Халықаралық тіл ретінде ағылшын тілінің дамуы мен түрлері

Кіріспе

Ағылшын тілі – көптеген диалектілердегі әлемдік коммуникация құралы, ағылшын тілінің халықаралық стандарты. Халықаралық ағылшын тілі – ағылшын тілін халықаралық көмекші тіл сияқты әлемдік коммуникация құралы ретінде қолдану концепциясы және көбінесе тілдің халықаралық стандартына ұмтылуды білдіреді. Қатысты және кейде синоним терминдерге: Global English, World English, Common English, Continental English, General English және Engas (ағылшын тілі қосымша тіл ретінде) жатады. Кейде бұл терминдер әлемнің көптеген диалектілерінде ағылшын тілінде сөйлеу және оны қолдану фактісін көрсетеді. Бұл терминдер әлем бойынша қолданылатын ағылшын тілінің әртүрлілігін мойындайды. Бірақ кейде осы қатысты терминдер қажетті стандарттауды (яғни, стандартты ағылшын тілін) білдіреді, алайда осы мақсатқа жету жолында келісім жоқ. Халықаралық ағылшын тілін түрлі ұлт өкілдеріне қолжетімді ету үшін көптеген ұсыныстар жасалған; Базалық ағылшын тілі – солардың бірі, бірақ ол жетістікке жете алмады. Соңғы кезде ағылшын тілін лингва франка (ELF) ретінде қолдану туралы ұсыныстар пайда болды, онда ана тілі емес сөйлеушілер тілдің дамуына белсенді қатысады.

