Кіріспе

Саскачеванның 14-ші премьер-министрі (2007–2018)
Австралиялық шаңғышы

Брэдли Джон Уолл (24 қараша 1965 жылы туған) – канадалық саясаткер, 2007 жылдың 21 қарашасынан 2018 жылдың 2 ақпанына дейін Саскачеванның 14-ші премьер-министрі қызметін атқарды. Ол провинция тарихындағы ең ұзақ қызмет еткен төртінші премьер-министр. Уолл 1999 жылы Свифт-Карент округінен Саскачеван заңнамалық ассамблеясына алғаш рет депутат болып сайланды және 2003, 2007, 2011 және 2016 жылдары төрт рет қайта сайланды. Ол 2004 жылдың 15 шілдесінде Саскачеванның ресми оппозициялық партиясының басшысы болып, Элвин Германсонды алмастырды және 2007 жылғы сайлауда партияны көпшілік үкіметке жеткізді. 2011 жылғы сайлауда Уолл үкіметі Саскачеван тарихындағы ең көп дауыс жинап, жалпы дауыс берудің 64%-ын және заң шығарушы органның 58 орынының 49-ын иеленді. 2016 жылғы сайлауда Уолл тағы да көпшілік мандатты жеңіп алды, бұл 1925 жылдан бері алғаш рет Жаңа демократиялық партиясы немесе оның ізашары – Кооперативтік достастық федерациясынан басқа партия үш рет тікелей көпшілік мандатын жеңіп алды. Өкілеттігінің көп бөлігінде Уолл Канаданың ең танымал премьер-министрі ретінде танылды және Саскачеванның ұлттық аренадағы беделін арттырғаны үшін марапатталды. Дүниежүзілік тауар бағасының өсуіне байланысты даму кезеңінде билікке келген Уолл үкіметі инвестицияларды тартуға және провинцияның табиғи ресурстарға негізделген салаларын қолдауға баса назар аударды. Үкімет жекешелендіру саясаты, ұйымдасқан еңбекпен келіспеушіліктері және экологиялық ұстанымдары үшін үнемі сынға ұшырады. 2014 жылдан бастап тауар бағасының төмендеуі провинцияның қаржысын қиындатты және Уоллдың танымалдылығы азайды, әсіресе 2017 жылы қатаң үнемдеу бюджетін ұсынғаннан кейін. Уолл 2017 жылдың 10 тамызында Саскачеван партиясының басшысы, премьер-министр және Свифт-Карент округінің депутаты қызметінен зейнеткерлікке шығу ниетін жариялады. 2018 жылдың 2 ақпанында Скотт Мо Уоллдың орнын басты.

Ерте өмір және мансап

Уолл Саскачеван провинциясының Свифт-Куррент қаласында туған, ол Шығыс Еуропа тамырлары бар меннониттер Алиса (қыздығы Шмидт) және Джон Уоллдың ұлы. Джонның жергілікті жүк тасымалдау компаниясы болды. Уолл ерте жасынан саясатқа қызығушылық танытты, Фрейзер институты қаржылаған Poleconomy атты экономикалық ойын ойнаған кезін өзіне ерте әсер еткен фактор деп атады. Уолл Саскачеванға оралып, Регинадағы Грант Девайннің прогрессивті консервативті үкіметінде министрдің көмекшісі болып жұмыс істеді. Уолл қоғамдық қатысу, туризм, шағын бизнес, кооперативтер және денсаулық сақтау министрі Грэм Тейлордың және экономикалық даму министрінің орынбасары Джон Геричтің жұмысына көмектесті. 1991 жылы провинциялық банкроттық қаупі астында Девайн үкіметі биліктен құлатылды; содан кейін 1990 жылдардың ортасында бұрынғы консервативті үкіметтің оннан астам мүшесі ірі шығындарды заңсыз пайдалану ісі бойынша айыпталды. RCMP жүргізген тергеу нәтижесінде Девайн үкіметінде қызмет еткен 14 депутат сотталды, олардың 6-сы түрмеге жабылды, соның ішінде екі жылға сотталған Герич. Уолл прогрессивті консерваторлардың құлдырауын "күңелімді түсірді" деп сипаттады, ал түрме жазаларын қоса алғандағы салдарды "құнды сабақтар" деп атады. Уолл бірқатар кеңестерде отырды, соның ішінде Оңтүстік-Батыс кәсіпкерлік дамыту орталығының негізін қалаушы мүшесі болды.

