Кіріспе

Американдық ақын, романист, эссеші, ән жазушы, композитор және драматург (1938 жылы туған)

Исмаил Скотт Рид (22 ақпан 1938 жылы туған) – американдық ақын, романист, эссеші, ән жазушы, композитор, драматург, редактор және баспагер. Ол американдық саяси мәдениетіне сын көзбен қараған сатиралық туындыларымен танымал. Оның ең белгілі туындысы – 1920 жылдардағы Нью-Йоркте өтетін, кең көлемді және дәстүрден тыс роман «Мумбо Джамбо» (1972). Ридтің туындылары көбінесе назардан тыс қалған африкалық және африкалық-американдықтардың көзқарастарын көрсетуге бағытталған; оның күші мен қорғауы мәдени шығу тегіне қарамастан, назардан тыс қалған халықтар мен көзқарастарға кеңінен арналған.

Жеке өмір

1960 жылы Рид Присцилла Томпсонға үйленді. Олардың қызы Тимоти (1960–2021) сол жылы дүниеге келді. Тимоти өзінің жартылай автобиографиялық кітабы «Showing Out» (Thunder's Mouth Press, 2003) атасына арнады. 1970 жылы Рид пен Томпсон ажырасты. 1970 жылдан бері ол жазушы және мұғалім Карла Бланкпен тұрмыс құрған. Олардың қызы Теннеси де жазушы. 2022 жылы баспаға шыққан 50 жылдығына орай Scribner өзінің үшінші романы «Mumbo Jumbo»-ның жаңа басылымын шығарды, оны Харольд Блум Батыс канонының 500 ұлы кітабының бірі деп атады. Кітапқа Ридтің жаңа кіріспесі қосылды. Ридтің басқа кітаптарының ішінде жеті өлең жинағы бар, соның ішінде «Why the Black Hole Sings the Blues: Poems 2006–2019» (Dalkey Archive Press, 2020); 11 эссе жинағы, ең соңғысы «Why No Confederate Statues in Mexico» (Baraka Books, 2019); бір фарс, «Cab Calloway Stands In for the Moon or The Hexorcism of Noxon D Awful» (1970); екі либретто, «Gethsemane Park» және Коллин МакЭлроймен бірлесе отырып, «Loop Garoo-дың жабайы бақтары»; үлгі жинағы «The Reed Reader» (2000); екі саяхатнама, олардың ең соңғысы «Blues City: A Walk in Oakland» (2003); және алты пьеса, Dalkey Archive Press жинағы ретінде «Ishmael Reed, The Plays» (2009). Оның жетінші пьесасы «The Final Version» 2013 жылдың желтоқсанында Нью-Йорк қаласындағы Nuyorican Poets Café-де премьераланды; оның сегізіншісі «Арийлер арасындағы өмір» («екі бақытсыз революционердің қасіретін баяндайтын сатира») 2017 жылы Nuyorican Poets Café-де сахналық оқудан өтті және 2018 жылы толық қойылымға ие болды. Ридтің тоғызыншы пьесасы «Лин Мануэль Миранданың қулық-сүргісі» 2019 жылдың 23 мамырында Nuyorican Poets Café-де премьераланды. PowerHouse Cultural Entertainment баспасының бір бөлігі Archway Editions 2020 жылдың қазан айында сценарийді