Кіріспе

Америкалық ақын, жазушы және азаматтық құқық қорғаушы (1928–2014) Майя Анжелу (/audio=En us Майя Анжелу. ogg/'/æ//n//dʒ//ə//l//oʊ/ ANjəloh; туған аты Маргарит Энни Джонсон; 4 сәуір 1928 – 28 мамыр 2014) – американдық мемуаршы, ақын және азаматтық құқық қорғаушы. Ол жеті автобиография, үш эссе жинағы, бірнеше поэзия кітабын жариялаған, сондай-ақ 50 жылдан астам уақыт бойы пьесалар, фильмдер мен телешоулардың тізімін жасаған. Ол ондаған марапаттар мен 50-ден астам құрметті диплом алды. 1928 жылдың 4 сәуірінде Миссури штатының Сент-Луис қаласында есік күзетшісі және әскери диетологы Бейли Джонсон мен медбике және карта ойыншысы Вивиан (Бакстер) Джонсонның екінші баласы ретінде дүниеге келді. Анжелудың ағасы Бейли кіші Маргаритті "Мая" деп атады, бұл атау "Менің" немесе "Апам" деген сөздерден туындаған. Анжелу үш, ал оның інісі төрт жаста болғанда, ата-аналарының "қасіретті некесі" аяқталды. Әкесі оларды Арканзас штатындағы Стампс қаласына әжесі Энни Хендерсонмен бірге тұруға жалғыз пойызбен жіберді. Сол кездегі афроамерикалықтардың қиын экономикалық жағдайына қарағанда, Анжелудың әжесі Ұлы депрессия мен Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде қаржылық жағдайы жақсарды, себебі оның иелігіндегі дүкен қажетті тауарларды сатты және "ақылмен және адал инвестициялар жасады". Төрт жыл өткен соң, Анжелу жеті, ал оның інісі сегіз жасқа толғанда, балалардың әкесі "ескертусіз Стампске келіп", оларды Сент-Луистегі анасының қамқорлығына қайтарды. Сегіз жасында, анасымен бірге тұрғанда, Анжелуды анасының досы Фриман жыныстық зорлыққа ұшыратты. Ол бұл жайтты ағасына айтты, ал ағасы барлық туыстарына жеткізді. Фриман кінәлі деп танылды, бірақ тек бір күнге ғана түрмеге қамалды. Төрт күннен кейін ол Анжелудың маржандарының қолынан қаза тапты. Анжелуге жуық бес жыл бойы сөйлеуге келмеді, өліміне өзінің кінәлі екенін ойлады. Ол былай деді: "Мен оның дауысымнан өлгенін ойладым; Мен сол адамды өлтірдім, себебі оның атын айттым. Содан кейін мен енді ешқашан сөйлемеймін деп ойладым, себебі менің дауысым кез келген адамды өлтіруі мүмкін". Марсия Энн Гиллеспи және оның әріптестері Анжелу туралы жазған өмірбаян бойынша, осы үнсіздік кезеңінде Анжелу өте жақсы есте сақтау қабілетін, кітаптар мен әдебиетке деген сүйіспеншілігін және айналасындағы әлемді тыңдау мен байқау қабілетін дамытты. 1959 жылы Анжелу романшы Джон Оливер Килленспен танысып, оның кеңесімен Нью-Йоркке көшіп, жазушылық мансабына белсенді түрде кірісті. Ол Гарлем жазушылар гильдиясына қосылды, онда Джон Хенрик Кларк, Роза Гай, Пауль Маршалл және Джулиан Мейфилд сияқты бірнеше көрнекті афроамерикалық авторлармен танысты және алғаш рет жарияланды. 1960 жылы азаматтық құқықтар қозғалысының жетекшісі Мартин Лютер Кингпен кездесіп, оның сөзін тыңдағаннан кейін, ол Килленспен бірге Оңтүстік Христиандық Көшбасшылық Конференциясының (SCLC) пайдасына "аңызға айналған" Кабаре де Фридомды ұйымдастырды және SCLC-нің Солтүстік координаторы болып тағайындалды. Ғалым Лайман Б. Хагеннің сөзіне сәйкес, ол SCLC ұйымдастырушысы және қаржы жинаушы ретінде азаматтық құқықтарға қосқан үлесі табысты және "өте тиімді" болды. Осы кезеңде Анжелу Кастроны қолдау көрсету және апартеидке қарсы белсенділікке қатысты. 1960 жылдың 19 қыркүйегінде Біріккен Ұлттар Ұйымының 15-ші Бас Ассамблеясы кезінде Фидель Кастро Харлемдегі Тереза қонақ үйіне алғаш рет кірген кезде оны қарсы алушылардың қатарында болды.

