Кіріспе

Қысқа мерзімді есте сақтаудың жоғалуы

Неврологияда антероградтық амнезия – амнезияға себеп болған оқиғадан кейін жаңа естеліктер қалыптастыра алмау, нәтижесінде соңғы өткен оқиғаларды толық немесе жартылай еске түсіру мүмкін болмайды, ал оқиғаға дейінгі ұзақ мерзімді естеліктер сақталады. Бұл ретроградтық амнезиядан өзгеше, онда оқиғаға дейін қалыптасқан естеліктер жоғалады, бірақ жаңа естеліктерді қалыптастыру мүмкіндігі сақталады. Екі жағдай да бір науқаста бірдей кездесуі мүмкін. Антероградтық амнезияның себептері мен механизмдері толыққанды түсініксіздік тудырады, себебі естеліктерді сақтаудың нақты механизмі әлі жақсы зерттелмеген, бірақ мидың уақытша бөлігіндегі, әсіресе гиппокамп және оған жақын субкортикальді аймақтардағы белгілі бір орындардың қатысы бар екені белгілі.

Белгілері мен симптомдары

Антероградты амнезия синдромы бар адамдар естен шығарудың әртүрлі деңгейлерін көрсетуі мүмкін. Ауыр жағдайларда кейбір адамдарда антероградты және ретроградты амнезияның біріккен түрі кездеседі, бұл кейде тотальді амнезия деп аталады. Дәрі-дәрмектердің салдарынан туындаған амнезия уақытша болуы мүмкін, және пациенттер одан қалпына келе алады. 1970 жылдардың басынан бері жан-жақты зерттелген басқа жағдайларда пациенттерде көбінесе қанағаттандырылмаған зақымдар болады, бірақ патофизиологияның мәніне байланысты қалпына келтіру мүмкін. Әдетте, оқу қабілетінің бір бөлігі сақталады, бірақ ол өте қарапайым болуы мүмкін. Таза антероградты амнезия жағдайында пациенттер жарақат алғанға дейінгі оқиғаларды еске алады, бірақ жарақаттан кейін оларға ұсынылған күнделікті ақпаратты немесе жаңа фактілерді еске түсіре алмайды.