жариялады. Оның оныншы пьесасы «Кәбірді жақсы көретін құл» 2021 жылдың наурыз айында виртуалды оқу премьерасын алды, ал толық қойылым 2021 жылдың 23 желтоқсанында Off Broadway-дегі Theater for the New City-де премьера болды. «Кондижер» 2023 жылдың 9 наурызында Theater for the New City-де премьераланды. Оның он екінші және ең жаңа пьесасы «Шайн-қатер 2024» виртуалды сахналық оқу ретінде 2024 жылдың 23 ақпанынан 15 сәуіріне дейін Nuyorican Poets Cafe демеушілігімен өтті. Ридтің соңғы ғылыми еңбектері – Ридтің оқылымындағы «Malcolm and Me» аудиокітабы (Audible, 2020) және 2015 жылы Монреальдегі Baraka Books баспасынан шыққан «Толық Мұхаммед Әли». Audible 2020 жылдың қарашасында Ридтің «Асыра ойлаған ақымақ» атты жаңа әңгімесін шығарды. 2022 жылы Audible Ридтің жаңа романын «The Man Who Haunted Himself» шығарды. Рид сонымен қатар 15 антологияны редакциялады, ең соңғысы «Bigotry on Broadway», оны әйелі Карла Бланкпен бірлесіп редакциялап, 2021 жылдың қыркүйегінде Монреальдегі Baraka Books баспасынан шығарды. Басқа антологиялар: «Black Hollywood Unchained» (Third World Press, 2015) және «POW WOW, Charting the Fault Lines in the American Experience—Short Fiction from Then to Now» (2009), Карла Бланкпен бірлесіп редакциялаған 63 жазушының еңбектерінің жинағы, ол 200 жылдан астам американдық жазуын қамтиды. Алдын ала сөзінде Рид оны «Американың әр түрлі тайпаларының дауыстарының жиналуы» деп атайды. «POW WOW» – «From Totems to Hip Hop: A Multicultural Anthology of Poetry Across the Americas, 1900–2002» (2003) антологиясының көркемдік серігі. Онда Рид американдық поэзияның ашық анықтамасын біріктіру ретінде қолдайды. 2013 жылы Signet Classic басылымында Марк Твеннің «Том Сойердің оқиғалары» мен «Хаклберри Финннің оқиғалары» Ридтің жаңа сөзін ұсынады. 2019 жылы ол Harper Perennial баспасынан жарық көрген Чарльз Райттың жинақталған романдарына, Чарльз Фрегердің «Симарон: еркіндік және маскарад» (Thames & Hudson) және Кэти Джексон Генттің «Қаржы жағынан қалжыңдалған жүйеде аман қалу» (Third World Press Foundation) романдарына алғы сөздерін енгізді. Оның «Министрге кіріспе» романы, марқұм Джон Оливер Килленстің бұрын жарық көрмеген романы, 2021 жылдың шілдесінде Amistad баспасында жарық көрді. 2023 жылы Ридтің алғы сөздері Кальвин К. Хернтонның таңдамалы өлеңдеріне, Америка кітапханасының Джон А. Уильямстың «Мен кіммін деп жылаған адам» романының арнайы басылымына және фотограф Аволь Эризкудың «Мистикалық параллакс» кітабына енгізілді.