Африкадан қамалған құсқа дейін: 19611969

1961 жылы Анжелу Жан Женедің «Қаралар» пьесасында (патшайым рөлін ойнады), Эбби Линкольн, Роско Ли Браун, Джеймс Эрл Джонс, Луи Госсетт, Годфри Кембридж және Сисили Тайсонмен бірге өнер көрсетті. Сондай-ақ 1961 жылы ол Оңтүстік Африка азаттық күрескері Вусумзи Мейкемен танысты; олар ресми түрде үйленбеді. Ол ұлы Гаймен бірге Каирге көшіп барды, онда Анжелу апталық «The Arab Observer» ағылшын тіліндегі газетінде редактордың көмекшісі болып жұмыс істеді. 1962 жылы оның Мейкемен қарым-қатынасы аяқталды, ол Гаймен бірге Гананың Аккра қаласына көшіп барды, Гай колледжге түссе, бірақ ол автомобиль апатында ауыр жарақат алды. Анжелу Аккрада оның жазылуына қатысты және 1965 жылға дейін сол жерде қалды. Ол Гана университетінің әкімшісі болды және африкалық-американдық эмигранттар қауымдастығында белсенділік танытты. Ол «The African Review» журналының редакторы, «Ghanaian Times» газетіне тілші, «Radio Ghana» радиосы үшін жазды және хабар таратты, сондай-ақ Гананың Ұлттық театрында жұмыс істеді және өнер көрсетті. Ол Женева мен Берлинде «The Blacks» пьесасының қайта қойылымында ойнады. Аккрада ол 1960-шы жылдардың басында Малкольм Х-тің сапары кезінде жақын дос болды. 1965 жылы Анжелу АҚШ-қа қайтып оралды, оған жаңа азаматтық құқықтар ұйымын құруға көмектесу үшін – Африкалық-американдық бірлік ұйымын құрды; ол көп ұзамай қаза тапты. Ол күйзеліске түсіп, ағасымен Гавайиге кетіп, онда әншілік мансабын жаңартты. Ол жазушылық мансабына назар аудару үшін Лос-Анджелеске оралды. Уотста нарық зерттеушісі болып жұмыс істеген Анжелу 1965 жылдың жазындағы тәртіпсіздіктерге куә болды. Ол актерлік өнер көрсетті, пьесалар жазды және 1967 жылы Нью-Йоркке оралды. Ол өмір бойы досы Роза Гаймен кездесіп, 1950-ші жылдары Парижде танысқан Джеймс Болдуинмен достығын жаңартты, оны «ағам» деп атады. Оның досы Джерри Перселл Анжелуға жазуын қолдау үшін стипендия берді. 1968 жылы Мартин Лютер Кинг Анжелудан шеру ұйымдастыруды сұрады. Ол келісті, бірақ оны тағы да кейінге шегерді, ол өзінің 40 жылдығында (4 сәуірде) қаза тапты. Анжелудың Гай есімді ұлы болды, оның туғанын алғашқы автобиографиясында сипаттады; бір немересі, екі шөбересі және, Гиллеспидің сөзіне сүйенсек, көптеген достары мен туыстары болды. Анжелудың анасы Вивиан Бакстер 1991 жылы, ал ағасы Бейли Джонсон 2000 жылы бірнеше инсульттан кейін қайтыс болды; екеуі де оның өмірінде және кітаптарында маңызды рөл атқарды. 1981 жылы оның немересінің анасы да жоғалып кетті; оны табуға төрт жыл кетті. Анжелу университет дипломын алмаған, бірақ Гиллеспидің айтуынша, отбасы мен жақын достарынан басқа адамдар оны «Доктор Анжелу» деп атауын қалаған. Ол Солтүстік Каролина штатының Уинстон-Салем қаласында екі үйге және «сәнді үйге» ие болды, ол өмір бойы жинаған кітаптардың «өсіп келе жатқан кітапханасымен», ондаған жылдар бойы жиналған өнер туындыларымен және жақсы жабдықталған ас үйлермен толы болды. «The Guardian» газетінің жазушысы Гэри Юнге Анжелудың Гарлемдегі үйінде бірнеше африкалық қабырға безендірулері мен джаз трубашыларының суреттері, Роза Паркстің акварелі және Фейс Ринггольдтың «Маяның өмірлік жамылғысы» атты суреті бар екенін хабарлады. Ол 2010 жылы екінші аспаздық кітабын шығарды – «Керемет тағам, күні бойы: тамаша пісіру, ақылды тамақтану», ол салмақ жоғалту және порцияларды бақылауға бағытталған. «Неге құс торда ән салады» еңбегінен бастап Анжелу бірдей «жазу ритуалын» пайдаланды. Ол өзін «көтеріңкі көңіл күйге келтіру» үшін осы процестен өтті, және ол 1989 жылы Британдық телерадио корпорациясына берген сұхбатында «агонияны, азапты, Штурм-унд Дрангты қайта бастан өткерді» деді. Ол өзін өзі жазған уақытқа, тіпті «Құс торда» романындағы зорлау сияқты жағымсыз оқиғаларға «адамның шындығын айту» үшін қайта оралды. Анжелу осы таңғажайып күйге ену үшін және естеліктеріне тиімдірек қол жеткізу үшін карта ойнағанын айтты. Ол: «Оған жету үшін бір сағатқа жуық уақыт қажет болуы мүмкін, бірақ мен енгеннен кейін – уа! Бұл өте әдемі!» деді.

