Күнти Куллен: Гарлем Ренессансының ақыны

Кіріспе

Америкалық автор (1903–1946)

Каунти Каллен (шын аты Каунти Лерой Портер; 30 мамыр 1903 – 9 қаңтар 1946) – американдық ақын, романист, балалар әдебиеті жазушысы және драматург, ең әйгілісі Гарлем Ренессансы дәуірінде болды.

Балалық шақ

Каунти Лерой Портер 1903 жылдың 30 мамырында Элизабет Томас Лукастың отбасында дүниеге келді. Оның ерте балалық шағы туралы мәліметтердің жетіспеуіне байланысты тарихшылар оның туған жерін анықтауда қиындыққа тап болды. Балтимор (Мэриленд штаты), Нью-Йорк және Луисвилл (Кентукки штаты) қалалары мүмкін туған жерлер ретінде қарастырылды. Харлемдегі ең ірі дінге сенушілер тобының Салем методистік епископ шіркеуінің пасторы Фредерик А. Каллен және оның әйелі, бұрынғы Каролин Белл Митчелл, 15 жасар Каунти Портерді асырап алды, бірақ бұл асырау ресми түрде тіркелмеген болуы мүмкін. Фредерик Каллен Каунтидің өмірінде маңызды рөл атқарды және оның әкесі болды. Бұл ықпалды дін қызметкері кейіннен Ұлттық түсті адамдар қауымдастығының (NAACP) Харлемдегі бөлімшесінің президенті болды. Ол мектепте үлгерімді оқып, өлеңдер жаза бастады. Ол қалалық өлеңдер сайысында жеңіске жетті. ДеУитт мектебінде ол құрметті қоғамға сайланды, апталық газеттің редакторы болып жұмыс істеді және өзінің бітіруші курсының вице-президенті болып сайланды.

Нью-Йорк университеті, Гарвард университеті және алғашқы басылымдар

Мектепті бітірген соң Нью-Йорк университетінде (NYU) оқыды. 1923 жылы Каллен Американың Поэзия қоғамы демеушілік еткен Witter Bynner National Competitions for Undergraduate Poetry байқауында өзінің "Қара қыздың балладасы" атты өлеңдер кітабы үшін екінші орынды жеңіп алды. Ұзақ өтпей ол Harper's, Crisis, Opportunity, The Bookman және Poetry сияқты ұлттық мерзімді басылымдарда өлеңдерін жариялап, ел жүзінде танымал болды. Келесі жылы ол тағы да екінші орынға ие болды, ал 1925 жылы бірінші орынды жеңіп алды. Opportunity ұйымдастырған өлең байқауында "To One Who Say Me Nay" өлеңімен екінші орынға ие болды, Лэнгстон Хьюздің "The Weary Blues" өлеңіне есе жіберді. 1925 жылы Каллен Нью-Йорк университетін бітіріп, Фи Бета Каппаға сайланған он бір студенттің қатарында болды. Сол жылы Каллен Гарвард университетіне ағылшын тілінен магистрлік дәреже алуға түсті және кейіннен Гарлем Ренессансының маңызды туындысы болған "Түс" атты өзінің алғашқы өлеңдер жинағын жариялады. Ұқыпты, дәстүрлі стильде жазылған бұл шығарма қара нәсілділердің сұлулығын жырлап, расизмнің зиянды әсерлерін айыптады. Жинакқа оның ең танымал өлеңдері "Мұра" және "Оқиға" енді. "Дегенмен, мен таңғаламын" атты өлеңі нәсілдік сұраулар мен әділетсіздік туралы жазылған, Уильям Вордсворт пен Уильям Блейктің әдеби ықпалы байқалады, бірақ тақырыбы олардың романтикалық сонеттерінен мүлдем өзгеше. Ақын Құдайдың бар екенін және "Құдай жақсы, ізгі ниетті, мейірімді" екенін мойындайды, бірақ нәсілшіл қоғамдағы өзінің жағдайындағы қайшылықты сезінеді: ол қара және ақын. Ол сонымен қатар "Палмс" поэзия журналының "Негр ақындарына" арналған арнайы санының қонақ редакторы болып та қызмет етті. Бұл қызмет Харпер журналының оны 1927 жылы қара ақындардың антологиясын редакциялауға шақыруына себеп болды.

