян

Анастасий, бастапқыда Артемиос (Ἀρτέμιος; Артемиданың еркек түрі) бұрынғы императорлар кезінде бюрократ және императорлық хатшы (asekretis) ретінде маңызды лауазымдар атқарды. Оның билік етуі Византия империясындағы «Жиырма жылдық тәртіпсіздік» деп аталатын қырқылыс пен тұрақсыздық кезеңімен сәйкес келді. Соңғы мұрагерлік билеуші Юстиниан II-нің алғашқы рет тақтан алынуынан кейін империя 695 жылдан 713 жылға дейін төрт билеушінің жылдам ауысуын бастан өткерді. Төртінші билеуші Филиппик Юстиниан II-ні екінші рет құлатты. Филиппик православие дінін ұстанатын империя халқының көпшілігіне ұнамайтын саясатты қабылдады. Ол Константинопольдің православиелік патриархын қызметтен алып, оның орнына Монотелет патриархын тағайындады. Бұл шешім империя ішінде, әсіресе православиелік халық арасында және Рим шіркеуінен күшті қарсылық тудырды. Сонымен қатар, Филиппик Константинопольді болгарлардан қорғау үшін Анатолиядан Балқанға әскери күштерді жұмсады. Бірақ бұл өзгеріс империяның шығыс шебін Омейяд халифатының шабуылына осал қалдырды. Осының салдарынан Филиппик билік еткен кезеңде кеңінен наразылыққа тап болды. Осының бәрі Филиппик патшалығын халық арасындағы наразылықпен толық қамтыды. 713 жылы Фракияда орналасқан Опсикион темасының әскерлері император Филиппикке қарсы көтерілді. Оның қарсы көтеріліс ұйымдастыруына жол бермеу және император үшін қажетті дене мүкіндігінің болуы талабына байланысты Филиппик соқырланды. Бұл әрекет оның мәдени және нақты тұрғыдан таққа қайта оралуына кедергі келтіруді мақсат етті. Соқыртудан кейін ертесі күні заговоршылар Артемиосты жаңа император етіп таңдады, ол кейін Анастасий деген патшалық есімді қабылдады. Өз алдыңғысы сияқты Анастасий да ұқсас жағдайларда таққа отырды, бұл да оның сол сияқты құлау қаупін тудырды. Өз билігін нығайту және болашақ төңкерістерді болдырмау, сондай-ақ императорлық бақылауды сақтау үшін маңызды әскери тұрақтылықты қамтамасыз ету үшін Анастасий шешуші шаралар қабылдады. Ол Филиппикке қарсы қастандық жасаған офицерлерді соқыр қылып, жер аударып жіберді. Бұл әрекет болашақ көтерілістерге қарсы ескерту ретінде қызмет етті, Анастасийдің билігін сақтауына және одан әрі тәртіпсіздікке жол бермеуіне кепілдік берді.

Anastasius, originally named Artemios (Ἀρτέμιος; male form of Artemis) held prominent positions as a bureaucrat and Imperial secretary (asekretis) under preceding emperors. His tenure coincided with a period of turmoil and instability in the Byzantine Empire known as The Twenty Years' Anarchy. Following the initial removal of the last hereditary ruler, Justinian II, the empire experienced a rapid succession of four rulers from 695 to 713. The fourth ruler, Philippicus, successfully deposed Justinian II for the second time. Philippicus adopted policies that proved unfavorable to the majority of the empire's population, who adhered to Orthodoxy. Notably, he deposed the Orthodox patriarch of Constantinople in favor of a Monothelete patriarch. This decision garnered significant opposition both within the empire, particularly among the Orthodox populace, and from the church in Rome. Additionally, Philippicus diverted military resources from Anatolia to the Balkans in an attempt to defend Constantinople against the Bulgars. However, this shift left the empire's eastern front vulnerable to the Umayyad Caliphate's advancements. Consequently, Philippicus faced widespread discontent during his reign. All these things caused Philippicus’ reign to be plagued with discontent among the populace. In 713, the troops belonging to the Opsikion Theme stationed in Thrace rose up against Emperor Philippicus. To prevent him from leading a counter rebellion and due to the traditional requirement of physical flawlessness for an emperor, Philippicus was blinded. This act aimed to disqualify him both culturally and practically from ever reclaiming the throne. The day after the blinding, the conspirators selected Artemios as the new emperor, who subsequently adopted the regnal name Anastasius. Like his predecessor, Anastasius ascended the throne under similar circumstances, which also posed the possibility of a comparable downfall. To consolidate this position and maintain stability within the military, crucial for thwarting future coups and retaining Imperial control, Anastasius took decisive measures. He had the officers directly responsible for plotting against Philippicus blinded and exiled. This action served as a deterrent against future rebellions, ensuring that Anastasius could maintain his rule and prevent further unrest.