Құрмет пен марапаттар

Ридтің екі кітабы Ұлттық кітап сыйлығына ұсынылды: екеуі де 1973 жылы – оның «Conjure» поэзия жинағы және 1972 жылғы «Mumbo Jumbo» романы. «Conjure» сонымен қатар Пулитцер сыйлығына ұсынылды. Оның «Жаңа және жинақталған өлеңдері» (1964–2007) Калифорнияның Комонвелл клубының алтын медалін алды. 1969 жылы Сиэтлде жарық көрген «Ескертемін: Бұл өлеңді оқымаңыз» атты өлеңі Gale Research Company компаниясымен әдебиет курстарында ең көп оқылатын 20 өлеңнің бірі ретінде тізілген. Ридтің романдары, өлеңдері және эсселері француз, испан, итальян, неміс, жапон, иврит, венгр, голланд, корей, қытай және чех тілдеріне аударылды. Берклидегі Калифорния университеті Ридті 2020 жылдың ең көрнекті зейнеткер профессоры деп атады. 2018 жылдың маусым айында Детройтте Рид Африкалық американдықтар тарихының Чарльз Х. Райт мұражайының сыйлығымен марапатталды. 2017 жылдың 20 қарашасында Рид театр саласындағы AUDELCO Pioneer сыйлығын алды. 2012 мен 2016 жылдар аралығында Рид SF JAZZ-дың алғашқы SF Jazz Poet Laureate-і болды, бұл Батыс жағалауындағы жетекші коммерциялық емес джаз ұйымы. Оның «Мен өлгенде джазға барамын» өлеңінің инсталляциясы SFJAZZ орталығының Линден аллеясындағы Солтүстік қақпасында орналасқан. 2016 жылдың мамыр айында Италияның Венеция қаласында ол музыкалық және тілдік өнердегі жаңашылдығымен ерекшеленгені үшін жаңа халықаралық сыйлық – Альберто Дубито халықаралық сыйлығын алды. Оның 1934 жылы Бонни мен Клайд пен Окленд блюз әртісі Л.К. Гуд Рокин Робинсонның кездесуі туралы «Just Rollin' Along» өлеңі «The Best American Poetry 2019» және Ұлттық өнер кеңесінің жинақтарына енді. 1995 жылы ол Нью-Йорк қалалық колледжінің Лэнгстон Хьюз медалін алды. 1997 жылы Lila Wallace Reader's Digest сыйлығымен марапатталды және 1998 жылы коммерциялық емес және Оклендтегі Екінші бастама сауаттылық жобасы арасында үш жылдық ынтымақтастық орнатты. 1998 жылы Рид Джон Д. және Кэтрин Т. Макартур қорының стипендиясын алды («ғалымдарға арналған» грант ретінде белгілі). 1999 жылы ол Bay Area Book Reviewers Association ұйымынан Фред Коди сыйлығын алды және Чикаго мемлекеттік университетінің Африкадан шыққан жазушылардың Ұлттық әдеби даңқ залына енгізілді. Басқа марапаттардың ішінде саяси театрға арналған Отто Рене Кастильо сыйлығы (2002); Харлем кітап жәрмеңкесінің (2003) Филис Уитли сыйлығы; және 2004 жылы Роберт Кирш сыйлығы, Los Angeles Times кітап сыйлығы, сондай-ақ D.C. Area Writing Project-тің 2-ші жылдық үлгілі жазушы сыйлығы және Мартин Миллениал Уайтерс, Inc. Теннесси штатының Мемфис қаласында Оңтүстік өнеріне қосқан үлесі үшін сыйлық. 1972 жылғы манифест Хьюстон, Техас штатындағы Менил коллекциясы үшін Франклин Сирманс құрған үлкен көркемдік көрмеге, «NeoHooDoo: Art for a Forgotten Faith» шабыттандырды, ол 2008 жылдың 27 маусымында ашылды және кейіннен Нью-Йорктегі PS 1 Contemporary Art Center-ге және 2009 жылы Майами өнер мұражайына жол тартты. Litquake, Сан-Францискодағы жылдық әдеби фестиваль, оны 2011 жылғы Barbary Coast сыйлығымен марапаттады. Нью-Йорк штатының Буффало қаласы 2014 жылдың 21 ақпанын Исмаил Рид күні деп жариялады, сол күні ол Just Buffalo Literary Center-дің 2014 жылғы әдеби мұрасы сыйлығын алды. 2022 жылдың сәуір айында Рид әдебиетке қосқан үлесі үшін өмір бойы жеткен жетістіктері үшін Anisfield Wolf Book Award сыйлығының иегері атанды. 2023 жылдың қазанында Рид Хёрстон/Райт қорының өмір бойына сіңірген еңбегі үшін сыйлығын алды.