Өлім

2014 жылдың 28 мамырында 86 жасында дүние салды. Денсаулығы нашарлағандықтан, Анжелу жоспарланған шараларынан бас тартқанмен, ол ұлттық және әлемдік көшбасшылармен болған тәжірибесі туралы жаңа автобиографиялық кітап жазып жатқан болатын. Уэйк Форест университетінде өткен еске алу рәсімінде оның ұлы Гай Джонсон, би карьерасы мен тыныс алу мәселелеріне байланысты үнемі ауырсынуға қарамастан, өмірінің соңғы он жылында төрт кітап жазғанын айтты. Ол: "Ол бұл дүниеден ешқандай есін білмей, түсініксіздікке ұшырамастан кетті", - деді. Анжелуға құрмет көрсетіп, көңіл айтуды әртістер, ойын-сауық индустриясының өкілдері және әлемдік көшбасшылар, соның ішінде оның әпкесі Анжелу атымен аталып кеткен президент Обама және Билл Клинтон білдірді. Ұлттық кітап қорынан Харольд Оугенбраум Анжелудың "мұрасы – барлық жазушылар мен оқырмандардың құрмет тұтатын және ұмтылатын нәрсе" екенін айтты. Анжелудың қазасынан кейін өткен аптада "Мен неге қамалған құс ән салады" кітабы Amazon.com-ның бестселлерлер тізімінде бірінші орынға көтерілді. 7 маусымда Уинстон-Салемдегі Уэйк Форест университетінің кампусындағы Уайт Чапелде жеке еске алу рәсімі өтті. Рәсім Уинстон-Салем/Триад аймағындағы жергілікті телеарналарда тікелей көрсетілді және университет сайтында оның ұлы, Опра Уинфри, Мишель Обама және Билл Клинтонның сөздерімен тікелей трансляцияланды. 15 маусымда Сан-Францискодағы Глайд Мемориал шіркеуінде еске алу рәсімі өтті, онда Анжелу көп жылдар бойы мүше болып келген. Пастор Сесил Уильямс, қала әкімі Эд Ли және бұрынғы қала әкімі Уилли Браун сөз сөйледі.

