Кіріспе
Канада ағылшын тілі (CanE, CE, en CA) – Канадада қолданылатын ағылшын тілінің түрлерінің жиынтығы. 2016 жылғы халық санауы бойынша, 19,4 миллион канадалық немесе жалпы халықтың 58,1% ағылшын тілін ана тілі ретінде атады; қалғаны француз тілінде (20,8%) немесе басқа тілдерде (21,1%) сөйлейді. Канада ағылшын тілінің ең көп таралған түрі – стандартты канадалық ағылшын тілі. Ол Канаданың барлық батыс және орталық провинцияларында (Орталық Канададан Британдық Колумбиясына дейін айырмашылығы шамалы) және сондай-ақ ағылшын тілін ана тілінде сөйлейтін отбасылардан шыққан қалалық орта және жоғары сынып өкілдері арасында көптеген басқа провинцияларда да қолданылады. Стандартты канадалық ағылшын тілі Атлантикалық Канада ағылшын тілінен, оның ең белгілі түрі Ньюфаундленд ағылшын тілінен, сондай-ақ Квебек ағылшын тілінен ерекшеленеді. Қалалық орталықтарда тұратындар мен ауылдық жерлерде тұратындардың арасында айқын акценттердің айырмашылықтарын естуге болады. Канада ағылшын тілі көбінесе американдық ағылшын тіліне жақын болғанымен, олар екеуі де Солтүстік Америка ағылшын тіліне жатады. Канада ағылшын тілі британдық ағылшын тілінің элементтерін және сонымен қатар ерекше канадалық ерекшеліктерді де қамтиды. Американдық ағылшын, британдық ағылшын және басқа да көздердің канадалық ағылшын тілінің түрлеріне тигізген нақты әсері 1950 жылдан бері жүйелі зерттеулердің назар ортасында. Стандартты канадалық және жалпы американдық ағылшын тілдері бірдей немесе дерлік бірдей фонемалық тізімдермен бөліседі, бірақ олардың нақты фонетикалық айтылуы кейде өзгеше болуы мүмкін. Канадалықтар мен американдықтардың өздері екі акценттің арасын ажыратуда қиындықтарға тап болуы мүмкін, әсіресе стандартты канадалық және АҚШ-тың батыс ағылшын тілдері 1980 жылдан бері ұқсас дауыстық өзгерістерден өтіп келеді.
Canadian English (CanE, CE, en CA) encompasses the varieties of English used in Canada. According to the 2016 census, English was the first language of 19.4 million Canadians or 58.1% of the total population; the remainder spoke French (20.8%) or other languages (21.1%). The most widespread variety of Canadian English is Standard Canadian English, spoken in all the western and central provinces of Canada (varying little from Central Canada to British Columbia), plus in many other provinces among urban middle or higher class speakers from natively English speaking families. Standard Canadian English is distinct from Atlantic Canadian English, its most notable subset being Newfoundland English, and from Quebec English. Accent differences can also be heard between those who live in urban centres versus those living in rural settings. While Canadian English tends to be close to American English in most regards, classifiable together as North American English, Canadian English also possesses elements from British English as well as some uniquely Canadian characteristics. The precise influence of American English, British English, and other sources on Canadian English varieties has been the ongoing focus of systematic studies since the 1950s. Standard Canadian and General American English share identical or near identical phonemic inventories, though their exact phonetic realizations may sometimes differ. Canadians and Americans themselves often have trouble differentiating their own two accents, particularly since Standard Canadian and Western United States English have been undergoing a similar vowel shift since the 1980s.