Ынтымақтастық және ықпал

Өзінің поэзиясын алғаш рет Лэнгстон Хьюз және Уолтер Лоуэнфелс редакциялаған антологияларда ұлттық деңгейде жариялау тәжірибесін құрметтей келе, Рид Лэнгстон Хьюзге Люсиль Клифтонның поэзиясын таныстырғандықтан, оның поэзиясы 1967 жылы Хьюздің «Негр поэзиясы» антологиясында тұңғыш рет ұлттық деңгейде танылды. Рид 1970 жылдардың басынан бері түрлі шағын баспалар мен журналдардың редакторы және баспагері ретінде жұмыс істеп, қазіргі заманғы басқа да жазушылардың шығармаларын қолдауын жалғастырды. Олардың қатарында 1972-1976 жылдар аралығында редакторлық қызмет атқарған «Yardbird Reader» және 1970 жылдары Стив Кэннон мен Джо Джонсонмен бірге құрылған, көпмәдениеттік әдебиетке бағытталған тәуелсіз баспа үйі «Reed, Cannon and Johnson Communications» бар. Ридтің қазіргі баспа белгісі – «Исмаил Рид баспа компаниясы», ал оның онлайн әдеби басылымы «Konch Magazine» поэзия, эссе және көркем әдебиеттің халықаралық жиынтығын ұсынады. Ридтің жазу шеберханаларында студент болған кезде алғаш жарияланған жазушылардың арасында Терри Макмиллан, Мона Симпсон, Митч Берман, Кэтрин Трублод, Дэнни Ромеро, Фэй Миен Нг, Бринн Сайто, Манди Кан және Джон Кин бар. Рид өзінің бұрынғы студенті Ваджахат Али жазған «Үй ішіндегі крестоносцы» атты екі актілі, мұсылман пакистандық американдықтар туралы пьесаның продюсерлерінің бірі. Оның тұңғыш актісі 2010 жылдың 14 қарашасында Вашингтондағы Кеннеди орталығының Миллениум залында қойылды және олардың веб-сайтында сақталған. Сыншылар Ридтің Персиваль Эверетт, Колсон Уайтхед, Виктор ЛаВалле және Пол Бити жазушыларына тигізген әсерін де атап өтті. Крис Джексонның 2016 жылғы көктемгі «The Paris Review» басылымында Ридке берген сұхбатында Рид көптеген әдеби ықпалдар туралы айтты, олардың ішінде Данте, келттік қайта жандану ақындары, Джеймс Болдуин, Джордж Шейлер, Натанаэль Уэст, Боб Кауфман және Чарльз Райт болды. Рид 2011 жылы Парул Сеггалмен сұхбаттасқанда: «Менің жұмысым екіжүзділікке айна көтереді, бұл мені Натаниел Хоторнға дейінгі американдық жазу дәстүріне қосады» деді. Ридтің сөздері де келтірілген: «Олай болса, біз осыны қалаймыз: тарихты құлатқымыз келеді. Біздің шындықты айтып отырғанымызды немесе ойдан шығарып жазып отырғанымызды олар білмейді. Оларды әрқашан күдікпен ұстап тұру керек». «Жазу – күресу» атты еңбегінде өзінің жазу стиліне әсер еткен факторлар туралы сөз қозғалғанда, ол оның көбіне африкалық және афроамерикалық мәдениетке тән деп санайтын жауынгерлік дәстүрге байланысты екенін түсіндірді. Ридтің орталықтандырылған қара нәсілді еркек зұлымдықпен құрбандық әдебиетін жоққа шығаруға тырысқан осыған ұқсас қазіргі заманғы авторлары – Амири Барака және Эд Буллинс. Рид өзінің жазбаларында Батыс құндылықтарын сақтағысы келетінін, бірақ оларды афроамерикалықтардың ғана емес, көпмәдениеттілікті көрсететіндей араластырғысы келетінін айтты. 1993 жылы жарық көрген «Японский весной» романы Ридтің алғашқы үш тілді мәтіні болды. Роман ағылшын, жапон және йоруба тілдерін қолданып, американдық көпмәдениеттілік туралы идеясын жақсырақ жеткізді. «Конъюгация хинди» романы көп мәдениеттің бірігуін бейнелеу туралы оның идеяларынан қатты шабыт алды. Бұл романда Рид африкалық америкалықтар мен оңтүстік азиялық америкалықтардың мәдениеттерінің ұқсастығы мен айырмашылығын зерттейді, бірақ ақ нәсілді неоконсервативті американдықтар екі этносқа қатысты саяси пікір таластарын қозғайды. Лос-Анджелес кітаптар шолуында сипатталғандай, «бұл керемет – Томас Пиншонның көркем шығармаларында немесе Уильям С. Берроуздың кесу техникасында байқалатын тәжірибелік кереметтіктің дәл сол түрі және одан да қолжетімді. «Конъюгация хинди» – жанрлық шекараларды тарихи шекараларға қарағанда аз қамқорлайтын, бірақ инновация жасауды терең бағалайтын адамның жарылғыш, ағып-тасып жатқан, жанжалшыл романы».