Шығармалары

Анжелу барлығы жеті автобиография жазды. Ғалым Мэри Джейн Луптонның айтуынша, Анжелудың үшінші автобиографиясы "Singin' and Swingin' and Gettin' Merry Like Christmas" – белгілі афроамерикалық автобиографтың өмірінен үшінші том жазуының алғашқы мысалы болды. Оның кітаптары «уақыт пен кеңістікке созылады», Арканзас штатынан Африкаға, содан кейін АҚШ-қа дейін, Екінші дүниежүзілік соғыстың басталуынан Мартин Лютер Кингтің қазасына дейінгі кезеңді қамтиды. Бесінші автобиографиясында "All God's Children Need Traveling Shoes" (1986) атты еңбегінде Анжелу Ганаға оралғанда тайпасының тарихын іздегенін айтады. Ол 85 жасында 2013 жылы жетінші автобиографиясы "Mom & Me & Mom" кітабын жариялады. Сыншылар Анжелудың кейінгі автобиографияларын «біріншісімен салыстыра» бағалайды, ал "Caged Bird" ең жоғары мақтауға ие болды. Анжелу бес эссе жинағын жазды, оларды жазушы Хилтон Алс «ғибрат кітаптары» және «автобиографиялық мәтіндермен байланысқан уағыздар» деп атады. Ол сондай-ақ «баспагерлік атақ-даңқ залының редакторы» деп есептеледі. Анжелу Лумис туралы: «Біздің қарым-қатынасымыз баспагерлер арасында белгілі» деді. Анжелудың ұзақ және жан-жақты мансабына поэзия, пьесалар, телефильмдер мен киноға арналған сценарийлер, режиссура, актерлік және қоғамдық сөз сөйлеу де кірді. Ол өте жемісті поэзия жазды; оның "Just Give Me a Cool Drink of Water 'fore I Diiie" (1971) жинағы Пулитцер сыйлығына ұсынылды және АҚШ президенті Билл Клинтон оны 1993 жылы өкіметке кірген күні «On the Pulse of Morning» өлеңін оқуға шақырды. Анжелудың сәтті актерлік мансабына көптеген пьесалардағы, фильмдердегі және телебағдарламалардағы рөлдер кірді, соның ішінде 1977 жылы "Roots" телесериалындағы қатысуы да бар. Оның "Georgia, Georgia" (1972) сценарийі – қара нәсілді әйел жазған алғашқы түпнұсқа сценарий, ал ол 1998 жылы "Down in the Delta" толық метражды фильмін түсірген алғашқы африкалық-американдық әйел режиссер атанды. Жазушы Джулиан Мейфилд "Caged Bird" өнерін «сипаттауға келмейтін туынды» деп атады, бұл оны «күмәнісіз, Американың ең танымал қара нәсілді әйел автобиографы» етті. Жазушы Гэри Яунж айтқандай, «дегенмен, басқа ешбір жазушыдан гөрі, Анжелудың өмірі шынымен оның туындысы».

Сыни қабылдау

Рецензент Элси Б. Вашингтон Анжелуды "қара әйел ақынының лауреаттары" деп атады. Оның кітаптары мен өлеңдерінің жұмсақ мұқабалы нұсқасының сатылымы Анжелудың оқуынан кейінгі аптада 300–600% -ға өсті. Сол жылдың соңында аталған өлеңді басып шығарған Random House, сұранысқа қанағаттандыру үшін оның барлық кітаптарының 400 000 данасын қайта басып шығаруға мәжбүр болды. 1993 жылдың қаңтар айында оның кітаптары 1992 жылғы барлық сатылымнан асып түсті, бұл 1200% -дық өсімді құрады. Анжелу өзінің туындыларында өмірінен алынған деректерді пайдаланғаны үшін сындарға жауап ретінде: "Мен Балзак пен 19 ғасырдың ақ және қара терілі жазушыларымен келісемін, олар: 'Мен ақша үшін жазамын' дейді", - деді. Кейбір сыншылар кітаптағы жыныстық қатынасқа толы сахналарға, тіл қолданысына және дінге деген құрметсіздікке сын танытты. "Caged Bird" Америка кітапханалар қауымдастығының (ALA) 1990–2000 жылдардағы ең көп сынға ұшыраған 100 кітап тізімінде үшінші орынды, ал ALA-ның 2000–2009 жылдардағы тізімінде алтыншы орынды иеленді.

