Кіріспе
Американдық автор, антрополог, кинорежиссер (1891–1960)
Зора Нил Херстон (7 қаңтар 1891 – 28 қаңтар 1960) – американдық автор, антрополог және деректі фильмдер режиссері. Ол 20 ғасырдың басындағы Американың оңтүстігіндегі нәсілдік күресті бейнелеген және худу мен Кариб Воду туралы зерттеулер жариялаған. Оның төрт романының ең танымал – 1937 жылы жарық көрген «Олардың көзі Құдайды бақылап тұрды». Ол сондай-ақ 50-ден астам әңгіме, пьеса және эссе жазған. Херстон Алабама штатының Нотасулга қаласында дүниеге келді және 1894 жылы отбасымен Флорида штатының Итонвилл қаласына көшіп келді. Кейіннен ол Итонвиллді көптеген шығармаларының оқиға орыны ретінде пайдаланды. Мансабының басында Херстон Барнард колледжінде және Колумбия университетінде ғалым ретінде антропологиялық және этнографиялық зерттеулер жүргізді. Ол афроамерикалықтар мен Кариб аймағының фольклорына қызығушылық танытып, олардың қоғамдық сананың қалыптасуына қалай әсер еткенін зерттеді. Ол сонымен қатар афроамерикалық қауымдастықтағы заманауи мәселелер туралы жазып, Гарлем эпохасының маңызды тұлғасына айналды. Оның афроамерикалық өмірден және нәсілдік ажыратымдылықтан алынған қысқаша сатиралары «The New Negro» және «Fire!!» сияқты антологияларда жарияланды. Флоридаға оралғаннан кейін Херстон Солтүстік Флоридадағы афроамерикалық фольклоры туралы әдеби антологиясын жазып, «Есектер мен адамдар» (1935) деген атпен жариялады, сондай-ақ оның алғашқы үш романы: «Жүзімнің қымызы» (1934); «Олардың көзі Құдайды бақылап тұрды» (1937); және «Тау адамы Мұса» (1939). Осы кезеңде «Менің атымды айт: Гаити мен Ямайкадағы вуду және өмір» (1938) атты кітабы да жарық көрді, онда Ямайка мен Гаитидегі ритуалдар туралы зерттеулері қамтылған. Херстонның шығармалары афроамерикалықтардың өміріне және афроамерикалық әйел ретіндегі оның күресіне арналған. Оның романдары ондаған жылдар бойы әдеби ортада назарсыз қалды. 1975 жылы, Херстонның қайтыс болғаннан кейін он бес жыл өткен соң, автор Элис Уокердің «Зора Нил Херстонды іздеу» (кейін «Зораны іздеу» деп аталды) мақаласын жариялағаннан кейін оның шығармаларына қызығушылық қайта оянды. 2001 жылы Херстонның 1920 жылдары жиналған халық аңыздарының жинағы «Әр тіл мойындалуға тиіс» атты қолжазбасы Смитсонов архивінен табылғаннан кейін жарияланды. Оның «Баракон: Соңғы «Қара жүк» тарихы» атты Куджо Льюис (Коссола) өміріне арналған деректі кітабы 2018 жылы жарық көрді.
Ерте өмір және білім
Хёрстон Джон Хёрстон мен Люси Энн Хёрстонның (қыз есімі Поттс) сегіз баласының бесіншісі болды. Оның төртеу ата-бабасы да құлдыққа туған. Әкесі баптист пасторы және жалға берілетін шаруашылықта жұмыс істеген, кейін ағаш шебер болды, ал анасы мектеп мұғалімі болды. Ол 1891 жылдың 7 қаңтарында Алабама штатының Нотасулга қаласында дүниеге келді, онда оның әкесі өсті және әкесінің әкесі баптист шіркеуінің пасторы болды. Хёрстон Итонвиллді өзіне "үй" деп есептеді, себебі ол сол жерге көшкенде өте кішкентай болған. Кейде ол оны туған жері деп айтқан. Хёрстон балалық шағының қалған бөлігін Итонвиллде өткізді және 1928 жылғы "Менің түсімнің сезімі" атты эссесінде онда өсу тәжірибесін сипаттады. Бүгінде Итонвиллде оның құрметіне жыл сайын "Зора! Фестивалі" өткізіледі. Хёрстонның анасы 1904 жылы қайтыс болды, ал әкесі 1905 жылы Мэтти Могеге үйленді. Бұл оқиға даулы болды, өйткені әкесі бірінші әйелі қайтыс болғанға дейін Могемен қарым-қатынаста болған деген қауесет тарады. 1917 жылы ол формальды білімін жалғастырып, Морган колледжіне, Морган мемлекеттік университетінің жоғары мектебіне түсті, ол Мэриленд штатының Балтимор қаласындағы тарихи афроамерикандық колледж. Осы кезде, тегін орта білім алуға мүмкіндік беру үшін, 26 жасар Хёрстон өзінің туған жылы ретінде 1901 жылды көрсетуді бастады. Ол 1918 жылы жоғары мектепті бітірді.