Тарих
"Канадалық ағылшын" термині алғаш рет 1857 жылы Канада институтына арналған сөзінде А. Констебль Гейкидің сөйлеген сөзінде тіркелген (DCHP 1 Online, s. v. "Canadian English", Avis et al., 1967). Шотландияда туған канадалық Гейки, ағылшын тілін Ұлыбританиядан келген иммигранттардың сөйлеген тілімен салыстырғанда "бұзылған диалект" деп атағанда, келесі жүз жыл бойы Канадада басым болатын ағылшын орталық көзқарасын көрсетті. Канадалық ағылшын тіліне алғашқы әсер еткен тілдердің бірі – француз тілі, оны 17 ғасырда француз отаршылары Канадаға әкелген. Француз сөздері мен тіркестері, әсіресе тағам, саясат және әлеуметтік өмір салаларында, канадалық ағылшын тіліне енді. Мысалы, боберқұйрық (beavertail) және тук (toque) сияқты сөздер канадалық ағылшын тілінің лексикасына енген ерекше канадалық француз терминдері. Канадалық ағылшын тіліне маңызды әсер еткен британдық ағылшын тілі болды, оны 18 және 19 ғасырларда британдық қоныс аударушылар Канадаға әкелді. Канадалық ағылшын тілі британдық ағылшын тілінен көптеген сөздер мен тіркестерді қабылдады, соның ішінде жүк көлігі (lorry), пәтер (flat) және лифт (lift) сияқты сөздерді. Алайда, канадалық ағылшын тілі өзінің ерекше сөздік қорын дамытты, оның ішінде тук (tuque), честерфилд (chesterfield) және қос-қос (double double) сияқты сөздер бар. 20 ғасырдың басында Канаданың батысында ағылшын тілін білмейтін Орталық және Шығыс Еуропадан келген фермерлер көптеп қоныстанды. Сол кезде ағылшын тілін сөйлейтіндердің көпшілігі Онтарио немесе Квебекіден келген, британдық, ирландтық немесе лоялист тегі бар немесе олардың қосындысы болған адамдар еді. 20 ғасыр бойы далалық аймақтар білім беру және канадалық және американдық бұқаралық ақпарат құралдарының әсері арқылы ағылшыншалану мен тілдік біртектілікке ұшырады. Америкалық ағылшын тілі де канадалық ағылшын тілінің пайда болуына, сондай-ақ 20 ғасырда және содан бері екі ел арасындағы мәдени және экономикалық байланыстардың күшеюіне елеулі әсер етті. Бензин (gasoline), жүк көлігі (truck) және пәтер (apartment) сияқты американдық ағылшын тіліндегі терминдер канадалық ағылшын тілінде жиі қолданылады, ал кейбір канадалық ағылшын тілінде сөйлейтіндер американдық ағылшын тілінің айтылуын және грамматикасын қабылдады. Канадалық БАҚ-тың, соның ішінде теледидар, кино және әдебиеттің өсуі де канадалық ағылшын тілінің қалыптасуына әсер етті. Чемберс (1998) канадалық БАҚ канадалық мәдениет пен құндылықтарды көрсететін жаңа сөздер мен тіркестерді жасауға көмектесті деп атап өтті. CBC және Канадалық Оксфорд сөздігі сияқты канадалық институттар да канадалық ағылшын тілін насихаттау және анықтауда рөл атқарды. Осы әсерлерден басқа, канадалық ағылшын тіліне жергілікті тілдер де азды-көпті әсер етті. Моос (moose), шлейф (toboggan) және мокасин (moccasin) сияқты жергілікті сөздер канадалық ағылшын тілінің лексикасына енді. Канадалық ағылшын тілі екі ғасырдан астам уақыт ішінде иммиграция мен қоныстанудың бес толқынының нәтижесі болып табылады. Канадаға тұрақты ағылшын тілді қоныстанудың алғашқы үлкен толқыны және тілдік жағынан ең маңыздысы – американдық төңкерістен қашып келген лоялистердің ағыны, негізінен Атлантиканың орталық штаттарынан келгендер. Сондықтан, кейбір ғалымдар канадалық ағылшын тілінің солтүстік американдық ағылшын тілінен шыққан деп санайды. Канадалық ағылшын тілі 19 ғасырдың басынан бері өзінің ерекше ерекшеліктерін дамытып келеді. 1812 жылғы соғыстан кейін Канаданың губернаторлары американдық үстемдік пен ықпалға алаңдағандықтан, британдықтар мен ирландтарды Канадаға қоныстануға шақырды. Әлемнің түкпір-түкпірінен келген иммиграцияның одан әрі толқындары 1910, 1960 жылдары және қазіргі уақытта аз әсер етті, бірақ олар Канаданы қазіргі жаһандану кезеңінде әлемнің түкпір-түкпірінен келген тілдік өзгерістерді қабылдауға дайын көпмәдени елге айналдырды. Канададағы аборигендердің тілдері Канадада кеңінен таралған қоныстануға дейін еуропалық тілдерге әсер ете бастады, ал Төменгі Канаданың француз тілі жоғары Канаданың ағылшын тіліне тук және портэйдж сияқты сөздермен сөздік қорын берді. Канадалық ағылшын тілі басқа тілдерден көптеген сөздер мен тіркестерді алғанмен, сонымен қатар елдің ерекшелігін көрсететін өзінің ерекше сөздік қоры мен айтылуын да дамытты.