Себептер

Бұл бұзылыс көбінесе төрт жолдың бірімен дамиды: Бір себебі – мидазолам, флунитразепам, лоразепам, темазепам, нитразепам, триазолам, клоназепам, алпразолам, диазепам және ниметазепам сияқты бензодиазепин препараттары; олардың барлығының күшті амнезиялық әсері бар екені белгілі. Бұл сондай-ақ, дәл сол рецепторлар жиынтығына әсер ететін бензодиазепин емес седативтерде немесе «z» препараттарында да тіркелді; мысалы, золпидем (сондымен қатар Амбиен деп те аталады), эсзопиклон (сондымен қатар Лунеста деп те аталады) және зопиклон (Имоване және Зимоване саудалық атауларымен де таныс). Екінші себеп – мидың жарақаттануы, онда көбінесе гиппокамп немесе оны қоршаған қабықшалар зақымданады. Бұған ПТСР, күйреуге ұшыраған оқиға немесе эмоционалдық бұзылыс та себеп болуы мүмкін. Ауру, сирек болса да, ми тінінің қабынуына, яғни энцефалитке әкелсе, антероградты амнезияны тудыруы мүмкін. Энцефалиттің бірнеше түрі бар: олардың бірі – герпес энцефалит (HSV), емделмесе, неврологиялық нашарлауға алып келуі мүмкін. HSV миға қалай енеді белгісіз; вирус мидың нақты бөліктеріне айқын бейімділік көрсетеді. Бастапқыда ол лимбикалық қабықта орналасады, содан кейін жақын орналасқан фронтальді және уақытша қабықшаларға таралуы мүмкін. Нақты аймақтарға зақым келтіру жаңа естеліктерді кодтау қабілетін азайтуы немесе жоюы мүмкін, нәтижесінде антероградты амнезия пайда болады. Антероградты амнезиямен ауыратын науқастарда амнезияға себеп болған жарақаттан кейінгі оқиғалар туралы эпизодтық, семантикалық немесе екі түрдегі есте сақтау қабілеті бұзылуы мүмкін. Бұл жадтың әртүрлі түрлерін бекіту мидың әртүрлі аймақтарында жүреді дегенді көрсетеді. Дегенмен, адам жады туралы қазіргі білім әлі де адам миының «картасын шығаруға» жеткіліксіз, осылайша мидың қай бөлігінің қай жағындағы эпизодтық және семантикалық білімге жауапты екенін анықтауға болмайды. Амнезия басқа да ауыр бұзылыстарды болдырмау үшін мидың есте сақтау тізбектеріне қатысы бар бөліктері алынған науқастарда да көрінеді, олардың ең маңыздысы – төменде сипатталған медиалдық уақытша қабықша (MTL) жад жүйесі. MTL-де басталатын ұстамалары бар науқастарға бір немесе екі жақты құрылымдар алынуы мүмкін (әр жарты шар үшін бір құрылым бар). Сонымен қатар, ісігі бар және операция жасаған науқастар көбінесе осы құрылымдарға зақым алады, бұл төменде сипатталған жағдайларда байқалады. Бұл жүйенің кез келген бөлігіне, соның ішінде гиппокамп пен оны қоршаған қабықшаларға зақым келтіру амнезиялық синдромдарға әкеледі. Сондықтан, инсульттан кейін адамдарда когнитивтік жетіспеушіліктер пайда болуы мүмкін, ол антероградты амнезияға алып келеді, өйткені инсульт уақытша қабықшаның уақытша қабықшасына әсер етуі мүмкін, ал уақытша қабықшада гиппокамп орналасқан. Соңында, антероградты амнезия – Альцгеймер ауруының мида дамуының алғашқы клиникалық белгісі болуы мүмкін. Кейінірек асқынулар көбірек таралып, когнитивтік процестерге күшті әсер етеді, бірақ Альцгеймер ауруының бастапқы кезеңінде байқалатын өзгерістер антероградты амнезиямен және жаңадан үйренген тізбектерді сақтаудағы жеңіл тапшылықпен шектелуі мүмкін. Бұл аурудың медиалдық уақытша қабықшадан басталып, ең алдымен гиппокамп түзілімінен ақпаратты тікелей жіберіп және қабылдайтын энторинальді қабыққа әсер етуімен түсіндіріледі.

Алкогольдік улану

Антероградты амнезия алкогольдік интоксикациядан, көбінесе «блэкаут» деп аталатын құбылыстан да туындауы мүмкін. Зерттеулер көрсеткендей, қандағы алкоголь концентрациясының қысқа мерзім ішінде күрт өсуі мидың улану кезінде қалыптасқан қысқа мерзімді естеліктерді ұзақ мерзімді естелікке сақтау және кейіннен қайтару қабілетін күрт нашарлатады, кейбір жағдайларда толығымен бұғаттап тастайды. Мұндай күрт өсу, әсіресе аш қарынға көп мөлшерде алкоголь ішуден болады, себебі тамақ алкогольдің сіңуін баяулату арқылы оны сұйылтады. Алкогольге байланысты антероградты амнезия алкогольдің ішілу жылдамдығымен тікелей байланысты (көбінесе шектен тыс ішумен байланысты), және тек ішімдік кезінде ішілген алкогольдің жалпы мөлшерімен ғана емес. Тәжірибелік сараптар баяу ішкенде, тәжірибе соңында қатты мас болғандарына қарамастан, амнезияны бастан өткермегені анықталды. Алкогольді жылдам ішкен кезде, көптеген сау адамдардың ұзақ мерзімді естелік қалыптастыру қабілетінің төмендеуі шамамен 0,20% BAC деңгейінде басталады, бірақ сирек ішетіндер үшін 0,14% BAC деңгейіне де жете алады. Бұл «блэкаут» кезеңдерінің нақты ұзақтығын анықтау қиын, өйткені көптеген адамдар осы жағдайға түсу алдында ұйықтап қалады. Ес жинағаннан кейін, әдетте оянудан кейін, ұзақ мерзімді естелік қалыптастыру толығымен қалпына келеді. Созылмалы алкоголизм мида тиамин (В1 витамині) жетіспеушілігіне жиі алып келеді, бұл Корсаков синдромына – Вернике энцефалопатиясы (ВЭ) деп аталатын жедел неврологиялық жағдайға көбінесе себеп болатын неврологиялық ауруға әкеледі. Корсаков синдромына тән есте сақтау қабілетінің бұзылуы негізінен декларативтік естелікке әсер етеді, ал процедуралық сипаты жиі болатын декларативтік емес естелік салыстырмалы түрде сақталады. Басқа танымдық процестерге қарағанда эпизодтық естелік процестерінің айқын ауырлығы Корсаков синдромын алкогольге байланысты деменция сияқты басқа жағдайлардан ерекшелендіреді. Ауыр эпизодтық естелікке қарамастан, кейбір естелік процестерінің сақталуы адам есте сақтау компоненттерін зерттеу үшін эксперименталды үлгі ретінде қызмет етеді.

