Кіріспе

Солтүстік Америка ағылшын тілі (NAmE, NAE) – АҚШ және Канадада қолданылатын ағылшын тілінің ең жалпыланған түрі, сондай-ақ АҚШ-тың солтүстік аймақтық диалектісі. Олардың тарихи және мәдени байланыстары, американдық және канадалық ағылшын тілдерінің айтылуы (акценттері), сөздік қоры мен грамматикасының ұқсастығы екі тілдік нұсқаны бір категорияға біріктіруге мүмкіндік береді. Канадалықтар британдық және американдық жазу тәсілдеріне көңілді, кейбір сөздерде (мысалы, "түс") британдық жазу формасы ресми жағдайларда және канадалық баспасөздерде жиі қолданылады, ал басқа сөздерде ("шина" – "tyre" орнына) американдық жазу формасы басым. Америка революциясынан (1775–1783) қашқан Британияның адал қолдаушыларының (United Empire Loyalists) сөйлеген американдық ағылшын тілінің диалектілері Канада ағылшын тілінің қалыптасуына елеулі әсер еткен. Солтүстік Америка ағылшын тіліндегі кейбір терминдер (мысалы, "пеленка" және "бензин") тек Канада мен АҚШ-та ғана қолданылады, "nappy" және "petrol" сөздерінің орнына кеңінен таралған. Көптеген ағылшын тілінде сөйлейтін адамдар бұл терминдерді американдық сөздер деп есептесе де, олар Канадада да жиі қолданылады, бұл АҚШ-тың бұқаралық ақпарат құралдарының мәдени ықпалы мен шекаралық сауданың нәтижесі. Егер Канаданың аймақтық диалектілерін қарастырсақ, әсіресе Атлантика провинцияларында және Ванкувер аралының британдық мәдениеттің маңызды ошақтарында, сөздердің тізімі одан да ұзарады. АҚШ және Канаданың аймақтарында әртүрлі акценттер кездеседі. Солтүстік Америкада 17 және 18 ғасырларда Англия, Шотландия, Ирландия және Британ аралдарының басқа аймақтарынан келген иммигранттардың әртүрлі ағылшын тіліндегі диалектілері араласты. Иммиграцияның жаңа толқындары мен Солтүстік Америка құрлығы бойынша көші-қонның нәтижесінде бұл диалекттер дамыды, жаңа аймақтарда жаңа диалекттер пайда болды, ал сөйлеудің осы тәсілдері бірігіп, 18 ғасырдың ортасына қарай қалыптасқан үлкен американдық диалектілік қоспаға сіңірілді.

Фоналогия

Солтүстік Америка ағылшын тілінің көпшілігі (мысалы, британ ағылшын тілінен өзгеше) дауыссыз дыбыстарға қатысты фонетикалық ерекшеліктерді қамтиды, мысалы, ротика (барлық дыбыстардың толық айтылуы), шартты Т-глотализациясы (сатин сөзі емес, деп айтылады), Т және Д дыбыстарының тілдік соқпасы (металл және медаль сөздері бірдей, деп айтылады), L дыбысының велярлануы (толықтыру емес, деп айтылады), сондай-ақ дауысты дыбыстарға қатысты ерекшеліктер, мысалы, әртүрлі дауысты дыбыстардың бірігуі (солай, Мэри, үйлен және қуаныш сөздері көбінесе бірдей айтылады), дауыссыз дыбыстан бұрынғы дауысты дыбыстың көтерілуі (прайс және брайт сөздері приз және брайд сөздерінен жоғары дауысты дыбыспен айтылады), әлсіз дауысты дыбыстың бірігуі (әсерленген және әсер еткен сөздері көбінесе бірдей айтылады), кем дегенде бір дауысты дыбыстың бірігуі (– бірігуі дерлік барлық американдықтардың арасында аяқталған, ал – бірігуі шамамен жартысының арасында, ал екеуі де дерлік барлық канадалықтардың арасында аяқталған), және йодтың түсірілуі (сәрсенбі сөзі емес, деп айтылады). Соңғы ерекшелік американдық ағылшын тілінде канадалық ағылшын тілінен көбірек кездеседі.