Кіріспе

Диаспора тілі термині 1980-ші жылдары қолданыла бастады, бұл әртүрлі қысымдардың нәтижесінде, көбінесе бүкіл әлемге тараған, ортақ түбі бар халықтардың қолданатын түрлі тілдерді қарастыратын әлеуметтік-тіл біліміндегі ұғым. Диаспора тілінің пайда болуы мен дамуы көбінесе мәдени ерекшелікті сақтауға жасалған үлкен тытырма болып табылады.

Молисан (молиск славян)

Молизе славян тілінде славян тілдерінің белгілі бір элементтері болғанымен, итальян тілінің де ықпалы бар. Қауіп төмендеп бара жатқан тіл саналатын молизе славян тілінде Молизе оңтүстігіндегі Монтемитро, Сан-Феличе-дель-Молизе және Аквавива-Коллекросе ауылдарында, сондай-ақ Италияның оңтүстігінің басқа да аймақтарында шамамен 3500 адам сөйлейді. Бұл тіл 15-16 ғасырларда Адриатика теңізінің шығыс жағалауынан Италияға келген босқындардың нәтижесінде қалыптасқан.

Истро-румын тілінде

Диаспораның тағы бір тілі – истро-румын тілі, оны истро-румындар қолданады. Молизе славян тілі сияқты, ол да құрып бара жатқан тілдердің қатарында, қазірде 500-1000 шамасында ғана сөйлейтін адам бар. Истро-румын тілі осы адамдардың ата-бабалары 12 ғасырда Трансильваниядан (кейбір деректер бойынша Сербиядан) Истрияға қоныс аударған кезде қалыптасқан.

ААВЕ африкалық америкалық диаспорада

Канаданың Новая Шотландия және Доминикан Республикасының Самана аймақтарындағы африкалық американдық анклавтарды зерттеу, сол жерде қолданылатын африкалық американдық диалектісі (AAVE) мен 19 ғасырда оңтүстікте пайда болған AAVE-нің бастапқы нұсқаларының өте ұқсас екенін көрсетті. АҚШ-тағы AAVE, керісінше, 20 ғасырдағы Ұлы көші-қонның әсерінен айтарлықтай өзгерді. Көбінесе диаспора басқа мәдениеттер мен тілдердің ықпалынан тілдерде айырмашылықтар тудырады, бірақ бұл анклавтар тілдің тарихи түбіне немесе бастапқы нүктесіне жақын нұсқасын сақтап қалды.

Хинглиш немесе Хинглиш

Ұлыбританиядағы хинди тілінде сөйлейтін көптеген адамдардың болуы оның бастауы - Үндістан субконтинентінде сөйленетін тілден өзгешеленген нұсқасын жасады. Осының нәтижесінде "хинглиш" деп те аталатын хиндлиш пайда болды, бұл хинди және ағылшын тілдерінің қоспасы үшін бейресми атау, мысалы, "қалалық полиция бөлімі" деген мағына беретін "city kotwali" сияқты тіркестерді қамтиды. Хиндлиш толыққанды диаспора тілі деп есептелмейді, бірақ ол сондай тілге айналып келе жатқандай көрінеді.

Идиш тілі және еврей диаспорасы

Идиш – еврей диаспорасының маңызды тілдік жаратылысы, қазіргі Германияда пайда болған. Еврей халқының Еуропа бойынша қоныс аударуының нәтижесінде пайда болған көптеген тілдердің бірі – олардың ішінде Ладино (иудей испан тілі), Италькиан (иудей итальян тілі), Кнаанит (иудей славян тілі), Еваник (иудей грек тілі) және Зарфатик (иудей француз тілі) бар. Осы тілдердің арасында идиш тілі ең көрнекті әдебиетті жасады және Орталық және Шығыс Еуропаның еврейлік өзіндігінің символы болды.

Йоруба немесе Лукуми

Йоруба тілі бүкіл әлемде, әрбір құрлықта кездеседі, бірақ отаршылдық құлдықтағы мәжбүрлі көші-қон салдарынан Америкада оның таралуы ерекше тығыз болды және йоруба тілінде сөйлейтіндерге бейімделуге немесе сіңіп кетуге қысым жасалды. Кариб бассейнінде, әсіресе, йоруба мәдениеті, діні және тілі құл болған халықтың қажеттіліктерімен бірге дамып, кең ауқымды араласуға алып келді және қазіргі күнге дейін сақталып қалды. Сантерия діні католик, йоруба және жергілікті американдық рухани дәстүрлерден бастау алады, ал оның культтік тілі – Лукуми, ол негізінен Нигерияның йоруба тілінің диалектісі.

Канадалық гэль тілінде

Биік және төмендіктерді тазартудан кейін көптеген шотландтар Канадаға көшіп келді, бұл АҚШ, Австралия және тіпті Жаңа Зеландия сияқты басқа ағылшын тілді жаңа әлем елдеріне қарағанда пропорционалды түрде көп болды. Олар өз тілдерін әкелді, және көптегендері шотланд тілінде немесе ағылшын тілінде сөйлесе, көптегендері гэль тілінде сөйледі. Канада Конфедерациясының алғашқы күндерінде гэль тілін (шотланд және ирланд нұсқаларын қамти отырып) Канаданың үшінші ресми тілі етіп жасайтын мәселе талқыланды. Егер ирланд және шотланд тілдері біріктірілсе, гэль тілі Канада Конфедерациясының негізін қалаушылары арасында ең көп таралған ана тілі болды, француз немесе ағылшын тілінен де жиі кездесті. Канаданың алғашқы премьер-министрі Джон А. Макдональд оны ана тілі ретінде білді. Канадалық гэль тілі Шотландиядағы Гайдлигтің батыс диалектілеріне ұқсас деп есептеледі.

Канадалық украин

Аустрия-Венгрия империясы тұсында Галисия провинциясы бүкіл Еуропадағы ең кедейі саналды және халық тығыздығы жоғары болды. Варшаваны қамтитын батыс бөлігі көбірек халқы бар және жақсы күтілген болса, шығыс бөлігі, негізінен украиндықтар қоныстанған, империяның ең артта қалған бөлігі деп есептелді және тек әскерге солдат беруге ғана жарады. Бұл, көршілес Буковина аймағынан украиндықтармен бірге, азаматтардың жаппай Канадаға көшіп кетуіне әкелді, олар негізінен Прерияның батыс провинцияларына қоныстанды. Олар өздерімен бірге дінін ғана емес, сонымен қатар тілін де алып келді. Бүгінгі күнге дейін канадалық украин тілі батыс диалекттерін анық еске түсіреді және орыс тілінен аз әсер алады (өйткені ол ешқашан Ресей империясының құрамына кірген емес және тек Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Кеңес Одағы тарапынан басылып алынды, ал канадалық украин қауымдастығы бұл кезден бұрын құрылған болатын), бірақ поляк және неміс тілдерінен салыстырмалы түрде үлкен әсерге ие, мысалы, қарыз сөздер арқылы. Канадалық диалект 20-ғасырдың басынан бері пайда болған технологиялар мен ұғымдарды білдіру үшін ағылшын сөздерін жиі қолданады, сондықтан "көмір" және "аяқ киім" сияқты сөздер Украинадағы сәйкес сөздермен бірдей болғанымен, жаңа ұғымдар көбінесе "көлік" және "кассалық аппарат" сияқты ағылшын сөздерін пайдаланады.