Патофизиология

Антероградты амнезия синдромдарының патофизиологиясы зақымданудың ауқымына және мидың зақымдалған аймақтарына байланысты өзгереді. Бұл бұзылыста ең жақсы сипатталған аймақтар – медиалдық уақытша бөлімше (МТБ), базальдық алдыңғы ми және форникс. Төменде сипатталғаннан басқа, микродеңгейде қалай есте сақтайтынымыздың нақты механизмі әлі де құпия болып қала береді. Нейропсихологтар мен ғалымдар ұмытудың қате кодтауға, үдемелі ұмытуға немесе қате қайтаруға байланысты екендігі туралы әлі толық келісімге келген жоқ, бірақ көптеген деректер кодтау гипотезасын қолдайтын сияқты. Сонымен қатар, нейроғалымдар есте сақтау консолидациясының қанша уақытқа созылатындығы туралы да келіспеушілікте. Көптеген зерттеушілер, оның ішінде Хассельмо және авторлар тобы, консолидация процесінің нашар күйден тұрақты күйге өтуге дейін бірнеше сағатқа созылатынын көрсетсе де, басқалары, оның ішінде Браун және авторлар тобы, есте сақтау консолидациясы айлар немесе тіпті жылдарға созылуы мүмкін екенін айтады, бұл консолидация мен нығайтудың ұзақ процесі. Есте сақтау консолидациясының ұзақтығын зерттеу антероградты амнезияның неге кейде амнезияға себеп болған оқиғалардан кейін пайда болған естеліктерге әсер ететінін, ал басқа естеліктерге әсер етпейтінін түсінуге көмектеседі.

Ортаңғы сопақша қабыршақ

МТЖ жады жүйесі гиппокамп құрамын (CA өрістері, дентатты гирус, суббикулярлық кешен), перириндік, энториналдық және парагиппокампалық қабықтарды қамтиды. Ол декларативтік жадтың сақталуы мен өңделуі үшін маңызды екені белгілі, бұл фактілерді еске түсіруге мүмкіндік береді. Сондай-ақ, ол ұзақ мерзімді естеліктерді қалыптастыру және сақтауда неокортекспен байланыс жасайды, бірақ оның белгілі функциялары ұзақ мерзімді естеліктерден тәуелсіз. Ал, әр түрлі дағдылар мен әдеттерді орындауға мүмкіндік беретін декларациялық емес жад МТЖ жады жүйесіне жатпайды. Көптеген деректер осы жүйенің бөліктері арасында "еңбек бөлінісін" көрсетеді, бірақ бұл мәселе әлі де талқыланып жатыр және төменде егжей-тегжейлі сипатталады. Сонымен қатар, деректер эпизодтық жад пен семантикалық жад арасындағы МТЖ жады жүйесіндегі қарама-қайшылықты түсіндірмейді (төменде сипатталған). Гиппокампқа жергілікті зақым келген МТЖ амнезиясымен ауыратын науқастар басқа да қабылдау қабілеттерін сақтайды, мысалы, қоғамда ақылмен әрекет ету, сөйлесу, төсек жасау сияқты іс-әрекеттерді орындай алады. Аталған науқастардың арасында, ретроградтық бұзылуларсыз (МТЖ жүйесінің жергілікті зақымдануы) антероградты амнезиясы барлар, жарақат алғанға дейінгі естеліктерін сақтайды. Осы себепті МТЖ барлық естеліктерді сақтау орыны емес; мидың басқа аймақтары да естеліктерді сақтайды. МТЖ-ның басты қызметі – жаңа материалдарды үйрену.

