Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Диаспора тілі термині 1980-ші жылдары қолданыла бастады, бұл әртүрлі қысымдардың нәтижесінде, көбінесе бүкіл әлемге тараған, ортақ түбі бар халықтардың қолданатын түрлі тілдерді қарастыратын әлеуметтік-тіл біліміндегі ұғым. Диаспора тілінің пайда болуы мен дамуы көбінесе мәдени ерекшелікті сақтауға жасалған үлкен тытырма болып табылады.
The term diaspora language, coined in the 1980s, is a sociolinguistic idea referring to a variety of languages spoken by peoples with common roots who have dispersed, under various pressures and often globally. The emergence and evolution of a diaspora language is usually part of a larger attempt to retain cultural identity.
Молисан (молиск славян)
Молизе славян тілінде славян тілдерінің белгілі бір элементтері болғанымен, итальян тілінің де ықпалы бар. Қауіп төмендеп бара жатқан тіл саналатын молизе славян тілінде Молизе оңтүстігіндегі Монтемитро, Сан-Феличе-дель-Молизе және Аквавива-Коллекросе ауылдарында, сондай-ақ Италияның оңтүстігінің басқа да аймақтарында шамамен 3500 адам сөйлейді. Бұл тіл 15-16 ғасырларда Адриатика теңізінің шығыс жағалауынан Италияға келген босқындардың нәтижесінде қалыптасқан.
Though possessing certain elements of Slavic languages, Molise Slavic is also influenced by Italian. Considered an endangered language, Molise Slavic is spoken by approximately 3,500 people in the villages of Montemitro, San Felice del Molise, and Acquaviva Collecroce in southern Molise, as well as elsewhere in southern Italy. The language developed as a result of refugees arriving in Italy from the eastern Adriatic coast during the 15th and 16th centuries.
Истро-румын тілінде
Диаспораның тағы бір тілі – истро-румын тілі, оны истро-румындар қолданады. Молизе славян тілі сияқты, ол да құрып бара жатқан тілдердің қатарында, қазірде 500-1000 шамасында ғана сөйлейтін адам бар. Истро-румын тілі осы адамдардың ата-бабалары 12 ғасырда Трансильваниядан (кейбір деректер бойынша Сербиядан) Истрияға қоныс аударған кезде қалыптасқан.
Another diaspora language is Istro Romanian, spoken by the Istro Romanians. Like Molise Slavic, it is considered endangered, with only 500 to 1000 speakers remaining. Istro Romanian developed when the ancestors of these individuals migrated to Istria from Transylvania (some say Serbia) during the 12th century.
ААВЕ африкалық америкалық диаспорада
Канаданың Новая Шотландия және Доминикан Республикасының Самана аймақтарындағы африкалық американдық анклавтарды зерттеу, сол жерде қолданылатын африкалық американдық диалектісі (AAVE) мен 19 ғасырда оңтүстікте пайда болған AAVE-нің бастапқы нұсқаларының өте ұқсас екенін көрсетті. АҚШ-тағы AAVE, керісінше, 20 ғасырдағы Ұлы көші-қонның әсерінен айтарлықтай өзгерді. Көбінесе диаспора басқа мәдениеттер мен тілдердің ықпалынан тілдерде айырмашылықтар тудырады, бірақ бұл анклавтар тілдің тарихи түбіне немесе бастапқы нүктесіне жақын нұсқасын сақтап қалды.
A study of African American enclaves in Nova Scotia, Canada, and Samaná, Dominican Republic, shows a high similarity in the African American Vernacular English (AAVE) spoken there and the early versions of AAVE that originated in the south during the 19th century. AAVE in the United States on the other hand has changed substantially due in part to the Great Migration that happened in the twentieth century. Unusually, while most examples have a diaspora causing differences in language due to influence from another culture and languages, these enclaves maintained a form of language closer to the historical source, or branching point.