Тарихи контекст

Қазіргі заманғы "Халықаралық ағылшын" ұғымы оқшауланған түрде пайда болған жоқ, ол ағылшын тілінің ғасырлар бойы дамыған нәтижесі. Ағылшын тілі Англияда 5 ғасырда континенттік Еуропадан келген англдар мен саксондықтар сөйлеген батыс герман тілдерінің жиынтығынан пайда болды. Бұл тілдер "Англиша" деп аталды, қазіргі уақытта англосаксон немесе ескі ағылшын тілі (Беовульф поэмасының тілі) деп танылады. Дегенмен, қазіргі ағылшын тілінің сөздік қорының төрттен бірінен де аз бөлігі батыс герман тілдерімен ортақ түбірге ие, себебі ол норвег, норман, латын және басқа тілдерден көптеген сөздерді қарыз алған. Бұл англосаксон кезеңінде викингтердің шапқыншылығы кезінде болды, олардың тілі – скандинав тілінің солтүстік герман диалектілері ескі ағылшын тіліне әсер етті. Викингтер Англияның солтүстігіндегі Данелау деп аталатын үлкен аймақты бақылауға алды. Ағылшын тіліне скандинав тілінен енген сөздер (олар және олар сияқты есімдіктерді қоса алғанда) Нормандық жаулап алуға дейінгі ғасырларда Солтүстік Англияның викингтермен байланысына байланысты (мысалы, Ұлы Кнут). 1066 жылғы Нормандық жаулап алудан кейін ағылшын тілі әдеби тіл ретінде қолданылуын тоқтатты (мысалы, Ормулум) және Англияның жазба тілі ретінде англо-норманд тілімен ауыстырылды. Норман дәуірінде ағылшын тілі француз тілінен көптеген сөздерді сіңірді (қазіргі ағылшын тілінің сөздік қорының шамамен үштен бірі). Бұл жаңа сөздермен бірге латын тілінен (грек тілінен де, қазіргі ағылшын тілінің сөздік қорының шамамен үштен бірі, бірақ латын және грек тілдерінен алынған кейбір сөздер кейінгі кезеңдерден келген), жеңілдетілген грамматика және ескі ағылшын орфографиясының орнына француз тілінің орфографиялық ережелерін қолдану арқылы тіл орта ағылшын тіліне айналды (Чосердің тілі). Ағылшын тілінің жазудағы "қиындығы" орта ғасырларда басталды, осы кезде француз тілінің орфографиялық ережелері қолданылып, тілдің бастапқы, дұрыс орфографиясы ғасырлар бойы қолданылмағаннан кейін ұмытылды. Орта ғасырдың соңында Англия королі Генрих V (1387–1422) өз заманындағы ағылшын тілін өзінің алдында және үкіметтік бюрократияларда қолдануға бұйырды. Бұл Канцелярия ағылшын тілінің дамуына әкелді, ол мемлекеттік бюрократияда қолданылатын стандартталған форма болды. (Дегенмен, ағылшын соттарында заң француз тілінің қолданылуы Ренессанс дәуірінде де жалғасты). Ағылшын тілінің Уэльс тілі ретінде пайда болуы Уэльстің Англияға қосылуынан туындады және шамамен осы кезеңнен басталады. Көп ұзамай Кэкстон және басқалар баспа ісін дамытқанда, ағылшын тілінің стандартталған түрі жылдам дами бастады. Дауысты дыбыстардың айтылуындағы өзгерістер ағылшын тілінің ортағасырлықтан Ренессанс дәуіріне өтуін белгіледі, Канцелярия мен Кэкстон тілі ерте заманғы ағылшын тіліне (Шекспирдің тілі) айналды және салыстырмалы түрде орташа өзгерістермен ақырында бүгінгі ағылшын тіліне айналды. Шотландияның төмендіктерінде және шығыс жағалауында сөйленетін шотланд тілі қазіргі ағылшын тілінен тәуелсіз дамыды және ағылшын-саксон тілінің солтүстік диалектілеріне, әсіресе Нортумбрияға негізделген, олар Йоркшир және Ньюкасл-апон-Тайн сияқты солтүстік ағылшын диалекттерінің де негізі болып табылады. Нортумбрия Данелау аймағында болғандықтан, оның солтүстік диалектілеріне скандинав тілінің оңтүстік диалектілерге қарағанда күшті әсері болды. Лондонның саяси ықпалы артқан сайын, тілдің Канцелярия нұсқасы Ұлыбританияда жазбаша стандартқа айналды, қазіргі кезеңде Шотландия 1707 жылғы Одақ актілерінің нәтижесінде Англиямен бірікті. Ағылшын тілі Ирландияға екі рет енгізілді – ортағасырлық таныстыру, ол қазір жойылған Йола диалектісінің дамуына әкелді, ал қазіргі таныстыруда Гиберно ағылшын тілі 19-ғасырда, 1800 жылғы Одақ актісінен кейін, ең көп таралған тіл ретінде ирланд тілінің орнын басты. Қабылданған айтылу (RP) әдетте 19-ғасырлық даму ретінде қарастырылады және 18-ғасырлық ағылшын тіліне негізделген Солтүстік Америка ағылшын диалектілерінде (атлантикалық трансатлантикалық акценттен басқа) көрінбейді. 1607 жылы Солтүстік Америкада алғашқы тұрақты ағылшын тілді колонияның құрылуы тілдің жаһандануына үлкен қадам болды. Британдық ағылшын тілі Америка колониялары құрылған кезде тек ішінара ғана стандартталды. Атлант мұхиты арқылы бір-бірінен оқшауланған Англия мен колониялар диалектілері өз бетінше дамуға бастады. 1788 жылдан бастап Австралияны британдықтар жаулап алғаннан бастап ағылшын тілі Океанияға келді. 19-ғасырға қарай британдық ағылшын тілінің стандарттануы бұрынғы ғасырға қарағанда тұрақталды және бұл салыстырмалы түрде жақсы орналасқан ағылшын тілі Африка, Азия және Жаңа Зеландияға әкелінді. Ол Ұлыбритания мен Ирландиядан келген ағылшын тілді қоныс аударушылардың тілі ретінде де, Британ империясының әртүрлі бөліктерінде басқа тілдерді білетін адамдарға таңылған әкімшілік тіл ретінде де дамыды. Біріншісі Жаңа Зеландия ағылшын тілінде көрінеді, ал екіншісі – Үнді ағылшын тілінде. Еуропада ағылшын тілі 1919 жылдан бастап, әсіресе Версаль келісімі француз тілінде ғана емес, сол кездегі дипломатияның ортақ тілі болған, бірақ американдық президент Вудро Вильсонның арнайы өтініші бойынша ағылшын тілінде де жазылғанда, орталық рөл атқарды – бұл ағылшын тілінің жаһандануындағы маңызды кезең. Канада мен Кариб теңізінің ағылшын тілді аймақтары тарихи байланыстармен Ұлыбритания және Ұлттар Достастығымен, сондай-ақ географиялық және экономикалық байланыстармен АҚШ арасында қалды. Кейбір мәселелерде олар британдық стандарттарды ұстанады, ал басқаларында, әсіресе коммерциялық мәселелерде – АҚШ стандарттарын ұстанады.