Саяси мансап

Уоллдың провинциялық саясатқа алғашқы жеке қатысуы 1991 жылы болды, ол Свифт-Карренттегі Прогрессивті консерваторлар партиясының тікелей кандидаттығына үміткер болғанмен, жеңіліске ұшырады. Тікелей кандидаттыққа ие болмаса да, ол партияның қайта сайлау науқанында жұмыс істеді. Прогрессивті консерваторлар Саскачеван партиясы құрылғаннан бері ешбір сайлауда орын жеңіп алмады, либералдар да 2003 жылы 4 орын алғаннан кейін орын жеңе алмады; Саскачеван партиясының пайда болуы Саскачеван саясатында екі партиялық жүйені қалыптастырды. Сайлау саясатынан шетте 10 жылға жуық уақыт өткен соң, Уолл 1999 жылғы сайлау алдында Свифт-Карренттен Саскачеван партиясының тікелей кандидаттығын жеңіп алды, бұл Саскачеван партиясы құрылғаннан кейінгі алғашқы сайлау болды, және ол Мәжіліс депутаты болып сайланды. Ол НДП-ның қазіргі депутаты Джон Уоллды (туыс емес) 50%-дан астам дауыспен жеңді, Саскачеван партиясы 25 орын жеңіп, НДП-ның үкіметтік партиясы азайып, оппозицияға өткен ауылдық жерлердегі жеңістердің нәтижесінде. Уолл Саскачеван партиясының алдыңғы қатарына Әділет жөніндегі сыншы, кейіннен Корольдік корпорациялар жөніндегі сыншы болып тағайындалды. Сайлаудан кейін Уолл партияның қалалық қолдауын арттыру жолдарын зерттейтін комиссияны басқарды. Ол сондай-ақ партия мүшелері үшін этика кодексін енгізді және провинцияның корольдік корпорацияларын жекешелендіруге немесе таратуға уәде берді. Бұл партияның Регина мен Саскатундағы 23 орынның 16-сын жеңіп, қалалық орталықтардағы ықпалын арттыруын қамтыды. Сол жылы Уолл Канаданың ең танымал премьері атанды, ол 2016 жылғы сайлауға дейін сақтап қалды, онда Саскачеван партиясы 62% дауыспен және кеңейтілген заң шығарушы органда 51 орынмен үшінші рет үстемдікке ие болды. Бұл 1925 жылдан бері Саскачеванда ССФ/НДП емес үкіметтің үш рет қатарынан көпшілік дауысқа ие болуының алғашқы жағдайы болды. Уоллдың жеке танымалдылығы оның шешендік өнері мен юмор сезіміне байланысты болды, және ол провинцияның беделін өзгертуге, әсіресе ұлттық сахнада оның танымалдылығын арттыруға үлкен үлес қосты. Уоллдың беделі оның басшылық еткен партиясымен байланыстырып айтуға жететін деңгейге жетті. Алайда, Уоллдың танымалдығы үшінші мерзімінде, әсіресе 2017 жылы үнемдеу бюджетін ұсынғаннан кейін төмендеді. Партиясы сайлауда жеңіліске ұшырағаннан және 2017 жылғы екі аралық сайлаудағы нәтижелерден кейін, Уолл сол жылдың тамызында саясаттан кетіп қалатынын мәлімдеді. Уолл және оның Саскачеван партиясы билікке келген кезде әлемдік тауар бағалары, әсіресе мұнай, калий және уран, сондай-ақ көмір және ауыл шаруашылығы өнімдерінің бағасы көтеріле бастады, экономика да сәйкесінше өркендеді. Ресурстардан түсетін табыстар жоғары болғандықтан, Уолл өсім кезеңін бақылауға баса назар аударды, провинцияда жұмыс орындарының саны жылына орташа есеппен 6500-ға өсті, ал Уоллдың премьер-министрлігі кезінде провинция халқы жыл сайын және барлығы 150 000 адамға артты. 