Тарихи лингвистика
Канададағы ағылшын тілінің ертерек түрлері туралы зерттеулер сирек, бірақ тарихи тіл білімі саласындағы басқа жұмыстармен байланыс орнату мүмкіндігі бар. Канадалық ағылшын тіліндегі диахрондық зерттеулердің немесе диахрондық тұрғыдан маңызды жұмыстардың шолуын Доллингер (2012, 2017 жылға дейін жаңартылған) береді. 2000 жылдарға дейін CanE тарихы бойынша барлық түсіндірушілер негізінен «тілден тыс» тарих, яғни әлеуметтік және саяси тарих негізінде аргументтер келтірді. Лексика саласында ғана ерекшелік болды, онда Avis және тағы басқалардың 1967 жылғы «Тарихи принциптер бойынша канадалық сөздігі» цитаталары арқылы нақты уақыттық тарихи деректер ұсынды. 2000 жылдардан бастап тарихи тіл білімі мамандары тарихи тіл білімі деректерін пайдаланып, ертерек канадалық ағылшын тілін зерттеуге кірісті. DCHP 1 қазір ашық қолжетімді. Ең маңыздысы, Доллингер (2008) CONTE (Early Ontario English Corpus, 1776–1849) арқылы Канададағы ағылшын тіліне тарихи корпустық тіл білімі тәсілін енгізіп, 18-ші және 19-шы ғасырлардағы Онтарионың даму сценарийін ұсынды. 2015 жылы Рейтер Онтариодағы 19 ғасырға жататын газеттер корпусын қолдана отырып, Доллингердің (2008) ұсынған сценарийін растады.
Канадалық нәзік
Тарихи тұрғыдан алғанда, канадалық ағылшын тілінде «канадтық нәзіктік» деп аталатын әлеуметтік диалект болған. 19-шы және 20-шы ғасырлардың басында жоғары сыныптың мәртебесінің белгісі ретінде қарастырылған канадтық нәзіктік британдық ағылшын тілінің айтылу ерекшеліктерін қолданумен сипатталды, нәтижесінде АҚШ-та белгілі Атлантика ортасындағы акцентке ұқсас, бірақ толықтай сәйкес келмейтін акцент пайда болды. Realize және organization сияқты сөздер әдетте Оксфорд орфографиясымен – z арқылы жазылады. Анестезия және гинекология сияқты сөздер көбінесе немесе жиірек американдық ағылшын тіліндегідей жазылады, британдық ағылшын тіліндегі anaesthesia және gynaecology емес. Француз тілінен алынған сөздер, американдық ағылшын тілінде or-мен аяқталатын болса (мысалы, color немесе honor), британдық жазылуын сақтайды (colour және honour). Француз тілінен алынған сөздер, американдық ағылшын тілінде er-мен аяқталатын болса (мысалы, fiber немесе center), британдық жазылуын сақтайды (fibre және centre). Бұл ереже «our» ережесінен әлдеқайда икемді, километр (kilometre) толығымен қабылданады, ал аз (meagre) және қараңғы (sombre) сөздері көбінесе байқалмайды. АҚШ-та англо-француз тіліндегі қорғаныс және шабуыл (noun) сөздерінің орфографиясы қолданылса, көптеген канадалықтар британдық қорғаныс және шабуыл орфографиясын қолданады. (Дегенмен, defensive және offensive сөздері ағылшын тілінің барлық түрлерінде ортақ.) Кейбір есімдер, британдық ағылшын тіліндегідей, ce жұрнағын алса, ал сәйкес етістіктер se жұрнағын алады – мысалы, practice және licence есімдер, ал practise және license сәйкес етістіктер. (Бірақ, әртүрлі айтылатын advice және advise сөздері ортақ.) Канадалық орфография кейде сөздерге жұрнақтар қосылғанда, соңғы буын (жұрнақтан бұрын) баса айтылмаған жағдайда да британдық «l» әрпін екі еселейді. Мысалы, канадалық (және британдық) cancelled, counsellor және travelling (көбінесе канадалықта, британдықта әрқашан екі еселенген) американдық canceled, counselor және traveling сөздерімен