Марапаттар мен құрметтер

Анджелоу университеттер, әдеби ұйымдар, мемлекеттік органдар және арнайы қызығушылық топтары тарапынан құрметке бөленді. Оның құрметтерінің ішінде "Just Give Me a Cool Drink of Water 'fore I Diiie" атты өлеңдер жинағы үшін Пулитцер сыйлығына ұсынылуы бар. Ол екі президенттік комиссияда жұмыс істеді және 1994 жылы Спингерн медалімен, 2000 жылы Ұлттық өнер медалімен және 2011 жылы Президенттік бостандық медалімен марапатталды. Анджелоуға елуден астам құрметті диплом табысталды. 2021 жылы АҚШ Монетханасы Анджелоудың американдық әйелдер тоқсаны сериясының аясында тоқсанның артқы жағында бейнеленген алғашқы әйелдердің бірі болатынын хабарлады. Монеталар 2022 жылдың қаңтар айында қолданысқа енгізілді. Ол тоқсанға бейнеленген алғашқы афроамерикандық әйел.

Білім берудегі қолдану

Анжелудың автобиографиялары мұғалімдерді даярлауда повестволық және көпмәдени тәсілдер ретінде пайдаланылған. Джордж Вашингтон университетінің профессоры Джоселин А. Глейзер мұғалімдерді сыныпта "раса туралы әңгімелесуге" үйретті, осы үшін "Кеңірдегі құстың әні" және "Менің атыммен жинал" шығармаларын қолданды. Глейзердің сөзіне қарағанда, Анжелудың сырлылық, өзін-өзі паш ету, юмор және иронияны қолдануы, оқырмандарын оның қандай мәліметтерді жасырғаны және оның сипаттаған оқиғаларына қалай ден қою керектігіне қатысты күмәндікке толы қалдырды. Анжелудың расизммен күресі туралы баяндамалары ақ оқырмандарды өздерінің нәсілге қатысты сезімдерін және өздерінің "ерекше мәртебесін" зерделеуге немесе өздерінің артықшылықтарын сақтау үшін талқылаудан жалтартуға итермеледі. Глейзердің пікірінше, сыншылар Анжелудың афроамерикандық автобиография жанрына және оның әдеби тәсілдеріне қалай сәйкес келетініне назар аударған, бірақ оқырмандар оның әңгімелеуіне "көбінесе таңғалыспен, әсіресе автобиография жанры туралы белгілі бір күтулермен кіргенде" жауап берді. 1997 жылы жарық көрген "Балалық шақтағы төзімділік туралы әңгімелер" атты кітабында педагог Дэниел Челленер балалардың төзімділігін көрсету үшін "Кеңірдегі құс" кітабындағы оқиғаларды талдады. Ол Анжелудың кітабы Майя сияқты көптеген балалардың кездесетін қиындықтарды және олардың қауымдастықтарының оларға қалай көмектескенін зерттеу үшін "пайдалы ая" ұсынып берді деп санайды. Психолог Крис Боятзис "Кеңірдегі құсты" балалық даму тақырыптарын оқытуда ғылыми теориялар мен зерттеулерді толықтыру үшін пайдаланғанын хабарлады. Бұл тақырыптар: өзіндік сана мен өзіне баға беру, эголық төзімділік, еңбек және кемсіну, зорлық-зомбылықтың салдары, ата-ана тәрбиесінің стилі, туысқандық және достастық қарым-қатынастар, гендерлік мәселелер, танымдық даму, жасөспірім шақтағы жыныстық жетілу және жеке тұлғаның қалыптасуы. Ол "Кеңірдегі құсты" осы психологиялық ұғымдардың нақты мысалдарын беру үшін "өте тиімді" құрал деп тапты.