Колледж және одан сәл кейінірек
Колледжде Хёрстон өмірге антропологиялық көзқараспен қарауға үйренді, бұл оның Итонвильден тысқарыдағы тәжірибесі болды. Оның басты мақсаттарының бірі – этникалық топтар арасындағы ұқсастықтарды көрсету еді. 1918 жылы Хёрстон өзінің оқуын Вашингтондағы тарихи қара нәсілді колледж – Хауард университетінде бастады. Ол қара нәсілді әйелдер құрған және оларға арналған Zeta Phi Beta қыздар қауымының алғашқы мүшелерінің бірі болды және университеттің студенттік газеті The Hilltop-тың негізін қосуға бірге атсалысты. Ол испан, ағылшын, грек тілдерінде және көпшілік алдында сөйлеу курстарында оқыды, 1920 жылы мамандық бойынша диплом алды. Содан кейін Колумбия университетінің Барнард колледжіне, әйелдер колледжіне түсті, онда ол жалғыз қара студент болды. Хёрстон Майерге "Қара жандар" пьесасын жасауға көмектесті, ол ақ нәсілді әйел жазған алғашқы "линч драмаларының" бірі саналады. Ол Колумбия университетінің антропологы Франц Боаспен этнографиялық зерттеулер жүргізді, кейіннен онымен аспирант ретінде оқыды. Ол сондай-ақ Рут Бенедиктпен және антропология студенті Маргарет Мидпен де жұмыс істеді. Хёрстон 1928 жылы антропологиядан бакалавр дәрежесін алды. Барнардты бітіргеннен кейін Хёрстон екі жыл аспирант ретінде антропологияны оқыды, Колумбия университетінде Боаспен бірге жұмыс істеді. 1920 жылдары Харлемде тұрған Хёрстон Лэнгстон Хьюз және Каунти Каллен сияқты жазушылармен достық қарым-қатынас орнатты. Кейбір мәліметтер бойынша, оның пәтері әлеуметтік жиналыстар үшін танымал орын болған. Осы кезеңде Хёрстон бірнеше әдеби жетістіктерге қол жеткізді, "Оппортунити: Негро өмірінің журналы" журналында өткен қысқа әңгімелер мен пьесалар конкурстарында жүлделі орындар алды, бұл журналды Ұлттық қалалық лигасы шығарған.
Некелер
1927 жылы Хёрстон джаз музыканты және Ховард университетінің бұрынғы оқытушысы Герберт Шинге тұрмысқа шықты; кейін ол дәрігер болды. Олардың некесі 1931 жылы ажырасып кетті. 1935 жылы Хёрстон Колумбия университетінің аспиранты Перси Пунтермен танысты. Ол «Олардың көздері Құдайды іздейді» романындағы «Шәй торт» кейіпкерінің прототипі болды.
Қамқорлық және қолдау
Ұлы депрессия кезінде қорынан берілетін гранттар тоқтағанда, Херстон мен оның досы Лэнгстон Хьюз ақ нәсілді әдеби меценат Шарлотта Осгуд Мейсонның қамқорлығына сүйенді. 1930 жылдары Херстон Нью-Йорктің маңындағы Нью-Джерси штатының Вестфилд қаласында тұрды, оның көршілерінің арасында досы Хьюз де болды. 1956 жылы Херстон өзінің жетістіктерін мойындау үшін Бетюн Кукман колледжінің білім беру және адам қатынастары саласындағы сыйлығын алды. Бетюн Кукман колледжінің ағылшын тілі кафедрасы оның мәдени мұрасын сақтауға берілген. Өмірінің кейінгі жылдарында, әдеби мансабын жалғастырумен қатар, Херстон Дархемдегі Солтүстік Каролинадағы қара нәсілділер колледжінде (кейін Солтүстік Каролина орталық университеті) оқытушы болып жұмыс істеді. 1936 және 1937 жылдары Херстон Гуггенхайм қорының қолдауымен Ямайка мен Гаитиге зерттеу мақсатымен сапар шекті. Ол осы зерттеулерінің нәтижесінде «Менің атымды айт» (1938) атты антропология, фольклор және жеке баяндарды біріктіретін, жанрлық шектеулерден тыс кітап жазды. 1938 және 1939 жылдары Херстон Федералды жазушылар жобасы (FWP) үшін жұмыс істеді, ол Жұмыс істеуді дамыту басқармасының бір бөлігі болды. Херстон Солтүстік Флоридадағы ағаш кесу лагерьлеріндегі ақ нәсілді ер адамдардың жыныстық үстемдігін көргенін еске түсіріп, Наннмен талқылады. Олар екеуі де бұл іс «парамор құқығы» туралы болуы мүмкін деп ойлады және оны «жалпыхалыққа жария етуді» қалады. Оның жұмысы Наннмен жалақы мәселесінде келіспеушілік туындағаннан кейін күрт тоқтатылды және ол кетіп қалды. Херстон МакКоллумның өз қорғанысындағы куәлігін атап өтті: «МакКоллумның өз қорғанысындағы куәлігі – афроамерикалық әйелге ақ нәсілді адамның баласының әкесі екендігін куәландыруға рұқсат етілген алғашқы жағдай. Херстон Руби МакКоллумның куәлігі сегрегациялық Оңтүстікте «парамор құқығының» соңының келуін білдіреді деп сенді». Ол Флорида штатының Форт-Пирс қаласына көшіп барды. Қайда жұмыс тапса, сонда жұмыс істейтін Херстон кейде мұғалімнің орнына да жұмыс істеді. 60 жасқа келгенде Херстон мемлекеттік жәрдеммен «күнелтүстіңді көруге» мәжбүр болды. Бір кезде ол Майами Бичтің Риво Альто аралында үй шаруасынан жұмыс істеді.
blockquote|"McCollum's testimony in her own defense marked the first time that a woman of African American descent was allowed to testify as to the paternity of her child by a white man. Hurston firmly believed that Ruby McCollum's testimony sounded the death toll of 'paramour rights' in the Segregationist South." She moved to Fort Pierce, Florida. Taking jobs where she could find them, Hurston worked occasionally as a substitute teacher. At age 60, Hurston had to fight "to make ends meet" with the help of public assistance. At one point she worked as a maid on Miami Beach's Rivo Alto Island.