Жыныстық қатынас

Америкалық жазушы Ален Локк Калленге өзінің сексуалдығымен санасуға көмектесті. Локк оқырман қауымға Каунти Каллен сияқты афроамерикалық жазушылардың жаңа буынын таныстыруды мақсат тұтты. Локк жазу арқылы секс пен сексуалдықтың шынайы мәнін ашып көрсетуге, сол сезімдегі адамдармен байланыс орнатуға тырысты. Локк Калленді Эдвард Карпентердің еңбектері сияқты гомосексуалдықты қолдайтын материалдармен таныстырды, олардың көпшілігі өздерін жасырып жүрген кезде. 1923 жылдың наурыз айында Каллен Локка Карпентердің еңбегі туралы былай деп жазды: "Ол мен үшін жабық болған жанкешті терезелерді ашты; ол мен әлемнің арсыз және табиғатқа қайшы деп санаған нәрсесіне сенуді бастаған нәрсеге асыл және айқын жарық сыйлады". Сынаушылар мен тарихшылар Калленнің сексуалдығы туралы бір пікірге келе алмады. Кейін ол көптеген әртүрлі ер адамдармен қарым-қатынаста болды, бірақ олардың бәрі де жаман аяқталды. Әрбір қарым-қатынаста ұят немесе құпиялық сезімі болды, мысалы, Эдвард Аткинсонмен болған қарым-қатынасы. Кейін Каллен Айда Робертсонға үйленді, бірақ сол кезде Аткинсонмен қарым-қатынаста болуы мүмкін. Каллен мен Аткинсонның арасындағы хаттар романтикалық қызығушылықты көрсетеді, бірақ олардың сексуалды қарым-қатынаста болғанына нақты дәлел жоқ.

Қарым-қатынастар

1928 жылы 9 сәуірде Каллен Йоланде Дю Боиске үйленді. Ол В.Э.Б. Дю Бойс пен оның бірінші әйелі Нина Гомер Дю Бойстің жалғыз қалған баласы еді, олардың ұлы нәресте кезінде қайтыс болған. Екі жастың танысуына Калленнің жақын досы Харольд Джекман көмектескен деседі. Олар 1923 жылдың жазында екеуі де университетте оқып жүргенде танысты: ол Фиск университетінде, ал ол Нью-Йорк университетінде білім алды. Калленнің ата-анасы Нью-Джерси штатының Плезантвилл қаласында, Джерси жағалауына жақын жазғы үй иесі болды, және Йоланде мен оның отбасы да сол маңайда демалып жүрген болуы мүмкін. Алайда, оның әкесі Лансфордты жақтырмады. Йоланде әкесінің Калленмен үйленуін қалауынан кейін бұл қарым-қатынас аяқталды. Йоланде көп ұзамай оған қосылды, бірақ араларында бірден қиындықтар туды. Йоланде бұл туралы әкесіне айтып, ажырасуға өтініш берді. Жұбайлар 1930 жылы Парижде ажырасты. Осы көп адам жиналған тойдан басқа, Каллен өте ұялшақ адам болды. Ол ешқандай қарым-қатынасында жарқындық танытқан жоқ.