Автобиографиядағы стиль және жанр

Анжелудың диалог, кейіпкерлерді сомдау және тақырыпты, оқиға орнын, сюжетті және тілді дамыту сияқты көркем әдебиет жазу тәсілдерін қолдануы оның кітаптарын автобиографиялық көркем әдебиет жанрына жатқызуға себеп болды. Анжелу кітаптарында жанрды сынап, өзгертіп, кеңейту арқылы автобиографияның қалыпты құрылымын бұзуға әдейі талпынды. Ғалым Мэри Джейн Луптон Анжелудың барлық автобиографиялары жанрдың стандартты құрылымына сай келеді дейді: оларды бір автор жазған, олар хронологиялық тәртіппен жазылған және кейіпкер, тәсіл және тақырып элементтерін қамтиды. Анжелу кітаптарындағы ойдан шығарылған аспектілердің бар екенін мойындайды; Луптон Анжелудың «автобиографияны шындық ретінде қарапайым түсінікпен қабылдамайтынын» айтады, бұл АҚШ тарихының күлдіргі кезеңінде жазылған афроамерикандық автобиографияның көп бөлігімен үйлеседі, сол кезде Луптон мен афроамерикандық ғалым Криспин Сартвелл айтқандай, өзін-өзі қорғау қажеттілігінен шындық цензураланды. Ғалым Лайман Б. Хаген Анжелуды афроамерикандық автобиографияның ұзақ дәстүріне жатқызады, бірақ Анжелу автобиографиялық форманың ерекше түсіндіруін жасады деп мәлімдейді. Афроамерикандық әдебиет зерттеушісі Пьер А. Уокердің айтуынша, афроамерикандық әдебиет тарихының көп бөлігінде авторлар саяси мақсаттарына жету үшін оның әдебиет ретіндегі мәртебесін растауы керек болды. Сондықтан Анжелудың редакторы Роберт Лумис оны «Төс қабақты құс» жазуға батылдықпен шақырды, оны «жоғары өнер» деп танылатын автобиография жазуға міндеттеді. Анжелу құлдық дәстүрін ұстанғанын мойындады: «Бірінші жақта жеке тұлға туралы сөйлеп, бірінші жақта көптік туралы айту, әрқашан «мен» деп «біз» деу». Ғалым Линн З. Блум Анжелудың туындыларын Фредерик Дугластың жазбаларымен салыстырып, екеуінің де бірдей мақсатты орындағанын айтады: қара мәдениетін сипаттап, оны кеңірек ақ аудиторияға түсіндіру. Ғалым Сандра О’Нил Анжелудың поэзиясын афроамерикандық ауызекі дәстүріне жатқызуға болатынын, ал оның прозасы «батыс поэзиясы емес, классикалық техниканы қолданады» дейді. О’Нил Анжелу «біртекті қара тілін» қолданудан аулақ болғанын және тікелей диалог арқылы О’Нилдің «күтілетін геттолық экспрессия» деп атаған нәрсені жеткізгенін айтады. Мысалы, Маквортер Анжелудың кітаптарындағы негізгі кейіпкерлер, өзі, ұлы Гай және анасы Вивиан күткендей сөйлемейтінін және олардың сөзі оқырмандар үшін «тазаланғанын» айтады. Мысалы, Гай жас қара нәсілді еркек, ал Вивиан идеалданған ана бейнесін көрсетеді, олардың ресми тілі және Анжелудың мәтініндегі тіл қаралардың стандартты ағылшын тілін жетік қолдана алатынын көрсетуге бағытталған. Маквортер Анжелудың стиліне оның жазуының «өтемақылық» сипаты себеп болғанын мойындайды. Хагеннің айтуынша, Анжелудың туындыларына әдебиеттің дәстүрлі түрлері де, афроамерикандық қауымның ауызша дәстүрлері де әсер еткен. Мысалы, ол кітаптарында және өлеңдерінде 100-ден астам әдеби кейіпкерлерге сілтеме жасады. Сонымен қатар, ол блюз музыкасының элементтерін қолданды, оның ішінде өмір мен күрес туралы сөйлескенде куәлік беру, ирониялық төмендету, табиғи метафоралар, ырғақтар мен интонацияларды қолдану. Анжелу сюжетке сүйенбей, жеке және тарихи оқиғаларды кітаптарын қалыптастыру үшін пайдаланды.