Өлім
Қаржылық және медициналық қиындықтар кезінде Хёрстон Сент-Люси округінің әл-ауқат үйіне түсуге мәжбүр болды, сол жерде ол инсульт алды. Ол 1960 жылдың 28 қаңтарында гипертониялық жүрек ауруынан қайтыс болды және Флорида штатының Форт-Пирс қаласындағы Аспандық демалыс бағында жерленді. Оның қабірі 1973 жылға дейін белгісіз болып қалды. Романшы Элис Уокер және Хёрстонды зерттеуші Шарлотта Д. Хант Хёрстонның жерленген аймағында белгісіз қабір тапты; олар оны оның қабірі деп белгілеуге шешім қабылдады. Уокер "ЗОРА НИЛ ХЁРСТОН / ОҢТҮСТІК ГЕНИЙІ / РОМАНШЫ ФОЛЬКЛОРИСТ / АНТРОПОЛОГ / 1901–1960" деп жазылған сұр тас орнатты. "Оңтүстік генийі" деген тіркес Жан Тумердің "Грузияның қараңғы кеші" атты өлеңінен алынған, ол оның "Кейн" кітабында жарияланған. 1970 және 1971 жылдары Фрэнсис Гровер, Роллинс колледжінің профессоры және Хёрстонның көп жылдық досы Е.О. Гровердің қызы, қосымша материалдарды сыйға берді. 1979 жылы Джексонвилл қаласынан Стетсон Кеннеди, Хёрстонды Федералдық жазушылар жобасы аясында танысқан, қосымша құжаттарды қосты (Зора Нил Хёрстонның құжаттары, Флорида университетінің Сматхерс кітапханасы, 2008 жылдың тамыз айы).
Әдеби мансап
1925 жылы Хёрстон Нью-Йоркке келгенде, Гарлем Ренессансы өзінің шыңына жеткен еді, және ол көп ұзамай оның орталығындағы жазушылардың біріне айналды. Барнардқа түсуге дейін, Хёрстонның «Спанк» атты әңгімесі «The New Negro» жинағы үшін таңдалды, ол африкалық және африкалық-американдық өнер мен әдебиетіне арналған көркем әдебиет, поэзия және эсселердің маңызды антологиясы болды. 1926 жылы Хёрстон, Лэнгстон Хьюз және Уоллес Турман сияқты жас қара жазушылардың тобы өздерін «Ниггерати» деп атап, «Fire!!» әдеби журналын шығарды. Бұл журнал Гарлем Ренессансының жас суретшілері мен жазушыларының көптеген туындыларын ұсынды. 1927 жылы Хёрстон африкалық-американдық халық ертегілерін жинау үшін Оңтүстікке сапар шекті. Ол сондай-ақ Алабама штатының Африкатаун қаласынан Куджо Каццола Льюиспен сұхбаттасты, ол 1860 жылы АҚШ-қа келген заңсыз құл кемесі «Клотильда» арқылы тасымалданған құл африкалықтардың соңғы тірі қалған мүшесі болды, демек, Трансатлантикалық құл саудасы арқылы тасымалданған соңғы адам еді. Келесі жылы ол «Куджоның соңғы африкалық құл туралы жеке баяны» (1928) мақаласын жариялады. Оның өмірбаяуын жазған Роберт Э. Хеменвейдің айтуынша, бұл мақала 1914 жылы Льюис туралы жазған Алабамалық жазушы Эмма Лэнгдон Роштің еңбегін көбінесе плагиаттаған. Хёрстон Льюистің туған ауылы Бантедегі күнделікті өмір туралы жаңа мәліметтер қосты. Хёрстон Оңтүстіктегі зерттеулерінен жинаған бірнеше жүз халық ертегісінен тұратын жинақ жариялауды жоспарлаған. Ол оларды түпнұсқаға мүмкіндігінше жақын етуге тырысты, бірақ академиялық жетекшісі Франц Боас пен меценаты Шарлотта Осгуд Мейсонның талаптарын теңестіруде қиындықтарға тап болды. Бұл қолжазба сол кезде жарияланбады. Кейіннен Смитсондағы антрополог Уильям Дункан Стронгтың, Боас досының қағаздарының арасынан бір данасы табылды. Хёрстонның «Перс шығанағындағы негр халық ертегілері» 2001 жылы «Every Tongue Got to Confess» деген атпен жарияланды. 1928 жылы Хёрстон Алабамаға қосымша қаражатпен оралды; ол Льюиспен қосымша сұхбаттар жүргізді, оның және қауымдағы басқа адамдардың суреттерін түсірді және оның – құл саудасы арқылы Америка Құрама Штаттарына әкелінген африкалықтың жалғыз белгілі бейнежазбасын түсірді. Осы материал негізінде ол «Барракун» қолжазбасын жазып, 1931 жылы аяқтады. Хеменвей оны «көбіне жалпы оқырманға арналған өте драмалық, жартылай ойдан шығарылған әңгіме» деп сипаттады. Ол сондай-ақ 20 ғасырдың соңынан бері басқа антропологиялық зерттеулерге ұқсас «куәлік мәтіні» ретінде де сипатталды. Осы сұхбаттардан кейін Хёрстонның әдеби меценаты Шарлотта Осгуд Мейсон Льюис туралы біліп, оған қолдау көрсету үшін ақша жібере бастады. Хёрстонның «Барракун» қолжазбасы 2018 жылдың 8 мамырында, оның өлімінен кейін жарияланды. «Барракон» немесе испан тіліндегі «барак» сөзі – африкалық тұтқындар шетелге жөнелтілмес бұрын уақытша қамалған орынды білдіреді.