2014 жылы провинцияға AAA кредиттік рейтинг берілді. Сол жылы провинцияның кредиттік рейтингі AA-ға төмендетілді. Бюджетте корпоративтік салық ставкаларының төмендетілуіне берілген уәде сақталса, провинциялық сату салығы арттырылды және әлеуметтік қызметтер мен білім беруде үлкен қысқартулар жасалды. Премьер-министр болған кезінде Уолл Саскачеванның ресурстарға негізделген салаларын, әсіресе калий және мұнай-газ өнеркәсібін қорғаған ретінде танымал болды. 2010 жылы Уолл ұлттық деңгейде Саскатунда орналасқан PotashCorp компаниясын австралиялық BHP компаниясының жаулап алу әрекетіне қарсылығымен көзге түсті. 38,6 миллиард долларлық мәміле Канада тарихындағы ең ірі жаулап алу болар еді, бірақ премьер-министр – бұрынғы НДП премьер-министрі Рой Романов пен бұрынғы Альберта премьер-министрі Питер Лаугидтің кеңесіне жүгінген – Саскачеван миллиардтаған ресурстық табыстан айырылады және мұндай жаулап алу Канаданың стратегиялық мүдделеріне зиян келтіреді деп мәлімдеді. Федералды үкімет ақырында мәмілені тоқтатты, ал Уолл лоббилік күш-жігері үшін мақталып, жоғары бағаланды. Уолл провинцияның табиғи отын өнеркәсібін де табандылықпен қолдады. 2011 жылы Саскачеван партиясы провинцияда көмірді пайдалануды ұзарту үшін SaskPower-дің Баундерли Дам электр стансасында әлемдегі алғашқы өнеркәсіптік масштабтағы көміртегіді жинау және сақтау құрылысын салу үшін 1,2 миллиард доллар инвестициялады. 2014 жылы Уолл мұнай өнеркәсібін реттеуді күшейту үшін федералды үкіметті үгіттеді, бұл қатаң шаралар құбыржолдарды дамытуға көмектеседі деп дәлелдеді. Алайда, Уолл кейін парниктік газдар шығарылымын азайтуға бағытталған шараларды сынады, федералдық шаралар, мысалы, климаттың өзгеруі жөніндегі Канадалық аяқ шеңбері және Париж климаттық келісімі сияқты жаһандық шаралар провинцияның энергетикалық өнеркәсібіне қауіп тудырады деп санайтын. Уолл федералдық көміртегі салығына қатысты өте қарсы болды, бұл мәселе Уоллдің елдегі және ұлттық деңгейде консервативті саяси күн тәртібінің орталық мәселесіне айналуына көмектесті. Уолл сондай-ақ климаттық шараларға қатысты азаматтық қоғамның шақыруларын да сынады, мысалы, Leap Manifesto-ны сынап, оны мұнай өнеркәсібіне "экзистенциалдық қауіп" деп атады. Мұндай ұстанымдар қоршаған ортаны қорғаушылардың наразылығын тудырды, провинцияның қоршаған ортаны қорғау шаралары және өнеркәсіпті реттеудің жетіспеушілігі үшін үнемі сынға ұшырады. 