Гарлемдік қайта өрлеу

Гарлем Ренессансы қозғалысы Нью-Йорк қаласындағы Гарлемнің космополиттік қауымдастығында дамыды, ол елдің түкпір-түкпірінен келген дарынды көшіп келушілерді қызықтырды. 1920 жылдары афроамерикалық жазушылардың жаңа буыны пайда болды, бірақ олардың көпшілігі Гарлемде туған жоқ. Басқа да көрнекті тұлғалардың қатарында Ален Локк («Жаңа негр», 1925), Джеймс Уэлдон Джонсон («Қара Манхэттен», 1930), Клод Маккей («Гарлемге оралу», 1928), Лэнгстон Хьюз («Шаршаған блюз», 1926), Зора Нил Херстон («Жонаның бақшасы», 1934), Уоллес Турман («Гарлем: Негр өмірінің мелодрамасы», 1929), Жан Тумер («Кейн», 1923) және Арна Бонтемпс («Қара дауыл», 1935) болды. Жазушылар жаңадан қолжетімді гранттар мен стипендиялардан пайдаланды және Карл Ван Вехтен сияқты белгілі ақ жазушылардың қолдауын алды. Гарлем Ренессансына «негритуд» қозғалысы әсер етті, ол «қара құндылықтардың жаңғыруын және негрлердің өз жағдайларын түсінуін» білдіреді. Каллен «негритудты» нәсілдік сананың оянуы және Гарлемге құйып келген қара модернизм деп қарады. Калленнің «Мұра» және «Қара мұнара» өлеңдері «негритуд» қозғалысының идеяларын бейнелейді. Бұл өлеңдер африкалық тамырларды зерттейді және оларды афроамерикалықтардың жаңа өмірімен байланыстырады. Калленнің шығармалары Гарлем қауымдастығымен және Ренессанстың көрнекті тұлғалары – Дьюк Эллингтон, ақын және драматург Лэнгстон Хьюзбен байланысты. Эллингтон Калленнің қанау тарихымен бетпе-бет келіп, «үлкен қиындықтарға қарамастан үлкен жетістікке жеткен» жаңа дауысты қалыптастырғанына риза болды. Каллен Хьюз және Ален Локк сияқты екі танымал жазушымен жақын достық қарым-қатынаста болды. Дегенмен, Хьюз Калленді және басқа Гарлем Ренессансы жазушыларын «рухани жағынан өз нәсілінен қашуға ұмтылуы» үшін сынады. Хьюз «растық жекелікті американдық стандарттау қалыпына құю және мүмкіндігінше аз негр және америкалық болу» тілегін айыптады. «Гарлемдік қайта өрлеу» деп аталатын әлеуметтік, мәдени және көркемдік жарылыс американдық тарихында алғаш рет афроамерикалық жазушылар мен суретшілердің әдеби, көркем және музыкалық шығармаларға үлкен үлес қосуымен ерекшеленді. Каллен осы жаңа әдеби толқынның ортасында болды. Ол поэзияны нәсілсіз деп есептеді. Каллен «Opportunity» журналында редактордың көмекшісі болып жұмыс істеді, онда оның «Қара мұнара» атты бағанасы оның әдеби беделін арттырды. Калленнің «Қоңыр қыздың балладасы» (1927) және «Күміс күн» (1927) поэзия жинақтары «Түс» сияқты тақырыптарды зерттеді, бірақ олар осы деңгейде қабылданбады. 1928 жылы Калленнің Гуггенхайм стипендиясы оған шетелде оқуға және жазуға мүмкіндік берді. 1928-1934 жылдары Каллен Франция мен АҚШ арасында бірнеше рет сапарлады. 1929 жылға қарай Каллен төрт томдық өлеңдер жинағын жариялады. «Қара Христос және басқа да өлеңдер» (1929) атты өлеңі христиан діни бейнелерін пайдаланғаны үшін сынға түсті; Каллен қара адамды дарға асуды Исаның айқышқа шегеленуімен салыстырды. Кітап жазумен қатар Каллен басқа қара жазушылардың шығармаларын насихаттады. Бірақ 1930 жылға қарай оның ақын ретіндегі беделі төмендеді. 1932 жылы оның жалғыз романы – «Көкке бір жол» жарық көрді, ол Нью-Йорк қаласындағы төменгі таптағы қара нәсілділер мен буржуазияның әлеуметтік комедиясы болды. 1934 жылдан өмірінің соңына дейін ол Нью-Йорк қаласындағы Фредерик Дуглас орта мектебінде ағылшын, француз және шығармашылық жазу пәндерін оқытты. Осы кезеңде ол жас оқырмандар үшін екі шығарма жазды: «Жоғалған зоопарк» (1940), су тасқыны кезінде өлген жануарлар туралы өлеңдер және «Менің өмірім және оларды қалай жоғалттым» автобиографиясы. Герман В. Портермен бірге Каллен мектепте оқыған кезінде жас Джеймс Болдуинге кеңес берді. Өмірінің соңғы жылдарында Каллен көбінесе театр үшін жазды. Ол Арна Бонтемппен бірге Бонтемптің 1931 жылғы «God Sends Sunday» романын «Сент-Луис әйелі» (1946, 1971 жылы жарық көрді) музыкалық спектакліне бейімдеді. Оның музыкасын Гарольд Арлен мен Джонни Мерсер жазды, екеуі де ақ нәсілді болды. Сент-Луис, Миссуридегі кедей қара нәсілді аудандарында орналасқан Бродвей мюзиклі қара нәсілді зиялы қауым тарапынан қара американдықтардың жағымсыз бейнесін жасады деген сындарға ұшырады. Сонымен қатар Каллен Еврипидтің грек трагедиясы «Медеяны» 1935 жылы «Медея және кейбір өлеңдер» деген атпен аударды, оған сонеттер мен қысқа ән мәтіндері жинағы қоса берілді. Ол Нью-Йорктің Бронкс ауданындағы Вудлон зиратында жерленген.