1930 жылдар
1930 жылдардың ортасына қарай Хёрстон бірнеше қысқа әңгімелер және сыншылар тарапынан жоғары бағаланған "Күлектер мен ерлер" (1935) атты еңбегін жариялады. Бұл – афроамерикандық фольклорды Флориданың солтүстігіндегі ағаш кесу лагерьлерінен жинаған "әдеби антропологияның" новаторлық туындысы болды. 1930 жылы ол Лэнгстон Хьюзбен "Муль сүйегі: Негр өмірінің комедиясы" атты пьеса бойынша бірлесіп жұмыс істеді, бірақ олар оны ешқашан сахнаға қоймады. Олардың ынтымақтастығы олардың достығының уысуына әкелді. Пьеса алғаш рет 1991 жылы қойылды. Оң пікірлерге қарамастан, ол бір ғана рет көрсетілді. Бродвейдегі дебют Хёрстонды 600 долларлық қарызға баттырды. Көрермендердің қызығушылығына қарамастан, ешбір продюсер оны толыққанды қойылымға айналдыруға ниет білдірмеді. 1930 жылдары Зора Нил Херстон тағы екі музыкалық кеш ұйымдастырды: "Күнден күнге" ("From Sun to Sun"), ол "Ұлы күннің" ("The Great Day") қайта жөнделген нұсқасы болды, және "Шырқалатын болат" ("Singing Steel"). Хёрстон фольклорды драмаландыру қажет деп сенді. Хёрстонның алғашқы үш романы 1930 жылдары жарық көрді: "Жүніс қымыз жүзімдігі" (1934); Гаитидегі экспедициясы кезінде жазылған және оның шедевр туындысы саналатын "Олардың көздері Құдайды іздейді" (1937); және "Мұса, тау адамы" (1939). 1937 жылы Хёрстон Ямайка мен Гаитиде этнографиялық зерттеулер жүргізу үшін Гуггенхайм стипендиясын алды. "Менің атымды айт" ("Tell My Horse", 1938) кітабында Ямайкадағы рухани және мәдени ғұрыптарды, ал Гаитидегі вуду дінін зерттеу барысындағы тәжірибесі туралы мәліметтер келтірілген.
1940-шы және 1950-ші жылдар
1940 жылдары Хёрстонның еңбектері "The American Mercury" және "The Saturday Evening Post" сияқты мерзімді басылымдарда жарияланды. Оның соңғы жарық көрген романы – "Суанидегі Сераф", негізінен ақ нәсілді кейіпкерлерге баса назар аударғаны үшін 1948 жылы шықты. Онда "төмендегі топтан" әйелдердің бейнесі зерттеледі. Джексон (2000) Хёрстонның кедей ақ адамдар арасындағы әлеуметтік жіктелу мен гендерлік үлгілерді құру туралы толғанысы 1920 жылдардағы евгеникалық теориялармен байланысты екенін айтады. 1952 жылы Хёрстонға "Pittsburgh Courier" газеті жергілікті "болита" желісінің өкілі, нәсілшіл ақ дәрігерді өлтірген Руби МакКоллумның кішкентай қаладағы сот процесі туралы репортаж беруді тапсырды. Ол сондай-ақ журналист және азаматтық құқықтар жақтасы Уильям Брэдфорд Хуидің "Руби МакКоллум: Суанни түрмесіндегі әйел" (1956) кітабына материалдарымен үлес қосты.
Өлгеннен кейін жарық көрген еңбектері
Хёрстонның "Әр тіл мойындауға тиіс" (2001) қолжазбасы, 1920 жылдары жиналған халық аңыздарының жинағы, Смитсониан мұрағатында табылғаннан кейін, ол қайтыс болғаннан кейін жарияланды. Ол былай дейді: "Дұға, мен үшін, әлсіздіктің шығарғаны және қабылданған ойын ережелерін айналып өтуге жасалған әрекет сияқты. Мен әлсіздікті мойындағым келмейді. Мен жауапкершілікті қабылдаймын. Өмір, қалай болса солай, мені қорқытпайды, себебі мен ғаламды, мен тапқан қалпында, қабылдап, оның заңдарына бас иемін. Дегенмен, ол баптисттік сенімдерден анық бас тартқан атеист болғанымен, дінге антропологиялық және әдеби тұрғыдан қызығушылық танытты. Ол вудуді зерттеді, тіпті зерттеу нысандарымен бірге қатысатын болды. Оның өмірбаяндық жазбаларының бір бөлігінде Дәуіт патша сияқты Киелі кітаптағы кейіпкерлерге деген құрметін білдіреді: "Ол Құдайдың жүрегінен туған адам еді және Құдайға осы жерді толықтырған жаман адамдардан құтылуға көмектесуде өте тиімді болды."