The modern concept of "International English" does not exist in isolation, but is the product of centuries of development of the English language. The English language evolved in England, from a set of West Germanic dialects spoken by the Angles and Saxons, who arrived from continental Europe in the 5th century. Those dialects became known as Englisc (literally "Anglish"), the language today referred to as Anglo Saxon or Old English (the language of the poem Beowulf). However, less than a quarter of the vocabulary of Modern English is derived from the shared ancestry with other West Germanic languages because of extensive borrowings from Norse, Norman, Latin, and other languages. It was during the Viking invasions of the Anglo Saxon period that Old English was influenced by contact with Norse, a group of North Germanic dialects spoken by the Vikings, who came to control a large region in the North of England known as the Danelaw. Vocabulary items entering English from Norse (including the pronouns they and them) are thus attributable to the on again off again Viking occupation of Northern England during the centuries prior to the Norman Conquest (see, e. g., Canute the Great). Soon after the Norman Conquest of 1066, the Englisc language ceased being a literary language (see, e. g., Ormulum) and was replaced by Anglo Norman as the written language of England. During the Norman Period, English absorbed a significant component of French vocabulary (approximately one third of the vocabulary of Modern English). With this new vocabulary, additional vocabulary borrowed from Latin (with Greek, another approximately one third of Modern English vocabulary, though some borrowings from Latin and Greek date from later periods), a simplified grammar, and use of the orthographic conventions of French instead of Old English orthography, the language became Middle English (the language of Chaucer). The "difficulty" of English as a written language thus began in the High Middle Ages, when French orthographic conventions were used to spell a language whose original, more suitable orthography had been forgotten after centuries of nonuse. During the late medieval period, King Henry V of England (lived 1387–1422) ordered the use of the English of his day in proceedings before him and before the government bureaucracies. That led to the development of Chancery English, a standardised form used in the government bureaucracy. (The use of so called Law French in English courts continued through the Renaissance, however.) The emergence of English as a language of Wales results from the incorporation of Wales into England and also dates from approximately this time period. Soon afterward, the development of printing by Caxton and others accelerated the development of a standardised form of English. Following a change in vowel pronunciation that marks the transition of English from the medieval to the Renaissance period, the language of the Chancery and Caxton became Early Modern English (the language of Shakespeare's day) and with relatively moderate changes eventually developed into the English language of today. Scots, as spoken in the lowlands and along the east coast of Scotland, developed largely independent of Modern English, and is based on the Northern dialects of Anglo Saxon, particularly Northumbrian, which also serve as the basis of Northern English dialects such as those of Yorkshire and Newcastle upon Tyne. Northumbria was within the Danelaw and therefore experienced greater influence from Norse than did the Southern dialects. As the political influence of London grew, the Chancery version of the language developed into a written standard across Great Britain, further progressing in the modern period as Scotland became united with England as a result of the Acts of Union of 1707. English was introduced to Ireland twice—a medieval introduction that led to the development of the now extinct Yola dialect, and a modern introduction in which Hiberno English largely replaced Irish as the most widely spoken language during the 19th century, following the Act of Union of 1800. Received Pronunciation (RP) is generally viewed as a 19th century development and is not reflected in North American English dialects (except the affected Transatlantic accent), which are based on 18th century English. The establishment of the first permanent English speaking colony in North America in 1607 was a major step towards the globalisation of the language. British English was only partially standardised when the American colonies were established. Isolated from each other by the Atlantic Ocean, the dialects in England and the colonies began evolving independently. The British colonisation of Australia starting in 1788 brought the English language to Oceania. By the 19th century, the standardisation of British English was more settled than it had been in the previous century, and this relatively well established English was brought to Africa, Asia and New Zealand. It developed both as the language of English speaking settlers from Britain and Ireland, and as the administrative language imposed on speakers of other languages in the various parts of the British Empire. The first form can be seen in New Zealand English, and the latter in Indian English. In Europe, English received a more central role particularly since 1919, when the Treaty of Versailles was composed not only in French, the common language of diplomacy at the time, but, under special request from American president Woodrow Wilson, also in English – a major milestone in the globalisation of English. The English speaking regions of Canada and the Caribbean are caught between historical connections with the UK and the Commonwealth and geographical and economic connections with the U. S. In some things they tend to follow British standards, whereas in others, especially commercial, they follow the U. S. standard.