The Harlem Renaissance movement was centered in the cosmopolitan community of Harlem, in New York City, which had attracted talented migrants from across the country. During the 1920s, a fresh generation of African American writers emerged, although a few were Harlem born. Other leading figures included Alain Locke (The New Negro, 1925), James Weldon Johnson (Black Manhattan, 1930), Claude McKay (Home to Harlem, 1928), Langston Hughes (The Weary Blues, 1926), Zora Neale Hurston (Jonah's Gourd Vine, 1934), Wallace Thurman (Harlem: A Melodrama of Negro Life, 1929), Jean Toomer (Cane, 1923) and Arna Bontemps (Black Thunder, 1935). Writers benefited from newly available grants and scholarships, and were supported by such established white writers as Carl Van Vechten. The Harlem Renaissance was influenced by a movement called Négritude, which represents "the discovery of black values and the Negro’s awareness of his situation". Cullen saw Negritude as an awakening of a race consciousness and black modernism that flowed into Harlem. Cullen's poetry "Heritage" and "Dark Tower" reflect ideas of the Negritude movement. These poems examine African roots and intertwine them with a fresh aspect of African American life. Cullen's work intersects with the Harlem community and such prominent figures of the Renaissance as Duke Ellington and poet and playwright Langston Hughes. Ellington admired Cullen for confronting a history of oppression and shaping a new voice of “great achievement over fearful odds”. Cullen maintained close friendships with two other prominent writers, Hughes and Alain Locke. However, Hughes critiqued Cullen, albeit indirectly, and other Harlem Renaissance writers, for the “desire to run away spiritually from [their] race”. Hughes condemned “the desire to pour racial individuality into the mold of American standardization, and to be as little Negro and as much American as possible.”