Музыка

Исмаил Ридтің мәтіндері мен әндерін Альберт Айлер, Дэвид Мюррей, Аллен Туссен, Карман Мур, Тадж Махал, Олу Дара, Лестер Боуи, Карла Блей, Стив Свальлоу, Рави Колтрейн, Лео Носентелли, Эдди Харрис, Энтони Кокс, Дон Пуллен, Билли Банг, Бобби Вомак, Милтон Кардона, Омар Соса, Фернандо Сондерс, Йосванни Терри, Джек Брюс, Литтл Джимми Скотт, Роберт Джейсон, Альвин Янгблад Харт, Мэри Вильсон (The Supremes тобынан), Кассандра Вильсон, Грегори Портер және тағы басқалар орындады. Рид ең ұзаққа созылған музыкалық/поэзиялық ынтымақтастықтың басты қатысушысы болды, ол "Conjure" жобалары деп аталады. Бұл жобаларды Кип Ханрахан American Clavé лейблі арқылы шығарды: "Conjure I" (1984) және "Conjure II" (1988), кейіннен 1995 жылы Rounder Records қайта шығарды; сондай-ақ "Conjure Bad Mouth" (2005) шықты, оның композициялары 2003-2004 жылдар аралығындағы "Conjure" тобының концерттерінде жасалды, оның ішінде Париждегі Banlieues Bleues, Лондонның Barbican Centre және Токиодағы Blue Note Café-дегі өнер көрсетулері болды. The Village Voice журналы 2005 жылғы "Conjure" CD-ін 2006 жылғы ең жақсы төрт сөздік альбомның бірі деп таныды. 2007 жылы Рид "The Ishmael Reed Quintet" тобымен "For All We Know" альбомы арқылы джаз пианисі және жетекшісі ретінде дебют жасады. Оның фортепианода ойнауы туралы Harper's Bazaar және Vogue журналдары жазды, өйткені ол 2019 жылы Лондондағы Serpentine Gallery-де дизайнер Грейс Уэльс Боннердің жұмысын көрсеткен сән көрсетіміне қатысты. 2008 жылы ол Батыс жағалау Блюз залының сыйлығымен "Жылдың блюз әнші-күйшісі" атағын алды. 2009 жылы шыққан Дэвид Мюррейдің "The Devil Tried to Kill Me" альбомында Ридтің сөздерімен екі ән бар: "Afrika", оны Тадж Махал орындады, және атаулық ән, оны Сан-Францисколық рэпер Sista Kee орындады. 2011 жылдың 11 қыркүйегінде Париждегі Grande Halle-де өткен Jazz à la Villette концертінде Red Bull Music Academy World Tour Исмаил Ридтің сөздерімен жазылған үш жаңа әнді ұсынды, оларды Macy Gray, Tony Allen, The Roots тобының мүшелері, Дэвид Мюррей және оның Big Band тобы, Amp Fiddler және Fela! мюзиклінің әншілері мен бишілері орындады. 2013 жылы Дэвид Мюррей, вокалистер Мейси Грей және Грегори Портермен бірге "Be My Monster Love" альбомын шығарды, онда Ридтің сөздерімен жазылған үш жаңа ән бар: "Army of the Faithful", "Hope is a Thing With Feathers" және "Be My Monster Love". 2022 жылы Рид өзінің алғашқы авторлық композициялар альбомын – "The Hands Of Grace" шығарды. 2023 жылы Konch Records лейблі Исмаил Ридтің "Blues Lyrics" альбомын шығарды, онда Рид өзінің поэзиясын Ронни Стюарт пен қонақ әртіс Дэвид Мюррейдің қатысуымен Шығыс жағалауының Blues Caravan of All Stars тобымен оқыды.

Колумбтың құрылуынан бұрын

Исмаил Рид 1980 жылдан бері жыл сайын American Book Awards сыйлығын табыс ететін және жазушыларға жыл сайын сыйлықтар беретін "көк жағалы PEN" деп белгілі ПЕН-нің Окленд бөлімін құрған Колумбтан бұрынғы қорының негізін қалаушы.

Пьесалар мен либреттолар

The Wild Gardens of the Loup Garou, Рид пен Коллин МакЭлройдың поэзиясы және Карман Мурдың музыкасы (1981, 1989). Гетсиман саябағы, либретто; Карман Мур, композитор (премьерасы, Беркли қара репертуар театры, 1998). Исмаил Рид, ПЕСАЛАР, Далки Архив Пресс (2009) баспасында жарық көрген алты пьесаның жинағы, премьера күнімен бірге тізімделгендей: Mother Hubbard (1979 және 1997 жылы музыкалық нұсқаға өңделді); Savage Wilds (1988, I бөлім; 1990, II бөлім); Hubba City (1989, 1994); The Preacher and the Rapper (1995); C Above C Above High C (1997); Body Parts (2007), алғаш рет Tough Love (2004) ретінде орындалған туындыдан дамытылған пьеса. "The Final Version" 2013 жылдың желтоқсан айында Нуйорикан Поэттер кафесінде көрсетілді. "Арчвей" баспасынан 2024 жылы жарық көреді. "Арийлер арасындағы өмір" туындысының толық қойылымы 2018 жылдың маусым айында Нуйорикан Поэттер кафесінде өтті. "Арчвей" басылымы, 2022 жыл. The Haunting of Lin Manuel Miranda, 2019 жылдың мамыр айында Нуйорикан Поэттер кафесінде толық қойылым түрінде көрсетілді, 2020 жылы Archway Editions баспасында жарық көрді. The Slave Who Loved Caviar, 2021 жылдың наурызында Нуйорикан Поэттер кафесінің демеушілігімен виртуалды оқылымда премьераланды; толық қойылым 2021 жылдың 23 желтоқсанында Жаңа қала театрында көрсетілді. 2023 жылдың қазан айында Archway Editions-тен жарық көреді. The Conductor, 2023 жылдың 9 наурызында Жаңа қала театрында толық қойылым түрінде көрсетілді және 2023 жылдың 24 тамызы мен 10 қыркүйегі аралығында үш апталық кезеңде қайта қойылды. The Shine Challenge 2024, 2024 жылдың 15 сәуіріне дейін Nuyorican Poets Cafe демеушілігімен өткізілген виртуалды сахналық оқу ретінде тұсаукесерін өткізді.