салыстырыңыз (fueled, fuelled, dueling және duelling сөздерінің барлығы да жиі кездеседі). Американдық ағылшын тілінде бұл дауыссыз әрпі тек баса айтылғанда ғана екі еселенеді, сондықтан controllable және enthralling сөздері ортақ. (Бірақ канадалық және британдық ағылшын тілдерінде де balloted және profiting сөздері қолданылады.) Басқа жағдайларда, канадалық және американдық қолданылу британдық орфографиядан өзгеше болады, мысалы, curb және tire (дөңгелектің) сияқты есімдерде, британдық ағылшын тілінде kerb және tyre деп жазылады. (Дегенмен, «шаршау» мағынындағы tire сөзі ортақ.) Кейбір басқа айырмашылықтар, мысалы, канадалық және американдық алюминийге қарсы алюминий, әртүрлі айтылуға сәйкес келеді. Канадалық орфографиялық ережелерді Канаданың сауда тарихымен түсіндіруге болады. Мысалы, cheque сөзінің британдық жазылуы Канаданың бұрынғы британдық қаржы институттарымен тығыз байланысына байланысты болуы мүмкін. Канаданың автомобиль өнеркәсібінің басынан бастап американдық фирмалар басымдық танытқан, сондықтан канадалықтар tire сөзінің американдық жазылуын қолданады (осыдан «Канадалық дөңгелек») және автомобильдер мен олардың бөлшектері үшін американдық терминологияны қолданады (мысалы, жүк көлігі lorry орнына, бензин petrol орнына, багажник boot орнына). Канада парламентінің Hansard транскрипттері үшін қолданылатын орфография қазіргі заманғы канадалық орфографияның анықтамасы болып табылады. Көптеген канадалық редакторлар, бірақ, Канадалық ағылшын тілін редакциялаудағы орфография туралы тараумен бірге, көбінесе Канадалық Оксфорд сөздігін қолданады және қажет болған жағдайда (контекстке байланысты) бір немесе бірнеше басқа сілтемелерді пайдаланады. 20-шы ғасырдың бір бөлігінде кейбір канадалық газеттер американдық орфографияны қабылдады, мысалы, британдық colour орнына color. Кейбір маңызды тарихи орфографиялық деректерді Dollinger (2010) және Grue (2013) еңбектерінен табуға болады. Мұндай жазуды қолдану Канада баспасөзінің ұзақ жылдар бойы қолданылып келген тәжірибесі болды, мүмкін, бұл ақпарат агенттігі құрылғаннан бастап, бірақ Екінші дүниежүзілік соғыстан бұрын норма болып саналды. Мұндай сөздердің u әрпін тастау практикасы жылжымалы типтермен қолмен жиналған баспаның алғашқы күндерінде еңбекті үнемдеу тәсілі ретінде қарастырылды. 1990-шы жылдары канадалық газеттер британдық орфографиялық нұсқаларды, атап айтқанда, our аяқталуларын қабылдай бастады, мысалы, The Globe and Mail 1990 жылдың қазан айында орфографиялық саясатын өзгертіп, біздің аяқталуымыз сияқты жазуға көшті. Сол онжылдықтың соңында басқа канадалық газеттер де ұқсас өзгерістерді қабылдады, мысалы, Southam газеттерінің тізбегі 1998 жылдың қыркүйегінде өзгеріске ұшырады. The Toronto Star 1997 жылдың қыркүйегінде бұл жаңа орфографиялық саясатты қабылдады, бұл басылымның омбудсмені бұрын, 1997 жылдың басында бұл мәселені қарастырғаннан кейін. The Star әрқашан танылған канадалық орфографияны қолданудан бас тартты, өз қорғаныста Gage Canadian Dictionary-ді келтірді. Бұл мәселе төңірегіндегі даулар жиі болды. Gage Dictionary соңында стандартты канадалық орфографияны қабылдағаннан кейін The Star да соңғысын ұстанды. Кейбір баспагерлер, мысалы, Maclean's, американдық орфографияны қалауын жалғастыруда.
