Кіріспе
Ирандық саясаткер Әли Ардешир Лариджани (علی لاریجانی, 3 маусым 1958 жылы туған) – Иранның орташа көзқарасты саясаткері, философ және Ислам революциялық гвардиясының бұрынғы әскери шенеунігі, 2008 жылдан 2020 жылға дейін Иран Парламентінің спикері қызметін атқарды. Қазіргі уақытта ол Сақтану кеңесінің (Expediency Discernment Council) мүшесі. Лариджани 2005 жылдың 15 тамызынан 2007 жылдың 20 қазанына дейін Жоғарғы Ұлттық Қауіпсіздік Кеңесінің хатшысы болды, президент Махмуд Ахмадинежад Хасан Руханидің орнына оны тағайындады. Лариджанидің хатшылық қызметінен кетуі 2007 жылдың 20 қазанында Иран үкіметінің өкілі Ғұлам Хосейн Елхам арқылы жарияланды, ол президент Ахмадинежадтың бұрынғы отставкаларын қабылдамағанын мәлімдеді. Лариджани Ислам революциясының Жоғарғы көшбасшысы Али Хаменеидің кеңестегі екі өкілінің бірі болды, екіншісі – Хасан Рухани. Ол хатшы қызметін атқарыған кезеңде ұлттық қауіпсіздік мәселелері, соның ішінде Иранның ядролық бағдарламасы бойынша басты келіссөзші ретінде жұмыс істеді. Сондай-ақ ол Мәдени революция Жоғарғы Кеңесінің қазіргі мүшесі болып табылады.
Ali Ardeshir Larijani (علی لاریجانی, ; born 3 June 1958) is an Iranian moderate politician, philosopher and former military officer in the Islamic Revolutionary Guard Corps, who served as the Speaker of the Parliament of Iran from 2008 to 2020. He is currently member of the Expediency Discernment Council. Larijani was the Secretary of the Supreme National Security Council from 15 August 2005 to 20 October 2007, appointed to the position by President Mahmoud Ahmadinejad, replacing Hassan Rouhani. Acceptance of Larijani's resignation from the secretary position was announced on 20 October 2007 by Gholam Hossein Elham, the Iranian government's spokesman, mentioning that President Ahmadinejad turned down his previous resignations. Larijani was one of the two representatives of the Supreme Leader of the Islamic Revolution Ali Khamenei to the council, the other being Hassan Rouhani. In his post as secretary, he effectively functioned as the top negotiator on issues of national security, including Iran's nuclear program. He is also the current member of Supreme Council of the Cultural Revolution.
Ерте өмір
Әли Лариджани Ирактың Наджаф қаласында ирандық ата-аналардың отбасында дүниеге келген. Ол Мазандаран провинциясының Амол қаласындағы діни элита отбасынан тарайды. Ол сонымен қатар Ариямехр технология университетінің компьютерлік ғылым және математика бакалавры, ал Тегеран университетінің батыс философиясы бойынша магистр және доктор ғылымдарының дәрежесін алған.