Prayer seems to me a cry of weakness, and an attempt to avoid, by trickery, the rules of the game as laid down. I do not choose to admit weakness. I accept the challenge of responsibility. Life, as it is, does not frighten me, since I have made my peace with the universe as I find it, and bow to its laws. However, though clearly an atheist who firmly rejected the Baptist beliefs of her preacher father, she retained an interest in religion from anthropological and literary standpoints. She investigated voodoo, going so far as to participate in rituals alongside her research subjects. In another of her original uncensored notes for her autobiography shares her admiration for Biblical characters like King David: "He was a man after God's own heart, and was quite serviceable in helping God get rid of no count rascals who were cluttering up the place."
Қоғамдық белгісіздік
Хёрстонның еңбектері мәдени және саяси себептерге байланысты ондаған жылдар бойы ұмытылған күйде қалды. Хёрстонның романдарынан көрініс тапқан афроамерикалық диалектінің қолданылуы азайып, бұрынғыдай танымал болмады. Жастар жазушылар мұндай диалектті пайдалануды ар-ұяты жоқ, кемсітетін нәрсе деп есептеді, себебі американ әдебиетіндегі диалекттік туындылардың нәсілдік тарихы бар еді. Сонымен қатар, Хёрстон академиялық зерттеулерінің нәтижесінде диалогтарда стильдік таңдаулар жасады. Фолклоршы ғылыммен айналысқан адам ретінде ойлап, Хёрстон этнографиялық зерттеулер арқылы құжаттаған дәуірдегі сөйлеу ерекшеліктерін көрсетуге тырысты. Хёрстонның бірнеше әдебиеттегі әріптестері оның диалект қолдануын сынап, мұның афроамерикалық мәдениетін карикатуралық бейнелеу екенін, және Азамат соғысынан кейінгі ақ нәсілшілдік дәстүрге қатысы бар екенін айтты. Гарлем эпохасымен байланысты жазушылар Хёрстонның кейінгі жұмыстарын қозғалысты ілгерілетуге көмектеспегені үшін сынады. Ричард Райт «Олардың көздері Құдайды бақылайды» романына жазған рецензиясында былай деді:
«Оның романының сезімдік кеңістігінде ешқандай тақырып, ешқандай хабарлама, ешқандай ой жоқ. Көбінесе оның романы негрлерге емес, нәсілшілдік көзқарастарымен таныс ақ оқырмандарға арналған. Ол негр өмірінің «ерекше» кезеңін пайдаланады, «жоғары» тұрған нәсілдің еріндеріне аянышпен күлімсіреу тудыратын кезеңді. Бірақ ХХ ғасырдың соңынан бастап Хёрстонға деген қызығушылық қайта жандана бастады. 1930 және 1940 жылдары, оның еңбектері жарық көрген кезде, ең танымал афроамерикалық автор бұрынғы коммунист Ричард Райт болды. Хёрстоннан өзгеше, Райт тікелей саяси тұрғысынан жазды. Ол коммунизмге көңілі толмаса да, афроамерикалықтардың құрмет пен экономикалық өркендеу үшін күресін жұмыстарының негізгі тақырыбы және мотивациясы ретінде пайдаланды. Ральф Эллисон сияқты сол кездегі басқа да танымал афроамерикалық авторлар Райтпен бірдей мәселелерді қарастырды, бірақ модернизмнің ықпалында болды. Хёрстон, кейде консервативті көзқарастарды білдірген, афроамерикалықтар үшін солшыл саясаттың мүмкіндіктері туралы пікірталасқа қатысты. Мысалы, 1951 жылы Хёрстон «Жаңа мәміле» экономикалық қолдауы афроамерикалықтардың үкіметке зиянды тәуелділігін тудырды және бұл тәуелділік саясаткерлерге тым көп билік берді деп мәлімдеді. Қиындықтарға қарамастан, Хёрстон тәуелсіздігін сақтап, үмітін жоғалтпады. Ол 1957 жылы жазған хатында:
«Мен шығармашылық шебер ретінде үлкен жетістіктерге жеттім. Мен материалист емеспін. Егер мен ақшасыз қайтыс болсам, біреу мені жерлейтін болар, бірақ мен олай болғанын қаламаймын».