Сөздіктер
Канада ағылшын тілінің алғашқы сөздіктер сериясын Gage Ltd баспасы шығарды. "Бастауыш сөздік" (1962), "Орта деңгейдегі сөздік" (1964) және, соңында, "Жоғары деңгейдегі сөздік" (1967) – Канада ағылшын тілінің лексикографиясындағы маңызды кезеңдер болды. 1967 жылдың қараша айында "Тарихи принциптер негізіндегі канадалық сөздік" (DCHP) жарық көрді және Gage компаниясының Канада ағылшын тілінің сөздіктері сериясының бірінші басылымын аяқтады. DCHP "канадтықтарға" жататын Канада ағылшын тіліндегі сөздердің тарихи дамуын көрсетеді. Сондықтан, муклук, канук және блеф сияқты сөздер оған енген, бірақ үстел, стол немесе машина сияқты жиі қолданылатын негізгі сөздердің тізімі жоқ. Канаданың көптеген орта мектептері деңгейлік сөздіктерді пайдаланады. Сөздіктер содан бері үнемі жаңартылып келеді: Роберт Джон Грегг редакциялаған "Жоғары деңгейдегі сөздік" "Gage Canadian Dictionary" деп аталады. Оның бесінші басылымы 1997 жылдан бастап басылды. 2003 жылы Gage компаниясын Thomson Nelson сатып алды. Соңғы басылымдары 2009 жылы HarperCollins баспасында жарық көрді. 2017 жылдың 17 наурызында DCHP-нің екінші басылымы, "Тарихи принциптер негізіндегі канадалықтардың онлайн сөздігі 2" (DCHP 2) жарияланды. DCHP 2 DCHP 1-ден шамамен 10 000 лексеманы қамтиды және Канада ағылшын тілінің құжатталған лексикасына шамамен 1 300 жаңа мағынаны немесе 1 002 лексеманы қосады. 1997 жылы ITP Nelson Dictionary of the Canadian English Language тағы бір өнім болды, бірақ содан бері жаңартылмады. 1998 жылы Оксфорд университетінің баспасы бес жылдық лексикографиялық зерттеуден кейін "The Oxford Canadian Dictionary" атты Канада ағылшын тілінің сөздігін шығарды. 2004 жылы "The Canadian Oxford Dictionary" деп аталатын екінші басылым жарық көрді. Бұрынғы сөздіктер сияқты, ол Канадаға тән сөздерді және басқа тілдерден алынған сөздерді қамтиды, сондай-ақ, түс немесе color атының жиі қолданылуын анықтау сияқты орфографиялық зерттеулер жүргізеді. 2005 және 2006 жылдары шағын түзетулермен бірге жұмсақ мұқабалы және қысқартылған нұсқалары қолжетімді.
Фонология және фонетика
Әлемдегі ағылшын тілінің негізгі дыбыстық жүйелері (фонологиясы) бойынша, канадалық ағылшын тілі америкалық ағылшын тіліне ең жақын, бірақ британдық ағылшын тілінің белгілі бір элементтерін де қамтиды. Канадалық және америкалық ағылшын тілдері екеуі де ортақ Солтүстік Америка ағылшын тілінің дыбыстық жүйесіне жатады; кең таралған канадалық акцент ("Стандартты канадалық") көбінесе АҚШ-та кеңінен қолданылатын және айқын аймақтық ерекшеліктері жоқ деп есептелетін ұқсас және көп жағдайда бір-бірімен тоғысатын "General American" акцентімен салыстырылады. Канаданың батыс өңірінде (Британдық Колумбия, Альберта, Саскачеван, Манитоба) диалектілердің ең көп түрлілігі байқалады. Уильям Лабовтың сөзіне сәйкес, Солтүстік Канада – біртекті ағылшын диалектісі әлі қалыптаспаған аймақ. Батыс және Орталық Канадада біртекті диалект кездеседі, бұл АҚШ-тың батысындағы жағдайға ұқсас. Лабов "Ішкі Канада" аймағын анықтайды, ол диалектінің барлық ерекше белгілерін Прайри аймағында (Батыс Канададағы Альберта, Саскачеван және Манитоба провинцияларын қамтитын, шөптекті далалар мен жазықтармен танымал аймақ) шоғырландырады, Ванкувер және Торонто сияқты қалалық аймақтарда одан да әртүрлі үлгілер байқалады.
Стандартты
Стандартты канадалық ағылшын тілі әлеуметтік жағдайлармен анықталады. Оны Канаданың қалалық аймақтарында тұратын, орта тапқа жататын (немесе олардың ата-аналарының бірі осындай жұмыста қызмет ететін), екінші және одан кейінгі буын өкілдері (Канадада туып өскен) және ағылшын тілін (немесе бірнеше тілдің ішінде) басым тіл ретінде қолданатындар қолданады (Dollinger 2019a, Chambers 1998-ден бейімделген). Chambers (1998: 252) бойынша, бұл анықтамаға сәйкес, ағылшын тілді немесе көп тілді тұрғындар, екінші буын немесе одан кейінгі ұрпақ (яғни Канадада туған) және қалалық жерлерде тұратындар қолданатын тілдің түрі. Осы анықтаманы қолданғанда, 2006 жылғы халық санағы бойынша Канада халқының 36%-ы, ал 2011 жылғы санақта 38%-ы стандартты канадалық ағылшын тілінде сөйлейді.