Ағылшын тілі - әлемдік тіл

Брадж Качру ағылшын тілінің қолданылуын үш шоғырлы шеңберге бөледі. Ішкі шеңбер – ағылшын тілінің дәстүрлі негізі және Ұлыбритания, Ирландия сияқты елдерді, сондай-ақ АҚШ-тың, Австралияның, Жаңа Зеландияның, Оңтүстік Африканың, Канаданың және Кариб теңізінің, Үнді мұхитының, Тынық мұхитының әртүрлі аралдарының ағылшын тілді халқын қамтиды. Сыртқы шеңберде ағылшын тілінің ресми немесе тарихи маңызы бар («ерекше маңызы бар») елдер орналасқан. Бұл елдерге Ұлттар Достастығына (бұрынғы Британ империясы) кіретін көптеген елдер жатады, оның ішінде Үндістан, Пәкістан, Нигерия сияқты халық саны көп елдер; сондай-ақ, ағылшын тілді елдердің ықпалындағы Филиппин сияқты елдер де бар. Бұл шеңбердегі ағылшын тілі ресми мақсаттарда қолданылады, мысалы, бизнес, жаңалықтар хабарлары, мектептер, әуе қатынасы. Осы шеңбердегі кейбір елдер ағылшын тілін мемлекеттік тіл деп жариялаған. Мұнда ағылшын тілі этностық және тілдік топтар арасында тиімді лингва франка рөлін атқара алады. Жоғары білім, заң шығару және сот жүйесі, ұлттық сауда және т.б. негізінен ағылшын тілінде жүзеге асырылуы мүмкін. Кеңейіп келе жатқан шеңбер – ағылшын тілінің ресми статусы жоқ, бірақ белгілі бір салаларда маңызды рөл атқаратын елдерді қамтиды, мысалы, халықаралық бизнес және туризм. Британдық Кеңестің мәліметінше, XXI ғасырға қарай ағылшын тілін ана тілі ретінде білмейтін адамдардың саны ана тілінде сөйлейтін адамдардан үш есеге асып кеткен. Швециядағы Малмё университетінің бұрынғы оқытушысы Дариус Дегер осы өзгерісті сипаттау үшін «орталықтандырылмаған ағылшын тілі» терминін қолданды, сонымен қатар ағылшын тілін қолданушылар мен оқушылар үшін маңызды саналатын өзгерістерді де атап өтті. Скандинавия тілдері аймағы мен Нидерландыда ана тілдері мен ағылшын тілі екінші шет тілі ретінде дерлік толық меңгерілген. Еуропаның басқа аймақтарында, барлық жерде емес болғанымен, ағылшын тілін білу ана тілі емес адамдар арасында кең таралған. Көп жағдайда бұл осы елдерде сөйленетін ағылшын тілінің айтылуына әсер ететін, ана тілдерінен туындаған акценттерге алып келеді. «Ағылшын тілі кеңейіп келе жатқан шеңбердегі» лингва франка ретіндегі ағылшын тілін зерттеу салыстырмалы түрде жаңа. Бұл салада белсенді жұмыс істеп жүрген лингвистер – Дженнифер Дженкинс, Барбара Сейдлофер, Кристиан Мейеркорд және Жоахим Гжега.

Braj Kachru divides the use of English into three concentric circles. The inner circle is the traditional base of English and includes countries such as the United Kingdom and Ireland and the anglophone populations of the former British colonies of the United States, Australia, New Zealand, South Africa, Canada, and various islands of the Caribbean, Indian Ocean, and Pacific Ocean. In the outer circle are those countries where English has official or historical importance ("special significance"). This includes most of the countries of the Commonwealth of Nations (the former British Empire), including populous countries such as India, Pakistan, and Nigeria; and others, such as the Philippines, under the sphere of influence of English speaking countries. English in this circle is used for official purposes such as in business, news broadcasts, schools, and air traffic. Some countries in this circle have made English their national language. Here English may serve as a useful lingua franca between ethnic and language groups. Higher education, the legislature and judiciary, national commerce, and so on, may all be carried out predominantly in English. The expanding circle refers to those countries where English has no official role, but is nonetheless important for certain functions, e. g., international business and tourism. By the twenty first century, non native English speakers have come to outnumber native speakers by a factor of three, according to the British Council. Darius Degher, a former instructor at Malmö University in Sweden, coined the term decentered English to describe this shift, along with attendant changes in what is considered important to English users and learners. The Scandinavian language area as well as the Netherlands have a near complete bilingualism between their native languages and English as a foreign second language. Elsewhere in Europe, although not universally, English knowledge is still rather common among non native speakers. In many cases this leads to accents derived from the native languages altering pronunciations of the spoken English in these countries. Research on English as a lingua franca in the sense of "English in the Expanding Circle" is comparatively recent. Linguists who have been active in this field are Jennifer Jenkins, Barbara Seidlhofer, Christiane Meierkord and Joachim Grzega.