Ереже

Анастасий билеген кезеңде оның басты назары Византия империясын тұрақтандыруға аударылды. Оның маңызды мақсаттарының бірі – ілгерідегі билеушісі енгізген діни реформаларды кері қайтару еді. Осы мақсатқа сәйкес, Анастасий Алтыншы Экуменикалық Кеңестің шешімдерін қолдап, Константинопольдің Монотелет патриархы Иоанн VI-ны лауазымынан шеттетуге бел буды. 715 жылы оның орнына православиелік патриарх Герман келді. Жиырма жылдық анархия кезіндегі төңкерістер кейбір табысқа жеткенімен, көтерілістердің сәтсіздікке ұшырау қаупі зор болды. Сондықтан Анастасийдің тәуекелге баруға лайықты себебі болуы керек. Бір түсіндірме бойынша, ол Константинопольді қоршауды және ұсақ көтерілісті мемлекеттің әлсіздігінің белгілері деп қабылдап, көтеріліс сәтті аяқталуы мүмкін деген сенімге келді. Тағы бір мүмкіндік – Анастасий империяның дағдарысқа тап болғанына және оны құтқара алатын санаулы адамдардың бірі екеніне шын ниеттен сенген болуы мүмкін. Соңында, Теофанның айтуынша, Никетас Ксилинит Анастасийге көтеріліс ұйымдастыруға кеңес бергені де мүмкін. Болгар әскерімен бірге Анастасий Константинопольге бет алды. Ол қала қабырғаларының қолбасшысы Никетас Антракаға хат жіберіп, қалаға келгенде қақпаларды ашуды сұрады. Өкінішке орай, Анастасий үшін хат ұсталды, нәтижесінде Никетас өлім жазасына кесілді және Анастасийдің Константинопольге оңай кіру жоспары күйреп қалды. Көптеген жазбаларда оның билігі туралы әңгімелеу, алдымен оның ілгерідегі билеушісі Филиппик туралы баяндалғаннан кейін кездеседі. Мұндай жазбаларда Анастасий Филиппикке қарағанда жақсы жағдайда бейнеленген. Анастасий II-ге арналған әдебиеттің аздығының себебі – Лео III жалпы алғанда Анастасий жетіспеген нәрсені істеген император ретінде танылғандығы болуы мүмкін. Осының салдарынан Лео III және оның жетістіктері туралы көптеген еңбектер жарық көрді, ал Анастасий II-ге арналған ғылыми зерттеулер азайды. Сонымен қатар, Анастасийдің билігінің қысқа мерзімі және бастапқы деректердің жетіспеушілігі оның тарихи жарияланымдарының азаюына себеп болуы мүмкін.

During Anastasius' reign, his primary focus was on stabilizing the Byzantine Empire. One of his key objectives was to reverse the religious reforms implemented by his predecessor. In line with this goal, Anastasius supported the decisions of the Sixth Ecumenical Council and removed the Monothelete Patriarch John VI of Constantinople from his position. He replaced him with the orthodox Patriarch Germanus in 715. Although the coups during the Twenty Years Anarchy had seen some success, rebellions carried a high risk of failure. Therefore, Anastasius must have had a compelling reason to believe that the risk was worth taking. One explanation is that he interpreted the siege of Constantinople and the minor rebellion as indications of the state's weakness, making him believe that a rebellion could succeed. Another possibility is that Anastasius genuinely believed that the Empire was in a state of crisis and that he was one of the few individuals capable of saving it. Lastly, it is plausible that Theophanes was accurate in asserting that Niketas Xylinites advised Anastasius to rebel. With the Bulgarian forces by his side, Anastasius marched toward Constantinople. He had sent a message to Niketas Anthrakas, the commander of the city walls, requesting that the gates be opened upon his arrival. Unfortunately for Anastasius, the message was intercepted, leading to Niketas being beheaded and foiling Anastasius' plan to enter Constantinople easily. A common approach involved discussing his reign immediately following an account of his predecessor, Philippicus. In these records, Anastasius was often portrayed in a relatively favorable light compared to Philippicus. One possible explanation for the limited amount of literature dedicated to Anastasius II is that Leo III is generally regarded as the emperor who succeeded where Anastasius fell short. Consequently, more works have emerged discussing Leo III and his accomplishments, leaving less scholarly attention devoted to Anastasius II. Furthermore, the brevity of Anastasius' reign, coupled with a scarcity of primary sources, could contribute to the relative lack of historical coverage he has received.