Жергілікті
Солтүстік Канададан келген алғашқы халықтар мен инуиттер өздерінің алғашқы тілдерінің фонетикасына әсер еткен канадалық ағылшын тілінің бір түрін қолданады. Осы аймақтардағы еуропалық канадалықтар салыстырмалы түрде жақында келген, сондықтан оңтүстік канадалық ағылшын тілінен ерекшеленетін диалект қалыптастырған жоқ. Жалпы алғанда, алғашқы халықтардың канадалық ағылшын тілінің диалектілері тіл жоғалту мен тілді жаңарту арасында қалпына келтіруге тырысады. Британдық Колумбияда тілдік әртүрлілік ең жоғары, себебі Канадада қолданылатын жергілікті тілдердің шамамен жартысы осы жерде кездеседі. Провинцияда қолданылатын көптеген тілдердің сөйлейтін адамдарының азаюына байланысты жойылу қаупі төніп тұр. Бір жағынан, диалектілер ағылшын тілінің басты отаршылдық тіл болған тарихи контексін көрсетеді. Диалектілер сондай-ақ депидгинизация мен декреолизацияның соңғы сатыларының нәтижесі болып табылады, бұл жергілікті халықтың өзіндік ерекшелігі мен ынтымағының тілдік белгілеріне әкелді. Осы диалектілер ағылшын және жергілікті халықтардың байланысы нәтижесінде лингва франка ретінде дамыған, ал әртүрлі диалектілер біртіндеп стандартты ағылшын тілімен бірігуге бастады. Кейбір алғашқы халықтардың ағылшын тілінде стандартты канадалық ағылшын тілінің фонетикалық ерекшеліктері бар, осылайша ерекше диалект қалыптасады. Мысалы, Plains Cree тілі стандартты канадалық ағылшын тілімен салыстырғанда аз фонетикалық айырмашылықтарға ие. Plains Cree тілінде дауыстық контраст жоқ. /p/, /t/ және /k/ дауыстарында көбінесе дауыссыздық және демсіздік байқалады, бірақ олар басқа фонетикалық орталарда дауыссыздықтан дауыстыққа дейін өзгеруі мүмкін. Сонымен қатар, Plains Cree тілінде стандартты нұсқада кездесетін сұйық және үскір дауыстар жоқ. Ал Dene Suline тілінде стандартты нұсқада кездеспейтін ерекшеліктердің қолданылуына байланысты фонетикалық қарама-қайшылықтар көбірек. Тілде 39 фонемалық дауыссыз және жоғары үлесте глотталданған дауыссыз дыбыстар бар.
Ньюфаундленд
Көршілес провинцияларда кең таралған ағылшын тілінен өзгеше, Ньюфаундленд ағылшын тілінің диалектілері мен акценттері ерекшеліктерімен танымал. Ньюфаундленд ағылшын тілі дауыстылардың айтылуы, морфологиясы, синтаксисі және архаикалық күшейткіштерді сақтау тұрғысынан ерекшеленеді. Бұл диалект әр қауымдастықта, сондай-ақ әр аймақта айқын түрде өзгереді. Оның ерекшелігінің бір бөлігі – ғасырларға соққан еуропалық қоныстану тарихынан туындайды, бұл Ньюфаундлендтің ең айқын тілдік аймақтарын түсіндіреді: оңтүстік-шығыстағы ирландтар қоныстанған аймақ (Авалон түбегінің оңтүстігі) және оңтүстік-батыстағы ағылшындар қоныстанған аймақ. Ньюфаундлендтің көптеген сөйлеушілерінде кеңінен танымал фонетикалық ерекшелік – «kit-dress» бірігуі. Мұндағы орташа жіңішке /ɛ/ дыбысы жоғары жіңішке /ɪ/ дыбысына көтеріледі, әсіресе ауыздық тоқтаулар мен мұрын дыбыстары алдында, сондықтан «pen» сөзі «pin» сөзіне ұқсас айтылады. Ньюфаундленд ағылшын тіліне тән тағы бір фонетикалық ерекшелік – «TH» тоқтату. Мұнда «myth» және «width» сияқты сөздердегі дауыссыз тіс үндісі /θ/ көбінесе «t» дыбысына, ал «the» және «these» сияқты сөздердегі дауысты тіс үндісі /ð/ дауысты тіс үндісіне ұқсас айтылады. «TH» тоқтату /ð/ үшін жиі кездеседі, әсіресе басылмаған қызметтік сөздерде (мысалы, «that», «those», «their» және т.б.).