Жадыны қайта ұйымдастыру

МТЛ-ның бір жағы ғана зақымданған кезде естелік үшін қалыпты немесе жақын қалыпты жұмыс істеу мүмкіндігі пайда болады. Нейропластичность – бұл қабықшаның қажет болған жағдайда қайта құрылу қабілеті. Мұндай қайта құрылу жоғарыда айтылған жағдайларда және уақыт өте келе науқастың жағдайы жақсарып, есте сақтау қабілеті артуы мүмкін. Бір науқасқа екі рет лобектомия жасалған жағдайды қарастырайық: алғашқыда дәрігерлер оның оң жақ МТЛ-ның бір бөлігін аймақтан бастау алған ұстамаларға байланысты алып тастады, ал кейіннен сол жағына ісік пайда болғандықтан хирургиялық араласау жасады. Бұл жағдай ерекше, себебі МТЛ-ның екі жағы да әртүрлі уақытта алынып тасталған жалғыз жағдай. Авторлар пациенттің бір ғана МТЛ болғанда жаңа білім алу қабілетін қалпына келтіре алатынын, бірақ МТЛ-ның екі жағы да зақымданғанда функцияның нашарлағанын байқады. Эпилепсиямен ауыратын науқастардың ми функциясын қайта ұйымдастыру мәселесі жеткілікті зерттелмеген, бірақ нейровизуализация нәтижелері мұндай мүмкіндік бар екенін көрсетеді.

Оңалту

Антероградты амнезиясы бар адамдарды емдеу тәсілдері көбінесе компенсациялық техникаларға, мысалы, сигнал беру құрылғыларына, жазбаларға, күнделіктерге немесе жеке адамның белсенді қатысуын және олардың отбасы мен достарының қолдау желісін қамтитын қарқынды оқыту бағдарламаларына бағытталған шараларды қолданады. Осы тұрғыдан алғанда, ортаны бейімдеу техникалары қолданылады, мысалы, компенсациялық техникаларды оқыту (жаттығулар), ұйымдастыру стратегиялары, көру арқылы есте сақтау және сөзбен белгілеу. Сонымен қатар, оңалтуда жасырын тапсырмалар, сөйлеу және есте сақтау әдістері сияқты басқа да техникалар қолданылады. Қазірге дейін, есте сақтау бұзылыстары үшін компенсациялық стратегияларды оқыту әдістерінің мидың жеңіл жарақаттарынан зардап шеккен адамдар үшін тиімді екені дәлелденді. Орташа немесе ауыр жарақат алған адамдар үшін тиімді шаралар – белгілі бір білімді немесе дағдыны қабылдауды жеңілдету үшін еске түсіру сияқты сыртқы көмектерді пайдалану болып табылады. Іс жүзінде, бағдарлау техникалары да қарастырылады; олардың мақсаты – негізгі бағдарлау ақпаратын стимулдау және қайталау арқылы бағдарлауды жақсарту. Бұл техникалар негізінен деменция және бас жарақаттары бар науқастар тобында жиі қолданылады.