Жалпы ағылшын тілі

Basic Global English немесе BGE – неміс тіл білімі маманы Йоахим Гжега бастамасымен құрылған жаһандық ағылшын тілі тұжырымдамасы. Ол, дәстүрлі британдық немесе американдық ағылшын тілінен гөрі оңай оқытылатын және табысты жаһандық коммуникация құралы ретінде қызмет ететін ағылшын тілінің түрін жасау идеясынан өркендеді. BGE жаһандық контексте сөйлеушілер арасында "іңкәрлік пен төзімділік" қалыптастыруға бағытталған. Бұл әртүрлі ана тілдері бар адамдардың бірігіп қарым-қатынас жасайтын жаһандық коммуникация саласында қолданылады. BGE осы қабілеттілікті мүмкіндігінше жылдам дамытуға ұмтылады. Ағылшын тілін оқыту көбінесе сәйкес мәдениетпен байланысты, мысалы, оқушылар американдық ағылшын тілімен және американдық мәдениетпен немесе британдық ағылшын тілімен және британдық мәдениетпен жұмыс істейді. Basic Global English ағылшын тілінің бірыңғай, ортақ нұсқасын жасау арқылы осы мәселені шешуді көздейді. Сонымен қатар, оның жақтастары оны өзіндік оқытуға да, сыныпта оқытуға да ыңғайлы жүйе ретінде ұсынады. BGE белгілі бір дәрежеде вариацияға мүмкіндік беретін 20 қарапайым грамматикалық ережеге негізделген. Мысалы, реттелген және реттелмеген етістіктердің екеуі де қабылданады. Айырықша ережелер британдық немесе американдық ағылшын тіліндегідей қатаң емес, сондықтан оқушылар үшін белгілі бір вариацияға рұқсат етіледі. Өзара түсіністікке кедерілген және коммуникацияның табыстылығын төмендетуі мүмкін айтылулар қолданылмайды. Basic Global English 750 сөздік қорға негізделген. Бұған қоса, әрбір оқушы тағы 250 қосымша сөзді меңгеруі керек. Бұл сөздер оқушының жеке қажеттіліктері мен қызығушылықтарына сәйкес еркін таңдалуы мүмкін. BGE тек негізгі тілдік дағдыларды ғана емес, сонымен қатар "Негізгі әдептілік стратегияларын" да ұсынады. Оларға жағымды атмосфера құру, ұсынысты "Иә, рахмет" деп қабылдау, "Жоқ, рахмет" деп бас тарту, сондай-ақ әңгіме бастауға және одан аулақ болуға болатын тақырыптар жатады. Basic Global English Германиядағы екі бастауыш мектепте сынақтан өтті. BGE-нің практикалық сынағы үшін 12 сабақ оқу жылының жартысын қамтыды. BGE оқытылғаннан кейін оқушылар өздері, отбасылары және хоббилері туралы сұрақтарға жауап бере алды. Сонымен қатар, олар осы тақырыптар бойынша өздері сұрақтар қоя алды. Олар 1-ден 31-ге дейінгі сандарды, мектептегі және сыныптағы заттардың атауларын да үйренді. Оқушылар мен ата-аналар жобаға жағымды баға берді.

Basic Global English, or BGE, is a concept of global English initiated by German linguist Joachim Grzega. It evolved from the idea of creating a type of English that can be learned more easily than regular British or American English and that serves as a tool for successful global communication. BGE is guided by creating "empathy and tolerance" between speakers in a global context. This applies to the context of global communication, where different speakers with different mother tongues come together. BGE aims to develop this competence as quickly as possible. English language teaching is almost always related to a corresponding culture, e. g., learners either deal with American English and therefore with American culture, or British English and therefore with British culture. Basic Global English seeks to solve this problem by creating one collective version of English. Additionally, its advocates promote it as a system suited for self teaching as well as classroom teaching. BGE is based on 20 elementary grammar rules that provide a certain degree of variation. For example, regular as well as irregular formed verbs are accepted. Pronunciation rules are not as strict as in British or American English, so there is a certain degree of variation for the learners. Exceptions that cannot be used are pronunciations that would be harmful to mutual understanding and therefore minimize the success of communication. Basic Global English is based on a 750 word vocabulary. Additionally, every learner has to acquire the knowledge of 250 additional words. These words can be chosen freely, according to the specific needs and interests of the learner. BGE provides not only basic language skills, but also so called "Basic Politeness Strategies". These include creating a positive atmosphere, accepting an offer with "Yes, please" or refusing with "No, thank you", and small talk topics to choose and to avoid. Basic Global English has been tested in two elementary schools in Germany. For the practical test of BGE, 12 lessons covered half of a school year. After the BGE teaching, students could answer questions about themselves, their family, their hobbies etc. Additionally they could form questions themselves about the same topics. Besides that, they also learned the numbers from 1 to 31 and vocabulary including things in their school bag and in their classroom. The students as well as the parents had a positive impression of the project.