2016 жылы Husky құбырынан Солтүстік Саскачеван өзеніне 200 000 литрден астам мұнай құйылды, бұл тиісінше реттеу мен бақылаудың жетіспеуіне байланысты болды. Провинцияның 2017 жылғы климаттық өзгеру жоспары, сондай-ақ, қоршаған ортаны қорғау сарапшылары мен ұйымдары, соның ішінде Саскачеван қоршаған ортаны қорғау қоғамы тарапынан кеңінен сынға ұшырады. Жұмыс орындарының тұрақты өсуіне қарамастан, Уоллдың үкіметі ұйымдасқан еңбекпен жиі келіспеушіліктерге тап болды, бұл 2007 жылғы провинциялық еңбек заңнамасын қайта қарау әрекеттерінен басталды. Үкімет 65 000-нан астам жұмыскердің ереуіл құқығын жойған және жұмыскерлердің кәсіби одақ құруын қиындатқан екі заң жобасын ұсынды; заң жобаларының бірі 2015 жылы Канаданың Жоғарғы соты конституциялық емес деп шешіп, күшін жойды. Осы шешімнен кейін Уолл заңнаманы сақтап қалу үшін қанағаттандырылмау туралы ережелерді пайдалануға ұсыныс жасады, бірақ олай істемеді. Ұйымдасқан еңбек 2017 жылғы үнемдеу бюджетіне қарсы наразылықтардың орталық бөлігі болды. 2017 жылғы бюджеттің ең даулы шешімдерінің бірі – провинцияның барлық аймақтарына автобус қызметін көрсеткен провинциялық автобус компаниясы Саскачеван Транспорт компаниясының жабылуы болды. Уолл үкіметі денсаулық сақтау жүйесіне Lean бағдарламасын қолданудың қымбаттылығы үшін де сынға ұшырады. Ол сондай-ақ денсаулық сақтауға жеке секторды тартуды енгізді, бірақ хирургиялық күту мерзімін қысқартуда белгілі бір табысқа жеткенін мәлімдеді, бұл провинциядағы ұзақ мерзімді саяси мәселе болды. Регинаның сыртындағы Global Transportation Hub құрылысына жасалған үлкен инвестиция да күмәнді және әлдеқайда алаяқтықпен байланысты жер мәмілелері үшін сынға ұшырады. 2013 жылы Уолл Солтүстік Америка мен Еуропадан шақырылған саяси қонақтардың шамамен 120-140 адамынан тұратын жылдық жеке конференция – Bilderberg Conference-іне қатысты. 2015 жылдан кейін Уолл либералды премьер-министр Джастин Трюдо мен Альберта НДП жетекшісі және премьер-министрі Рэйчел Нотлиді үнемі сынап, ұлттық сахнадағы беделін сақтап қалды. 2015 жылы Уолл Трюдоға сол жылдың соңына дейін 25 000 сириялық босқындарды қоныстандыру жоспарын тоқтата тұруға шақыратын хат жолдады. Ол сондай-ақ федералдық көміртегі салығын сынап, провинцияның осы шараға қарсы конституциялық шағымдануға дайындық жасауына жағдай жасады. Уолл Нотлидің климаттық өзгеруге қарсы күш-жігерін күшейту әрекеттерін де сынады, 2017 жылға қарай Саскачеван мен Альберта энергетикалық компанияларды Калгариден Саскачеванға көшіруге тырысқаннан бастап сауда даулары сериясын бастады. Провинциялар арасындағы қарым-қатынас соншалық...