Пайдаланылған әдебиеттер

Анжелу, Майя (1969). Мен қамалған құстың неге жырлайтынын білемін. Нью-Йорк: "Рендом Хаус". Анжелу, Майя (1993). Жолға ештеңе ала алмаймын. Нью-Йорк: "Рендом Хаус". Анжелу, Майя (2008). Қызымға хат. Нью-Йорк: "Рендом Хаус". Бракстон, Джоан М., ред. (1999 ж.). Майя Анжелудың "Мен қамалған құстың неге жырлайтынын білемін" кітабы: Зерттеулер жинағы. Нью-Йорк: Оксфорд баспасы. Бракстон, Джоан М. "Символикалық география және психикалық ландшафттар: Майя Анжелумен әңгіме", 3–20 беттер. Тейт, Клаудия. "Майя Анжелу: Сұхбат", 149–158 беттер. Бёрр, Зофия (2002). Әйелдер, поэзия және билік: Дикинсон, Майлз, Брукс, Лорд және Анжелудың поэзиясындағы айту стратегиялары. Урбана, Иллинойс: Иллинойс университетінің баспасы. ДеГут, Ясмин И. (2009 ж.). "Майя Анжелу поэзиясы: Бостандық идеологиясы және техникасы". Блумның қазіргі заманғы сындық көзқарастары – Майя Анжелу, Гарольд Блум, ред. Нью-Йорк: Infobase Publishing, 121–132 беттер. Гиллеспи, Марсия Энн, Роза Джонсон Батлер және Ричард А. Лонг (2008 ж.). Майя Анжелу: Даңқты мереке. Нью-Йорк: "Рендом Хаус". Хаген, Лайман Б. (1997). Әйелдің жүрегі, жазушының ақылы және ақынның жаны: Майя Анжелу шығармаларына сындық талдау. Ланхам, Мэриленд: Университет баспасы. Лорет, Мария (1994). Бостандыққа бастайтын әдебиет: Америкадағы феминистік көркем әдебиет. Нью-Йорк: Рутледж баспасы. Лонг, Ричард (2005). "Майя Анжелу". Smithsonian 36, (8): 84–85 беттер. Луптон, Мэри Джейн (1998). Майя Анжелу: Сыншыл серік. Вестпорт, Коннектикут: Гринвуд баспасы. Маквортер, Джон (2002). "Қасиетті Майя". The New Republic 226, (19): 35–41 беттер. О'Нил, Сондра (1984). "Композиттік өзін-өзі қайта құру: Майя Анжелудың үздіксіз автобиографиясындағы қара әйелдердің жаңа бейнелері", "Қара әйел жазушылары" (1950–1980): Критикалық бағалау, Мари Эванс, ред. Гарден-Сити, Нью-Йорк: Doubleday. Топман, Лоуренс (1989). "Майя Анжелу: Аман қалғанның тыныш рухы", "Майя Анжелумен сұхбаттар", Джеффри М. Эллиот, ред. Джексон, Миссисипи: Университет баспасы. Уокер, Пьер А. (1995 жылғы қазан). "Расалық наразылық, жеке тұлға, сөз және форма Майя Анжелудың "Мен қамалған құстың неге жырлайтынын білемін" кітабында". College Literature 22, (3): 91–108 беттер.