Эпизодикалық және семантикалық жады

Жоғарыда сипатталғандай, антероградты амнезиясы бар пациенттерде естен шығарудың кең спектрі байқалады. Декларативтік жад эпизодтық және семантикалық жадқа бөлінеді. Эпизодтық жад – уақыт және/немесе кеңістіктік контекстпен байланысты жеке өмір туралы ақпаратты еске түсіру, ал семантикалық жад – мұндай байланыссыз фактілерді (тіл, тарих, география және т.б.) еске түсіруді қамтиды. Балалық шағында антероградты амнезияға ұшыраған қыздың жағдайын зерттеу барысында пациенттің ("C. L.") семантикалық жады сақталғаны, ал эпизодтық жадының нашарлауы анықталды. "Gene" кодировкалық аты бар пациент мотоцикл апатына ұшырап, маңдай және уақытша бөліктерінің, соның ішінде сол жақ гиппокампының маңызды бөліктері зақымданды. Осының салдарынан ол өміріндегі нақты бір эпизодты, мысалы, үйіне жақын жердегі пойыздың құлауын есіне түсіре алмады. Дегенмен, оның семантикалық жады сақталды; ол өзінің көлігі мен екі мотоциклінің бар екенін, тіпті мектептегі фотосуреттегі сыныптастарының есімдерін есіне алды. Керісінше, энцефалит салдарынан уақытша бөліктері зақымданған әйел семантикалық жадынан айырылды; ол көптеген қарапайым сөздерді, тарихи оқиғаларды және семантикалық жадқа жататын басқа да маңызсыз ақпаратты ұмытты. Алайда, оның эпизодтық жады сақталды; ол өз үйлену тойы мен әкесінің қазасы сияқты эпизодтарды егжей-тегжейлі еске түсіре алды. Vicari және авторлар семантикалық және эпизодтық жадқа қатысты нейрондық тізбектердің толық немесе ішінара жапсасуы әлі анық емес екенін, ал бұл жағдай екі жүйенің тәуелсіз екенін көрсетеді. Пациенттің оң және сол жақ гиппокампы мен диэнцефалиялық құрылымдары үзілген. C. L. Vicari және авторларға келгенде, оның басты шағымы семантикалық және эпизодтық жадты қамтитын ұмытшақтық болды. Нейропсихологиялық тесттерден өткізгеннен кейін Vicari C. L. визуалды атау және сөйлемді түсіну, визуалды кеңістіктік қабілет және "әлем туралы жалпы семантикалық білім" тесттерінде жақсы нәтиже көрсеткенін анықтады. Сондай-ақ, 18 айдан кейін оның сөздік қоры мен жалпы білім базасының жақсарғанын атап өтті. Ал C. L.-нің эпизодтық жады күтілгеннен әлдеқайда төмен болды: ол күнделікті оқиғаларды, демалысқа қайда барғанын, болған жерлердің атауларын және басқа да осындай ақпаратты есте сақтай алмады. Алайда, бұл зерттеу және оған ұқсас зерттеулер субъективтілікке ұшырауы мүмкін, өйткені эпизодтық және семантикалық жадты әрдайым нақты ажыратуға болады деп айту қиын. Осы себепті бұл тақырып әлі де даулы және талқыланып жатыр.

Таныстық және жадының бөлінуі

Оң гиппокамп кеңістіктік тапсырмаларда таныс болу үшін қажет, ал сол гиппокамп сөздік тапсырмаларда қайта еске түсіруге негізделген таныс болу үшін қажет. Кейбір зерттеушілер гиппокамп естеліктерді қайтару үшін маңызды екенін, ал жақын орналасқан қыртыс аймақтары танысқа негізделген естеліктерді қолдауға мүмкін дейді. Бұл есте сақтау шешімдері қазіргі жағдаймен сәйкес келетін, бұрыннан бар естеліктерге (патологияның басталуына дейін) сүйене отырып қабылданады. Гилбоа және авторлардың айтуынша, гиппокампы зақымдалған пациенттер, егер тест танысқа негізделген болса, жақсы нәтижелер көрсете алады. Порэ және авторлар А.Д. пациентінің жағдайын сипаттайды, оның форниксіне келген зақым гиппокампты қолданусыз қалдырды, бірақ жақын орналасқан қыртыс аймақтарын сақтады – бұл өте сирек кездесетін жарақат. Пациентке белгілі бір дәрежеде таныс нәрселермен тест тапсырылғанда, ол жақсы нәтижелер көрсетті. Дегенмен, жалпы алғанда, А.Д.-де эпизодтық есте сақтау нашарлаған, бірақ семантикалық білімді игеруге қабілеті болды. Басқа зерттеулер ұқсас зақымдар алған жануарлар өздеріне таныс заттарды тани алатынын көрсетті, бірақ заттар күтпеген контексте ұсынылғанда, олар тану тесттерінде жақсы нәтижелер көрсетпейді.