Даулар

2006 жылдың қаңтар айында Саскачеван партиясының депутаты Бренда Баккен Лакки, Саскачеван партиясының фракциясындағы белгілі бір "наразылықтарын" айта отырып, өкілінен бас тартты. Уолл Саскачеван партиясының басшысы болғаннан кейін, оның саяси кеңесші ретіндегі қызметіне байланысты туындаған даулар қайта оянып, жаңа мән алды. Біріншіден, 2006 жылғы көктемгі сессияда НДП депутаты Уоллдың сол кезде министрдің кеңсесіне 15 000 долларлық алкоголь дұрыс бөлінбеген кезде Джон Геричтің кеңсесінде жұмыс істегенін жариялады. Уолл бұқаралық ақпарат құралдарына алкоголь ішкенін және оның "қате" екенін мойындады, сондай-ақ үкіметтің іс-әрекеттерінен алған тәжірибесін "құнды актив" деп санағанын мәлімдеді. 2008 жылдың 3 сәуірінде НДП 1991 жылғы сайлау науқаны кезінде түсірілген және бұрынғы консервативті депутаттың кеңсесінде табылған видеожазбаны жариялады. Видеода консервативті депутат және Саскачеван партиясының бұрынғы қызметкері Том Лукивскинің гомофобиялық пікір білдіргені, ал Уоллдың украин акцентін артық қолданып, сол кездегі НДП басшысы Рой Романовқа қатысты ұятсыз мәлімдемелер жасағаны көрінді; Уолл өз сөздері үшін кешірім сұрады. 2015 жылы Брэд Уолл өзіне, бұрынғы Жоғары білім министрі Роб Норриске, Саскачеван университетіне және оның басқару кеңесіне президент Илен Буш Вишняктың даулы түрде жұмыстан босатылуына қатысты сотқа шағым түсті. Уолл мен Норрис Буш Вишнякты жұмыстан босату туралы шешімге заңсыз араласқандары айыпталды. Сот процесі жалғасуда. 2016 жылдың қаңтар айында Регина түзету орталығындағы сотталғандар аштық жариялады, оларға қауіпсіз емес және жартылай пісірілген тамақ берілгенін мәлімдеді. Уолл бұқаралық ақпарат құралдарына түрмеде отырғандарға тамақ ұнамаса, "түрмеге бармауы керек" екенін айтты. Уоллдың бұл сөздері мәселені елемегені және мейірімсіздік танытқаны үшін қатты сынға ұшырады. 2017 жылы Уолл Глобалдық көлік хабына қатысты келісім туралы сұраққа жауап ретінде сөз сөйлеген кезде НДП мүшесі және сексуалдық шабуылдың құрбаны туралы әңгіме қозғады. Уолл сексуалдық шабуыл мәселесін саясаттастырғаны үшін сынға ұшырады. Уақытша НДП басшысы Николь Сарауэр бұл сөздерді "тітіркендіргіш" деп сипаттап, оның пікірін қайтарып алуын сұрады, ал құрбан Twitter-де кешірім сұрауға шақырды. Бастапқыда заң шығарушы органда "кешірім сұрамаймын" деп мәлімдегеннен кейін, Уолл кейіннен құрбанға "бұл мәселені осы платформада көтеруді қаламағанын" білмейтінін" айтып, ашық кешірім сұрады. 2017 жылы Уолл Саскачеван партиясының мүшелерімен кездесуде сөз сөйледі, онда ол метис көшбасшысы Луи Риельдің өлімі туралы әзіл айтты. Британдық Колумбияның метистер федерациясы Уоллдың әзілін "ақылсыз" және "сезімсіз" деп бағалап, кешірім сұрауға шақырды. 2018 жылы Уолл федералдық көміртегі салығына қарсылық білдіріп, "әдетте біреу сізге ақша жіберіңіз десе, сіз одан да көп аласыз, бұл Нигериялық ханзада" деген сөздерді жариялады. Уолл бұл жазбаны жойып, Саскачеванның нигериялық қауымынан кешірім сұрады.

Жеке өмір

Уолл Свифт-Коррент қаласында тұрады. Ол Тамиге үйленген, оны 1984 жылы екеуі де Саскачеван университетінде студент болып оқып жүргенде танысқан. Олар 1991 жылы неке қиып, үш бала тәрбиелеп отыр. Олардың ұлы Колтер Уолл – кантри әншісі. Уолл футболға жанкүйер, ол Канада футбол лигасының «Саскачеван Роуфрайдерс» және Ұлттық футбол лигасының «Окленд Рейдерс» командаларын жақтайды. Ол сонымен қатар классикалық автомобильдерді ұнатады және бір кезде Уэйлон Дженнингске тиесілі болған «Кадиллак» машинасының иесі.