Хинглиш немесе Хинглиш
Ұлыбританиядағы хинди тілінде сөйлейтін көптеген адамдардың болуы оның бастауы - Үндістан субконтинентінде сөйленетін тілден өзгешеленген нұсқасын жасады. Осының нәтижесінде "хинглиш" деп те аталатын хиндлиш пайда болды, бұл хинди және ағылшын тілдерінің қоспасы үшін бейресми атау, мысалы, "қалалық полиция бөлімі" деген мағына беретін "city kotwali" сияқты тіркестерді қамтиды. Хиндлиш толыққанды диаспора тілі деп есептелмейді, бірақ ол сондай тілге айналып келе жатқандай көрінеді.
The great number of Hindi speakers in the United Kingdom has produced a strain of the language unlike that spoken on the Indian subcontinent where it began. This has given rise to Hindlish, also known as Hinglish, an informal term for the mixture of Hindi and English that includes such phrases as city kotwali or "city police station." Hinglish is not considered a full blown diaspora language but it appears to be developing into one.
Идиш тілі және еврей диаспорасы
Идиш – еврей диаспорасының маңызды тілдік жаратылысы, қазіргі Германияда пайда болған. Еврей халқының Еуропа бойынша қоныс аударуының нәтижесінде пайда болған көптеген тілдердің бірі – олардың ішінде Ладино (иудей испан тілі), Италькиан (иудей итальян тілі), Кнаанит (иудей славян тілі), Еваник (иудей грек тілі) және Зарфатик (иудей француз тілі) бар. Осы тілдердің арасында идиш тілі ең көрнекті әдебиетті жасады және Орталық және Шығыс Еуропаның еврейлік өзіндігінің символы болды.
Yiddish is a major linguistic creation of the Jewish Diaspora, originating in what is now Germany. It is one of many languages that emerged as a result of the migration of the Jewish people throughout Europe, alongside Ladino (Judeo Spanish), Italkian (Judeo Italian), Knaanic (Judeo Slavic), Yevanic (Judeo Greek), and Zarphatic (Judeo French). Of these languages, Yiddish produced the most significant literature and served as an icon of Jewish identity throughout Central and Eastern Europe.
Йоруба немесе Лукуми
Йоруба тілі бүкіл әлемде, әрбір құрлықта кездеседі, бірақ отаршылдық құлдықтағы мәжбүрлі көші-қон салдарынан Америкада оның таралуы ерекше тығыз болды және йоруба тілінде сөйлейтіндерге бейімделуге немесе сіңіп кетуге қысым жасалды. Кариб бассейнінде, әсіресе, йоруба мәдениеті, діні және тілі құл болған халықтың қажеттіліктерімен бірге дамып, кең ауқымды араласуға алып келді және қазіргі күнге дейін сақталып қалды. Сантерия діні католик, йоруба және жергілікті американдық рухани дәстүрлерден бастау алады, ал оның культтік тілі – Лукуми, ол негізінен Нигерияның йоруба тілінің диалектісі.
The Yoruba language can be found across the globe, on every continent, however enforced migration under colonial slavery resulted in a particular density in the Americas and pressure on Yoruba speakers to adapt or assimilate. In the Caribbean, in particular, Yoruba culture, religion, and language have co evolved with the needs of the enslaved populations, generating extensive hybridization and surviving into the current era. The Santeria religion draws its roots from Catholic, Yoruba and Native American spiritual traditions, and its liturgical language is Lucumi, a dialect of the original predominantly Nigerian Yoruba.
Канадалық гэль тілінде
Биік және төмендіктерді тазартудан кейін көптеген шотландтар Канадаға көшіп келді, бұл АҚШ, Австралия және тіпті Жаңа Зеландия сияқты басқа ағылшын тілді жаңа әлем елдеріне қарағанда пропорционалды түрде көп болды. Олар өз тілдерін әкелді, және көптегендері шотланд тілінде немесе ағылшын тілінде сөйлесе, көптегендері гэль тілінде сөйледі. Канада Конфедерациясының алғашқы күндерінде гэль тілін (шотланд және ирланд нұсқаларын қамти отырып) Канаданың үшінші ресми тілі етіп жасайтын мәселе талқыланды. Егер ирланд және шотланд тілдері біріктірілсе, гэль тілі Канада Конфедерациясының негізін қалаушылары арасында ең көп таралған ана тілі болды, француз немесе ағылшын тілінен де жиі кездесті. Канаданың алғашқы премьер-министрі Джон А. Макдональд оны ана тілі ретінде білді. Канадалық гэль тілі Шотландиядағы Гайдлигтің батыс диалектілеріне ұқсас деп есептеледі.