Естелік аралдары

Антероградты амнезиямен ауыратын науқастар жаңа ақпаратты және жаңа жеке өмірлік оқиғаларды еске түсіруде қиындықтарға тап болады, бірақ соңғысына қатысты мәліметтер әлдеқайда тұрақсыз. Медведс пен Хирст мұндай науқастардың баяндаған жады аралдарының – егжей-тегжейлі сипаттамалардың – болуын тіркеді. Бұл жады аралдары семантикалық және эпизодтық жадтардың үйлесімінен құралған. Зерттеушілер науқастардың жарақат алғанға дейінгі естеліктеріне ұқсас, көптеген егжей-тегжейлі мәліметтері бар ұзақ әңгімелерін жазды. Жады аралдарының пайда болуы жақын орналасқан қыртыс аймақтарының және неокортекстің жұмысына байланысты болуы мүмкін. Бұған қоса, зерттеушілер миндаль безінің де осы баяндамаларда рөл атқарғанын жоққа шығармайды.

Атақты істер

Ең танымал жағдай 1953 жылғы науқас Генри Молеасонның жағдайы болды. Молеасонның басты шағымы ауыр ұстамалар болды, сондықтан екі жақты лобектомия жасалды (оның екі ортаңғы уақытша бөліктері алынып тасталды). Нәтижесінде Молеасонның гиппокамп формациясы мен перириндік қабырғасы екі жақты зақымдалды. Молеасонның интеллектісі орташа, қабылдау қабілеті де, сөздік қоры да жақсы болды. Дегенмен, ол жаңа сөздерді үйрене алмады немесе бірнеше минуттан бұрын болған оқиғаларды есіне түсіре алмады. Бала кезінен кез келген нәрсені есінде сақтайтын. Егер естелік лобектомиядан бұрын қалыптасса, оны қайтару және есінде сақтау қабілетіне ие болды. Алайда, ол кейбір жаңа дағдыларды игере алды. Ол ауыр антероградты амнезияның алғашқы жақсы құжатталған жағдайы болды және зерттелді.

Осыған ұқсас жағдай Клив Уэрингке қатысты, ол тәжірибелі музыка зерттеушісі, миына шабуыл жасаған және герпес энцефалитіне әкелген суық жара вирусына шалдықты. Нәтижесінде Уэрингте антероградты және ретроградты амнезия дамыды, сондықтан 1985 жылы вирус жұқтырғанға дейін болған оқиғаларды аз есіне алады, сондай-ақ вирус жұқтырғаннан кейін жаңа декларативтік білімді игере алмайды. Антероградты амнезияның салдарынан Уэринг күнделікті шамамен 30 секунд сайын "оянады". Ол осы ояну сәттерін күнделігіне қайта-қайта жазып отырады (мысалы, 2013 жылдың 2 қыркүйегінде ояндым, т.б. және т.б.) және бұрынғы жазбаларды жойып тастайды, бұл ояну сәттері нақты емес екеніндей. Оның эпизодтық жады жұмыс істемейді (сондықтан ол 30 секунд бұрын оянғанын саналы түрде еске алмайды). Клайв әйелімен көптен бері көріспегендей, оны көргенде қуанады. Дегенмен, Уэринг фортепианода ойнау және хорды басқару қабілетін сақтап қалды. Бұл жағдай маңызды, өйткені декларативтік және процедуралық жадтың бөлек екенін көрсетеді. Сондықтан, антероградты амнезия Уэрингті сөзбен түсіндіріле алатын жаңа ақпаратты (декларативтік жад) үйренуден және оқиғалар мен эпизодтар туралы жаңа естеліктерді сақтаудан (декларативтік жадтың бір бөлігі) басқартса да, музыкалық дағдыларын сақтауда қиындық тудырмайды (процедуралық жад), бірақ ол музыканы үйренгенін саналы түрде есінде сақтамайды. Әдебиетте тағы бір жағдай Евгений Паули, Е. П. деп аталады, ол ауыр амнезиямен ауыратын науқас (вирустық энцефалитке байланысты). Бұл жағдай процедуралық және декларативтік тапсырмаларды ажыратудың қиындығын көрсетеді; бұл антероградты амнезияның күрделілігіне тағы бір өлшем қосады.