Өлімнен кейін танылу
Зора Нил Херстонның туған қаласы Этонвилл, Флорида, оның өмірін жыл сайын Зора Нил Херстон өнер және гуманитарлық ғылымдар фестивалімен тойлайды. Мұнда Зора Нил Херстонның көркем өнер мұражайы орналасқан, ал 2004 жылдың қаңтар айында оның есімімен аталатын кітапхана ашылды. Форт-Пирстегі Зора Нил Херстон үйі ұлттық тарихи ескерткіш деп жарияланды. Қала жыл сайын Херстонды түрлі шаралар арқылы еске алады, мысалы, «Мінез-құлық» (Hattitudes), туған күн тойлары және сәуір айының соңында өтетін бірнеше күндік «Зора!» фестивалі. 1973 жылы жазушы Элис Уокер Херстонның белгісіз қабірін табуға тырысты. Ол «Оңтүстік генийі» деген жазуы бар қабір тасын орнатты. Элис Уокер 1975 жылғы наурыз айында «Ms.» журналында «Зора Нил Херстонды іздеу» деген мақаласын жариялап, Херстонның шығармаларына деген қызығушылықты қайта жандандырды. 1991 жылы Лэнгстон Хьюз бен Херстонның 1930 жылғы «Сүйек» (Mule Bone: A Comedy of Negro Life) пьесасы алғаш рет сахналанды; оны Нью-Йорктегі Линкольн орталығы театры қойды. 1994 жылы Херстон Ұлттық әйелдер даңқы залына енгізілді. 2002 жылы ғалым Молефи Кете Асанте Зора Нил Херстонды өзінің «100 ең ұлы африкалық американдықтар» тізіміне қосты. Барнард колледжі 2003 жылғы Вирджиния К. Гилдерслив конференциясын Херстонға арнады. «Күнге секіру» («Jumpin' at the Sun»): Зора Нил Херстонның өмірі мен шығармаларын қайта қарастыру оның еңбектері мен ықпалына назар аударды. Элис Уокердің Гилдерслив лекциясында Херстонның мұрасын ашу және жариялау жөніндегі жұмысы егжей-тегжейлі баяндалды. Зора Нил Херстон сыйлығы 2008 жылы құрылды; ол «африкалық американ әдебиетін насихаттауда көшбасшылық танытқан» Америка кітапханалар қауымдастығының мүшесіне табыс етіледі. Херстон 2010 жылы Нью-Йорк жазушыларының даңқ залының алғашқы қатарына енгізілді. Уит Фрейзердің 2012 жылғы «Харлем мозаикасы» романы Лэнгстон Хьюз бен Херстонның достығын бейнелейді және 1930 жылғы «Сүйек» пьесасы бойынша бірлесіп жұмыс істеген кезде олардың достығының қалай аяқталғанын көрсетеді. Ол 2015 жылдың 8 маусымында Алабама жазушыларының даңқ залына енгізілген он екі адамның бірі болды. Оның автобиографиясынан алынған үзінді «Жолдағы шаң іздері» Ава ДюВерней режиссерлік еткен «Халықтың өміріндегі бір күн» (August 28: A Day in the Life of a People) деректі фильмінде ойнатылды, ол 2016 жылы Смитсоновтың африкалық американдық тарих және мәдениет ұлттық мұражайының ашылуында көрсетілді. Херстонға 2017 жылдың қазанында, 2018 жылдың қаңтарында және 2019 жылдың қаңтарында Үнді өзенінің чартерлік орта мектебінің оқушылары жазған және қойған пьесада құрмет көрсетілді. Пьеса Херстон мен Веро Бич кәсіпкері, сәулетші және пионер Уолдо Э. Секстон арасындағы хаттарға негізделген. Ол 2023 жылдың 17 қаңтарында «American Experience» телеарнасында алғаш рет көрсетілген «Зора Нил Херстон: Ғарышқа таласу» (Zora Neale Hurston: Claiming A Space) деректі фильмінің тақырыбы болды. «Зораның қыздары» (Zora's Daughters) подкастын Алисса А. Л. Джеймс пен Брендан Тайнз жүргізеді, олар «Херстонның және басқа да қара әйел этнографтардың мұрасын жалғастырады».
Саяси көзқарастар
Хёрстон өзін ескі оңшыл саясатына адал республикашыл және Букер Т. Вашингтонның қолдаушысы ретінде қарастырды. Бір кезде ол "Барлық Джим Кроу заңдарын толық жоюды" қолдайтынын айтса да, азаматтық құқықтар қозғалысына кері көзқарас танытып, оның қатысуына қызығушылық танытпады. Дэвид Т. Бейто мен Линда Ройстер Бейто оны Роза Уайлдер Лейн мен Изабель Патерсонмен салыстыра отырып, либертариан ретінде сипаттауға болатынын дәлелдеді. Хувер институтының Расселл А. Берман оны "догматизмнен алыс және бекем либертариандық ойшыл" деп атады. Reason журналы, либертариандық бағыттағы басылым, оны жоғары бағалап, былай деді: "Хёрстонның өмірде де, әдебиетте де тілегі – әркімнің, кез келген нәсілдің, жақсы немесе жаман, ең алдымен жеке тұлға ретінде қаралуы еді". Оның "Көздері Құдайды іздейді" романында нәсілдік тақырыптар жеткіліксіз зерттелгені үшін сынға алған қара нәсілді жазушыларға жауап ретінде ол былай деді: "Мен нәсілдік мәселеге қызығушылық танытпаймын, бірақ ақ және қара нәсілді жеке адамдардың проблемаларына қызығушылық танытамын". Ол "расалық мақтаныш пен расалық сананы" сынға алып, оны "жек көруге лайық нәрсе" деп сипаттады: "Егер қара адам шынымен ұлы іс жасаса, мен адамзатқа тиген пайдасы үшін емес, оны жасаған қара адам болғаны үшін мақтанамын. Мен де өз нәсілімнің бір мүшесі қандай да бір жамандық жасаса, соған қынжылғанымды көрсетуім керек пе? Ақ нәсілдер зертханаға барып, шам ойлап тапқан жоқ. Ол Эдисонның еңбегі. Егер сіз әр ақ адамның Эдисон екеніне сенетін болсаңыз, айналаңызға қараңыз. Егер сіз әрбір қара адамның [Джордж Вашингтон] Карвер екенін ойласаңыз, іздеуге көп уақыт жұмсағаныңыз жөн". 