In the aftermath of the Highland and Lowland Clearances, a great number of Scots emigrated to Canada, proportionately more than the other Anglo New World countries of the United States, Australia, and even New Zealand. They brought with them their language, and while many spoke Scots or English, a great number spoke Gaelic. It was even debated in the early days of Canadian Confederation whether to make Gaelic (inclusive of both the Scottish and Irish varieties) the third official language of Canada, and, if Irish and Scottish are counted together, Gaelic was the most common native tongue amongst the Fathers of Confederation of Canada, more common than French or English, and the first Canadian Prime Minister, John A. Macdonald, spoke it as his mother tongue. Canadian Gaelic is considered to be similar to the western dialects of Gaidhlig in Scotland.
Канадалық украин
Аустрия-Венгрия империясы тұсында Галисия провинциясы бүкіл Еуропадағы ең кедейі саналды және халық тығыздығы жоғары болды. Варшаваны қамтитын батыс бөлігі көбірек халқы бар және жақсы күтілген болса, шығыс бөлігі, негізінен украиндықтар қоныстанған, империяның ең артта қалған бөлігі деп есептелді және тек әскерге солдат беруге ғана жарады. Бұл, көршілес Буковина аймағынан украиндықтармен бірге, азаматтардың жаппай Канадаға көшіп кетуіне әкелді, олар негізінен Прерияның батыс провинцияларына қоныстанды. Олар өздерімен бірге дінін ғана емес, сонымен қатар тілін де алып келді. Бүгінгі күнге дейін канадалық украин тілі батыс диалекттерін анық еске түсіреді және орыс тілінен аз әсер алады (өйткені ол ешқашан Ресей империясының құрамына кірген емес және тек Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Кеңес Одағы тарапынан басылып алынды, ал канадалық украин қауымдастығы бұл кезден бұрын құрылған болатын), бірақ поляк және неміс тілдерінен салыстырмалы түрде үлкен әсерге ие, мысалы, қарыз сөздер арқылы. Канадалық диалект 20-ғасырдың басынан бері пайда болған технологиялар мен ұғымдарды білдіру үшін ағылшын сөздерін жиі қолданады, сондықтан "көмір" және "аяқ киім" сияқты сөздер Украинадағы сәйкес сөздермен бірдей болғанымен, жаңа ұғымдар көбінесе "көлік" және "кассалық аппарат" сияқты ағылшын сөздерін пайдаланады.
In the time of the Austro Hungarian Empire, the province of Galicia was considered the poorest in all of Europe, and was considerably over populated. While the western part, containing Warsaw, was more densely populated and better maintained, the eastern part, overwhelmingly Ukrainian, was considered the most backward part of the Empire and good for little more than as a source of troops for the army. This led to a mass exodus of citizens, along with Ukrainians from the neighbouring region of Bukovina, to Canada, settling primarily in the Western provinces of The Prairies. They brought with them not just their religion – western Ukrainians are predominately Ukrainian Catholic whereas the rest of Ukraine is largely Eastern Orthodox – but also their language. To this day, Canadian Ukrainian is clearly reminiscent of the Western dialects, and has minimal influence from Russian (given that it had never been part of the Russian Empire and was only conquered by the Soviet Union after WWII, long after the Canadian Ukrainian community had been established), but proportionately greater influence from Polish and German, such as loanwords. The Canadian dialect frequently uses English words for technologies or concepts developed since the start of the 20th century, so while vocabulary like "coal" and "shoe" remain the same as their counterparts in Ukraine, newer concepts frequently use English loanwords for items such as "truck" and "cash register."