Фильмде

Белгілі мысалдар: Люси Уитмор – «50 алғашқы кездесулер» фильмінен, Джозеф Гордон-Левитт – «Күзет» фильмінен, Каори Фудзимия – «Бір аптадағы достар» фильмінен, Чихиро Шиндо – «Эф: екеудің ертегісі» фильмінен, Кристин Лукас – «Мен ұйықтамас бұрын» фильмінен, Гас – «Жексенбіді еске ал» фильмінен. Кристофер Ноланның психологиялық қылмыс фильмі «Мементо» (2000) антероградтық амнезияны ерекше бейнелейді, себебі есте сақтау қабілеті нашарлаған басты кейіпкер Леонард Шелби әйеліне зорлық жасаған және өлтірген адамды анықтап, өлтіруге тырысады. Ол мұны денесінде және Полароид фотосуреттеріндегі бос орындарға іздеуге байланысты маңызды мәліметтерді жазу арқылы істейді. Психикалық денсаулық саласының мамандары «Мементо» фильмін амнезияны кино тарихындағы ең дәл бейнелеген фильмдердің бірі деп сипаттады, ал бұл дәлдік фильмнің фрагменттелген, сызықты емес құрылымымен күшейді, ол басты кейіпкердің есте сақтау проблемаларын көрсетеді. «Немоны іздеу» (2003) және «Дориді іздеу» (2016) фильмдеріндегі шатты Regal Blue Tang балығы – Дори, антероградтық амнезиядан зардап шегеді. Дори әңгімеден кейін бірнеше минуттан соң ұмытады, бірақ өзін ешқашан ұмытпайды және қысқа мерзімді есте сақтау қабілетінің жоғалғанын біледі, сондықтан айналасындағыларға өзінің ерекше мінез-құлқын түсіндіре алады. «Гаджини» (2008) – Үндістанның «Мементо» фильміне негізделген хинди тіліндегі фильм, онда Әмір Хан сомдаған басты кейіпкер Санжай Синганияның қысқа мерзімді есте сақтау қабілеті төмен, амнезияның бір түрі. Фильмде ол өзінің сүйіктісі Калпананы өлтірген Гаджинидің артында тұрған адам. «Perception» телесериалында осындай жағдайға ұшыраған қылмыс құрбаны туралы бір бөлім болды. Джин Вольфтың «Қараңғылық солдаты» романындағы басты кейіпкер Латро, сондай-ақ «Тригун» және «Бір белгілі сиқырлы индекс» аниме кейіпкерлері – Ваш-Стампеда және Тома ретроградты және антероградты амнезияға ұшырады. Ағылшын музыканты The Caretaker бұл ауруды «Theoretically Pure Anterograde Amnesia» (2005) және «Additional Amnesiac Memories» (2006) шығармаларында бейнелеген. 1964 жылғы «36 сағат» фильмінде Род Тейлор нацист майоры Уолтер Гербердің рөлін ойнайды, ол неміс сарбаздарын қазіргі ПТСР деп аталатын аурумен емдеудің тиімді әдісін және одақтас тұтқындардан ақпаратты ауырсынусыз алудың жолын әзірлеген. Бұл әдіс пациенттерді жылдар өтіп, соғыс аяқталғанына және олардың антероградтық амнезияға шалдыққанына сендіруді қамтиды, оны сөздік терапиямен емдеуге болады. D күніне бірнеше күн қалғанда, АҚШ армиясының майоры Джефф Пайк (Джеймс Гарнер) есірткіге толы, ұрланып, американдық оккупациялық күштер басқаратын ауруханаға әкелінеді, онда оның сыртқы түрі бір түн ішінде өзгертіледі. Пайк шабуылдың мақсаты Нормандия екенін біледі, нацистердің жоғарғы қолбасшылығы күткендей, Па-де-Калаи емес. Ол Гербердің антероградтық амнезияны түсіндіруін қабылдайды, киім шкафының екі есігін мысал ретінде келтіреді және Нормандия туралы әдесіп айтады. Қағаз кесігіндегі тұз оны қорқынышты шындыққа оятады, содан кейін драма жалғасады.

Теледидарда

"Brooklyn Nine Nine" сериалының "Pimemento" эпизодында Адриан Пименто терапевтің есірткісінен кейін алға қарайғы есімді жоғалтудың (антероградты амнезияның) жасанды түрін басынан өткізеді, бұл эпизодтың басты сюжеттік желісі болып табылады. "Жұлдызды жол: Энтерпрайз" сериалының "Күн шамырауы" эпизодында Джонатан Арчер алға қарайғы есімді жоғалту (антероградты амнезия) симптомдарын дамытады.