The social, cultural, and artistic explosion known as the Harlem Renaissance was the first time in American history that a large body of literary, art and musical work was contributed by African American writers and artists. Cullen was at the epicenter of this new found surge in literature. He considered poetry to be raceless. Cullen worked as assistant editor for Opportunity magazine, where his column, "The Dark Tower", increased his literary reputation. Cullen's poetry collections The Ballad of the Brown Girl (1927) and Copper Sun (1927) explored similar themes as Color, but they were not so well received. Cullen's Guggenheim Fellowship of 1928 enabled him to study and write abroad. Between the years 1928 and 1934, Cullen traveled back and forth between France and the United States. By 1929 Cullen had published four volumes of poetry. The title poem of The Black Christ and Other Poems (1929) was criticized for its use of Christian religious imagery; Cullen compared the lynching of a black man to the crucifixion of Jesus. As well as writing books, Cullen promoted the work of other black writers. But by 1930 his reputation as a poet had waned. In 1932, his only novel was published, One Way to Heaven, a social comedy of lower class blacks and the bourgeoisie in New York City. From 1934 until the end of his life, he taught English, French, and creative writing at Frederick Douglass Junior High School in New York City. During this period, he also wrote two works for young readers: The Lost Zoo (1940), poems about the animals who were killed in the Flood, and My Lives and How I Lost Them, an autobiography of his cat. Along with Herman W. Porter, Cullen also provided guidance to a young James Baldwin during his time at the school. In the last years of his life, Cullen wrote mostly for the theatre. He worked with Arna Bontemps to adapt Bontemps's 1931 novel God Sends Sunday as the musical St. Louis Woman (1946, published in 1971). Its score was composed by Harold Arlen and Johnny Mercer, both white. The Broadway musical, set in a poor black neighborhood of St. Louis, Missouri, was criticized by black intellectuals for creating a negative image of black Americans. In another stretch, Cullen translated the Greek tragedy Medea by Euripides, which was published in 1935 as The Medea and Some Poems, with a collection of sonnets and short lyrics. He is buried in Woodlawn Cemetery in The Bronx, New York City.

Құрметтер

Каунти Каллен кітапханасы, Нью-Йорк қоғамдық кітапханасының Гарлемдегі филиалы, оның құрметіне аталған. 2013 жылы ол Нью-Йорк жазушыларының даңқ залына енгізілді. 1949 жылы Ричард Дурхам жазған "Тағдыр бостандығы" радиодрама антологиясы оның өмірінің бір бөлігін қамтыды.

Әдебиетке әсері

Калленнің аралас тегіне байланысты, ол қара және ақ мәдениеттерді қамтитын эстетиканы қалыптастырды. "Кітап үшін үш адамға" атты өлеңдер жинағында Каллен грек әдістемесін пайдаланып, нәсіл және жеке басты зерттейді, сондай-ақ Медуза, Тесей, Фасифа және Минотавр туралы жазады. Каллен нәсілге қатысты ауыр тақырыптарды талқылайды, сонымен қатар мұрасы ана елінен алыстауы және оның жоғалуы туралы сөз қозғайды. Оның өлеңдері әртүрлі санаттарға бөлінеді: түс туралы еш айтылмаған өлеңдер. Екіншіден, афроамерикалықтардың санасында айналып жүрген өлеңдер, Америкада "осындай күні қара болудың" қаншалықты қатыгез екенін көрсетеді. Гарлем Ренессансы кезінде Каллен, Хьюз және басқа ақындар Африканы африкалық америкалықтардың өміріне енгізуге тырысып, шығармашылық энергияларын жұмсады. "Мұра" өлеңінде Каллен құлдық институтының салдарынан туған африкалық мәдениеті мен тарихының бөлінісімен күреседі. Африка – мұраның отаны еді. Өлең бойы ол ата-бабаларының "Африкадан жыртылып алынғанда" бастан өткен мәдени және діни өзгерістерінің салдарын сезінеді. Бұл өлеңдер жинағы Калленнің нәсілдік мақтаныш пен діни күмәнділікті білдіретін идеалистік эстетикасын көрсетеді. "Қара Мәсіх" 1920 жылдардағы Америкадағы нәсілдік зорлық-зомбылыққа да тоқтала келеді.

Драмалық

Сент-Луис әйелі (1946)

Бас редактор ретінде

Каролинг Дуск: 1920-шы жылдардағы афроамерикалық ақындардың өлеңдер жинағы: Афроамерикалық өлеңдер антологиясы. Нью-Йорк: Харпер және Браузерлер, 1927.