1952 жылы Хёрстон сенатор Роберт А. Тафттың президенттік науқанын қолдады. Тафт сияқты, Хёрстон да Франклин Рузвельттің "Жаңа саясат" (New Deal) бағдарламасына қарсы болды. Ол сондай-ақ Рузвельт пен Трумэннің араласушы сыртқы саясатына да қарсылық білдірді. "Жолдағы шаң іздері" автобиографиясының алғашқы нұсқасында Хёрстон АҚШ үкіметін ұрланған заттарға салынған қоршау және мафияға ұқсас қорғау схемасы ретінде бейнеледі. Хёрстоннің пікірінше, "еркіндік пен демократия үшін өлгенің асыл екенін айтатын адамдар, егер олардың моральдық тұрақсыздығына назар аударса, ашуланып кетеді. Біз де өз елдері үшін уытты идеялармен толған пағаларға автоматты оқтарды жақсы дәрі деп санаймыз". Ол шетелдегілерге "еркіндік" іздеген, бірақ өз елдеріндегі адамдарға оны бермейтіндерді қатаң сынады: "Рузвельт өзінің Төрт бостандығы үшін "океан арқылы сөздерді айта алады", бірақ оның "үйінде тіпті жұмсақ сөйлеуге батылы жетпеді". Трумэн Жапонияға атом бомбасын тастағанда, ол оны "Азияның қасапшысы" деп атады. Хёрстон афроамерикалықтарға артықшылық тануға да қарсы болды: "Егер мен жеңіске жете алуым үшін бүкіл жүйені өзгерту керек десем, мен ойынға қатыса алмаймын және маған мүмкіндік беру үшін қауіпсіз ережелер жасалуы керек деймін. Мен бұған қарсымын. Егер басқалар онда болса, маған қол беріңіздер, мен не істей алатынымды көрейін, тіпті білемін де, ондағы кейбіреулері төменнен сауда жасап, басқа жолдармен алдап жүр". Хёрстон көптеген жеке жетістіктері мен қара әйелдердің "өз күштерімен жетістікке жете алады" деген сенімі үшін "қара әйелдердің өзін-өзі күшейтуіне жол ашқан" тұлға ретінде танылады. Алайда, оның шығармаларына жиі айтылатын сын – оның жазуындағы нәсілдік саясаттың, әсіресе қара нәсілді феминизм туралы, оның "ақ зиялылардың пұтқа табынуына бейім" ететіні. Ағылшын тілінің профессоры және афроамерикан әдебиеті маманы Дарвин Т. Тернер 1971 жылы Хёрстонды интеграцияға қарсы болғаны және қара нәсілділерге жұмыс істеу құқығын кепілдендіру бағдарламаларына қарсы болғаны үшін сынады.
Suppose a Negro does something really magnificent, and I glory, not in the benefit to mankind, but in the fact that the doer was a Negro. Must I not also go hang my head in shame when a member of my race does something execrable? The white race did not go into a laboratory and invent incandescent light. That was Edison. If you are under the impression that every white man is an Edison, just look around a bit. If you have the idea that every Negro is a [George Washington] Carver, you had better take off plenty of time to do your searching. In 1952, Hurston supported the presidential campaign of Senator Robert A. Taft. Like Taft, Hurston was against Franklin D. Roosevelt's New Deal policies. She also shared his opposition to Roosevelt and Truman's interventionist foreign policy. In the original draft of her autobiography, Dust Tracks on a Road, Hurston compared the United States government to a "fence" in stolen goods and a Mafia like protection racket. Hurston thought it ironic that the same "people who claim that it is a noble thing to die for freedom and democracy wax frothy if anyone points out the inconsistency of their morals We, too, consider machine gun bullets good laxatives for heathens who get constipated with toxic ideas about a country of their own." She was scathing about those who sought "freedoms" for those abroad but denied it to people in their home countries: Roosevelt "can call names across an ocean" for his Four Freedoms, but he did not have "the courage to speak even softly at home." When Truman dropped the atomic bombs on Japan she called him "the Butcher of Asia". Hurston also opposed preferential treatment for African Americans, saying:
Blockquote | If I say a whole system must be upset for me to win, I am saying that I cannot sit in the game and that safer rules must be made to give me a chance. I repudiate that. If others are in there, deal me a hand and let me see what I can make of it, even though I know some in there are dealing from the bottom and cheating like hell in other ways. Hurston is described as a "trailblazer for black women's empowerment" because of her numerous individual achievements and her strong belief that black women could be "self made". However, a common criticism of her work is that the vagueness of her racial politics in her writing, particularly about black feminism, makes her "a prime candidate for white intellectual idolatry." Darwin T. Turner, an English professor and specialist in African American literature, faulted Hurston in 1971 for opposing integration and for opposing programs to guarantee blacks the right to work.
Зерттеу және өкілдік ету
Кейбір авторлар Хёрстонды вудуды сенсациялық түрде бейнелегені үшін сынады. 1943 жылы "Кризис" журналында Гарольд Прис Хёрстонды өзінің әдеби мансабын ілгерілету үшін "негр примитивизмін" таратуы үшін сынады. "Негр тарихы журналы" оның вуду туралы жұмысы афроамерикалықтардың білімсіздігі мен шарбақтығын айыптау болып табылады деп шағымданады. Джеффри Андерсон Хёрстонның зерттеу әдістері күмәнді екенін және ол вуду туралы еңбектері үшін материал ойлап тапқанын айтады. Ол Рут Бенедиктке жазған хатында "Есектер мен адамдар" кітабы үшін диалог құрастырғанын мойындағанын және кейіннен автобиографиясында бала кезінде бәсекелес вуду дәрігерлері туралы "Есектер мен адамдар" әңгімесін ойлап тапқанын сипаттағанын атап өтеді. Андерсон Хёрстонның вуду туралы жазбаларындағы көптеген басқа да талаптары да күмәнді деп санайды. Бірнеше авторлар Хёрстонның айтарлықтай плагиат жасағанын мәлімдеді, ал оның өмірбаянының авторы Роберт Хеменвей "Куджоның соңғы африкалық құл туралы өз әңгімесі" (1927) мақаласының шамамен 25% ғана түпнұсқа екенін, ал қалғаны Эмма Лэнгдон Роштің "Ескі Оңтүстіктің тарихи очерктерінен" плагиатталғанын айтады. Хеменвей бұл оның кейінгі далалық зерттеулерінің дұрыстығына нұқсан келтірмейді дейді: Хёрстон "қайта плагиат жасаған жоқ; ол ірі фольклор коллекционеріне айналды" деп мәлімдейді.