Мансап
Лариджани – революциялық гвардияның бұрынғы командирі. 1994 жылдың наурыз айында ол Иран Ислам Республикасы радио және телеарналар тарату басқармасының басшысы болып тағайындалды, бұл қызметте Мохаммад Хашеми Рафсанджаниді алмастырды. Ол 2004 жылдың 21 шілдесіне дейін қызмет етті, он жыл қызмет еткеннен кейін оның орнына Еззатолла Зарғами келді. 2004 жылдың тамыз айында Лариджани Жоғарғы көшбасшы аятолла Әли Хаменеидің қауіпсіздік жөніндегі кеңесшісі болды. Лариджани 2005 жылғы президенттік сайлауда кандидат болды, онда ол 5,94% дауыс жинап, алтыншы орын алды. Ол 2005 жылғы президенттік сайлауда консервативтік альянстың ең маңызды кандидаттарының бірі саналды. Оған Ислам инженерлер қоғамы (ISE) және басқа да консервативтік топтар қолдау көрсетті. Ол кейбір ықпалды консервативтік партиялар мен ұйымдардың өкілдерінен құралған Революция күштерін үйлестіру кеңесінің соңғы таңдауы ретінде жарияланды. Алайда, ол консервативтік үш кандидаттың ішіндегі ең аз қолдауға ие болды, ал қалғандары Махмуд Ахмадинежад (бірінші турда екінші орын, екінші турда жеңімпаз) және Мохаммад Багер Ғалибаф (бірінші турда төртінші орын) болды. 2005 жылы Лариджани Жоғарғы Ұлттық қауіпсіздік кеңесінің хатшысы болып тағайындалды. Бұл орган Хаменеидің ядролық және басқа да саясатын әзірлеуге көмектеседі. Ол бұл лауазымға Хасан Руханиді алмастырды. Ирандық сарапшылардың айтуынша, ядролық келіссөздер жөніндегі бас келіссөзші ретінде ол Еуропалық әріптестерімен келіссөздер жүргізу жолдары бойынша президентпен келіспеді және одан прагматикалық көзқарас күтті. Иранның ядролық жөніндегі жетекші өкілі ретінде Лариджани 2007 жылдың 25 сәуірінде Тегеранның ядролық бағдарламасын тоқтатудан бас тартуы мен БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесінің оны тоқтатуды талап етуі арасындағы дағдарысты шешу үшін келіссөздерде ЕО-ның жоғары лауазымды өкілі Хавьер Соланадан «жаңа идеялар» күтетінін мәлімдеді. 2008 жылғы наурыз айында өткен парламенттік сайлауда Лариджани Құмнан депутат болып сайланды. Ол Ахмадинежадпен жұмыс істеуге дайын екенін айтты; Лариджанидің сөзіне сүйенсек, ол Ахмадинежадпен идеологиялық мәселелер бойынша келіспеді, тек «стильдегі айырмашылықтар» болды. 2008 жылдың мамыр айында Лариджани парламент спикері болды. Ол келесі жылы парламент төрағасы болып қайта сайланды. 2012 жылғы сайлауда ол Құм округінен ең көп дауыс жинаған кандидат ретінде қайта сайланды. 2012 жылдың 5 маусымында ол тағы бір мерзімге парламент төрағасы болып сайланды және 2012 жылдың 11 маусымында қызметке кірісті. 2009 жылдың 21 маусымында Лариджани билік бір кандидатты жақтады, бірақ қайсысын нақтыламады. Сайлаудан кейін Лариджани президенттікке үміткер Мир Хосейн Мусавиді құттықтады, себебі ол «бірінші қолынан алынған және құпия ақпаратқа қол жеткізе отырып», Мусави сайлауда жеңіске жеткеніне сенді. Алайда, 2012 жылдың 22 қазанында Иран ғылым және технология университетінің студенттерімен өткен кездесуде Лариджани Мусавиді құттықтағаны туралы айыптауларды жоққа шығарды. 2016 жылдың мамырында ол жаңа Мәжіліс спикері болып сайланды. 2021 жылдың мамырында Лариджани 2021 жылғы Иран президенттік сайлауында президенттікке үміткер екенін жариялады. Алайда, Қамқоршылар кеңесі консерваторлар мен реформаторларды таң қалдырған шешіммен оны сайлауға қатысудан шеттетуге шешім қабылдады. Лариджанидің 1979 жылғы революциядан бері Ислам Республикасының ішкі шеңберіндегі, биліктің жоғарғы эшелондарында болған ұзақ мансабын ескере отырып, тіпті оның қатал қарсыластары да оның шеттетілуін елестете алмады. Қамқоршылар кеңесі оны шеттету себебін жарияламады.
Жеке өмір
Лариджани – Садық Лариджанидің (Сот төрағасы), Мохаммад Джавад Лариджанидің, Багер Лариджанидің (Тегеран медицина ғылымдары университетінің ректоры) және Фазель Лариджанидің (Иранның Оттавадағы бұрынғы мәдени атташесі) ағасы. Лариджани сондай-ақ Ахмад Тавакколидің туысы (Лариджани мен Тавакколидің аналары қарындастар). Оның қызы Фатеме Ардешир Лариджани АҚШ-тағы Кливленд медициналық орталығының Университет ауруханаларында оқиды. 2020 жылдың 2 сәуірінде Лариджани коронавирусқа (COVID-19) тестілеуден оң нәтиже көрсетті және карантинге жатқызылды.