Кітаптарда

2011 жылы жарық көрген "Данганронпа Зеро" романында басты кейіпкер және "Ақырғы талдаушы" Рёко Отонаши "Трагедия" салдарынан алға бағытталған амнезияға шалдығады. Ол естеліктерін жоғалтпау үшін күнделікке жазып, жаңа ақпаратты жылдам оқу арқылы өзін жаңартып отырады. Оның жігіті және "Соңғы Невролог" Ясуке Мацуда оның қасында болады, Рёко Джунко Эношима жасаған кісі өлтіруге куә болады, ал кейін "Соңғы Қорғаушы" Мадарай сегіздігі оны іздеп жүрген кісі өлтіруші және Трагедия жасаушы Изуру Камукура деп жаңылысады. Трагедияның артындағы кінәліні анықтау үшін "Ақырғы құпия агент" Юто Камиширомен біріккеннен кейін, Рёко өзінің нағыз Жунко екенін біледі. Ол кездескен Жунко – оның бір текті емес егіз әпкесі Мукуро Икусаба (онымен ол Мацуданы бірге сүйген), оның естеліктерін оятуға тырысқан. Мацуда бұл естеліктерді Жунконың өтініші бойынша, оны Трагедияға қатысы бар деген күдіктен ақтап, депрессиясын емдеу және басқалардың естеліктерін жою тесті ретінде жасырып келген. Рёконы ұстауға тырылғанда, Мацуда оның Жунко болғанын және оның естеліктерін қайта жаңартып, өзі қаза тапқанын еске түсіреді. Содан кейін ол Жунконың Изуру мен Мукуромен жоспарлаған әрекеттеріне сәттілік тілейді: әлемдік қоғамның құлауы және "өлтіру ойынының" басталуы.

Видеоойындарда

2016 жылғы «Феникс Райт: Ace Attorney – Spirit of Justice» видео ойынында Сорин Спрокет кейіпкерінің ретроградтық амнезиясы бар екені анықталады. Ол бұл ауруға қарындасын қаза қылған жол апатына себеп болғаннан кейін ұшыраған. Бұл оның естеліктерін әрбір оянған сайын толығымен қалпына келтіреді, апат болған күннен кейінгі күнгі жағдайға дейін. Бұл бейнелеу Сорин мен оның никелі Эллен Уайт арасындағы қарым-қатынас мәселелерін көрсету арқасында ерекшеленеді, әсіресе Сориннің оған деген сезімдерінің суық және алыс көрінуі. Бірақ оқиға дамыған сайын, ойыншы Сориннің никеліне шын жүрекпен сүйіскенін, және бұл ауруға қарамастан, осы махаббатын сақтай алатынын біледі. Алайда, ол күнделікті өзіне-өзі осы махаббаттың бар екенін еске түсіруге мәжбүр болуынан өлердей кінәлі екенін сезінеді. Сориннің ауруымен қалай күресіп, қарындасы қайтыс болғаннан кейін әрбір күннің егжей-тегжейін жазатын күнделігін ұстап жүретіні де көзге түседі. Ол бұл күнделікті естеліктерінің орнына алып жүреді, және оянған сайын өзінің жағдайы, ағымдағы күннің қандай екені және осы ауруға шалыққаннан бергі барлық маңызды оқиғаларды білу үшін пайдаланады. Эпизодта сонымен қатар, Эллен Уайттың сотында Сориннің күнделігін куәгерлік беру үшін оның естеліктерінің орнына пайдалануға бола ма деген мәселе талқыланған кезде, осы ауруға қатысты құқықтық мәселелер де қарастырылады. Сориннің күнделігінің бір беті біреудің өзгерткені анықталғанда, оның басқа естеліктері мен ойлары да басқа біреудің манипуляциясынан туындауы мүмкін деген қорқыныштан психикалық құлдырауға ұшырайды.

Басқа дереккөздер

Weingartner, H., Parker, E. Есте сақтауды бекіту: танымның психобиологиясы. Хиллсдейл: Лоуренс Эрлбаум Ассошиэйтс, Инк., Баспагерлер, 1984.