Цитаталар
28-ші Зора Нил Херстон өнер және гуманитарлық фестивалі. ZORA! Фестивалі. Этонвилл қауымдастығын сақтау қауымдастығы, 2017. Желі. 2017 жылғы 10 сәуір. Абкариан, Ричард және Марвин Клоц. "Зора Нил Херстон". "Әдебиет: Адам тәжірибесі", 9-шы басылым. Нью-Йорк: Бедфорд/Сент-Мартин, 2006, 1562–1563 бб. Андерсон, Криста С. "Африкалық-американдық әйелдер". PBS. Қоғамдық телерадио хабарларын тарату қызметі, 2005. Желі. 2017 жылғы 9 сәуір. Бейм, Нина (ред.), "Зора Нил Херстон". "The Norton Anthology of American Literature", 6-шы басылым, 1-том. D. Нью-Йорк, W. W. Norton & Co., 2003, 1506–1507 бб. Бейто, Дэвид Т. "Зора Нил Херстон", "American Enterprise" 6 (қыркүйек/қазан 1995), 61–63 бб. Бейто, Дэвид Т. және Бейто, Линда Ройстер, "Изабел Паттерсон, Роза Уайлдер Лейн және Зора Нил Херстон соғыс, нәсіл, мемлекет және бостандық туралы". "Independent Review" 12 (2008 жылғы көктем). Бойд, Валери (2003). "Көкжазға оралған: Зора Нил Херстонның өмірі". Нью-Йорк: Scribner. Эллис, Си Артур. "Зора Хёрстон және Руби МакКоллумның таңғажайып жағдайы", 1-басылым. Латц, Флорида: Gadfly Publishing, 2009. Зора Нил Херстонның мұрагерлері. "Зора Нил Херстон". Зора Нил Херстонның ресми сайты. Зора Нил Херстон қоры, 2015. Желі. 2017 жылғы 11 сәуір. Флинн, Элизабет, Кейтлин Дизи және Рейчел Руа. "Зора Нил Херстонның тәрбиесі мен білімі". "Project Mosaic: Hurston". Rollins колледжі, 2011 жылғы 11 шілде. Желі. 2017 жылғы 11 сәуір. Харрисон, Бет. "Зора Нил Херстон және Мэри Остин: этнография, әдеби модернизм және қазіргі этникалық көркем әдебиеттердегі зерттеу". "MELUS". 21.2 (1996) 89–106. Hemenway, Robert E. "Zora Neale Hurston: Әдеби өмірбаян". Урбана: Иллинойс университетінің баспасы, 1977. Hemenway, Robert E. "Зора Нил Херстон". Пол Лаутер және Ричард Ярборо (ред.), "The Heath Anthology of American Literature", 5-ші басылым, 1-том. D. Нью-Йорк: Houghton Mifflin Co., 2006, 1577–1578 бб. Джонс, Шарон Л. "Зора Нил Херстонға арналған сыншы серіктес: оның өмірі мен шығармашылығына әдеби сілтеме". Нью-Йорк: Facts on File, 2009. Каплан, Карла (ред.). "Зора Нил Херстон: Хаттардағы өмір". Нью-Йорк: Random House, 2003. Краут, Антеа, "Примитивизм мен диаспора арасында: Жозефина Бейкердің, Зора Нил Херстонның және Кэтрин Данхэмнің би қойылымдары", "Theatre Journal" 55 (2003), 433–450 бб. Менефи, Сэмюэл Пайетт, "Зора Нил Херстон (1891–1960)". Хильда Эллис Дэвидсон және Кармен Блэкер (ред.), "Әйелдер және дәстүр: Назардан тыс қалған фольклоршылар тобы", Дурхам, Солтүстік Каролина: Carolina Academic Press, 2000, 157–172 бб. Трефлер, Анет. "Өзін-өзі тану: Кариб теңізіндегі жеке тұлғалар Зора Нил Херстонның "Менің атымнан айт" кітабында". "African American Review". 34.2 (2000): 299–312. Тэкер, Синтия. "Зора! Атақты әңгімеші өзінің шығу тегі туралы дауға күліп қарайтын еді. Ол Алабама штатының Нотасулга қаласында дүниеге келді, бірақ Флорида штатының Этонвилл қаласы оны өзінікі деп санайды"; мақалада Кристи Андерсеннің Хёрстонның туған жері туралы зерттеулері жазылған. "Atlanta Journal Constitution", 1995 жылғы 22 қаңтар. Вишвесварн, Камала. "Феминист этнографиясының фикциялары". Миннеаполис: Миннесота университетінің баспасы, 1994. Уокер, Әліс. "Зора Нил Херстонды іздеу", "Ms." (1975 жылғы наурыз), 74–79, 84–89 бб.