Жалпыға бірдейлік және икемділік

Халықаралық ағылшын тілі кейде әлемде қолданылып, дамытылып жатқан ағылшын тілін білдіреді; ол тек туған тілі ағылшын тіліндегілерге ғана емес, оны қолданушылардың барлығына тиесілі тіл. Құндылығы жағынан алғанда, ол ағылшын тілін жалпы қамтиды, көбінесе (бірақ әрқашан да емес) стандартты тіл ретінде қарастырылады. Бұл, әрине, ағылшын тілін әлемдік лингва франка ретінде ('TEIL: Teaching English as an International Language') оқып-үйрену, қолдану және зерттеумен байланысты, әсіресе тіл британдық ағылшын, американдық ағылшын, Оңтүстік Африка ағылшын тілі сияқты тілдерден қарағанда тұтас қарастырылғанда қолданылады. — McArthur (2002, 444–445 бб.) Бұл әсіресе ағылшын тілінде сөйлейтін әлемдегі жергілікті ерекшеліктерге қарсы қолданылатын, барлыққа түсінікті ағылшын сөздері мен тіркестері туралы айтады. Ғылым мен технологияның халықаралық тілі – «бұзық» ағылшын тілі деген ұзақ жылдар бойы айтылып келе жатқан әзіл, шын мәнінде, ағылшын тілін ана тілі емес білушілердің маңыздылығын көрсетеді.

Бейтараптық

Халықаралық ағылшын тілі мәдени бейтараптыққа ұмтылады. Бұл өте пайдалы: әр аймақтық нарық үшін жарияланымдарды қайта өңдеу қажеттігінен құтқаратын ағылшын тілінің түрінен жақсысы бар ма?! Екінші тіл ретінде ағылшын тілін оқытушылар мен оқушылар да осы идеяны тартымды деп санайды – олардың көпшілігі ағылшын тілінің америкалық, британдық, канадалық немесе австралиялық бояуы болмай, бейтарап болуын қалайды. Ағылшын тілінің кез келген аймақтық түрі саяси, әлеуметтік және мәдени мағыналарды білдіреді, тіпті «стандартты» деп есептелетін түрлері де. Халықаралық ағылшын тілінің дамуы көбінесе академиялық және ғылыми ортада жүзеге асып, онда ресми тіл қолданылуы басым, ал тілдің шығармашылық қолданылуы минималды болады. Осы ресми Халықаралық ағылшын тілі Батыс мәдениетінің және жалпы батыс мәдени құндылықтарының толыққанды игерілуіне жол ашады.

Қарсылық

Ағылшын тілінің үздірсіз өсуін Алистер Пенникук сияқты авторлар мәдени империализмнің бір түрі деп қарастырады, ол ағылшын тілінің бір нысаны болсын немесе екі сәл ерекшеленетін нысаны болсын. Роберт Филипсон өзінің "Тілдік империализм" (1992) еңбегінде мұндай бейтараптық мүмкін емес екенін дәлелдейді. Ағылшын тілін дұрыс қолдануға тырысатын білушілер, шындығында, американдық ағылшын және британдық ағылшын тілінің, сондай-ақ басқа, көбінесе танылмаған стандартты ағылшын тілдерімен (австралиялық, шотландтық және канадалық тілдері сияқты) қатар келеді. "Неге шет тіліне зәрусіз және оны қалай үйренуге болады" (2005) кітабының авторы Эдвард Тримнелл ағылшын тілінің халықаралық нұсқасы қарапайым ойларды жеткізу үшін ғана қолайлы деп санайды. Күрделі пікірталас және бизнес/техникалық мәселелерде ағылшын тілі ана тілі емес білушілер үшін тиімді коммуникация құралы болып табылмайды. Тримнелл сондай-ақ, ағылшын тілін ана тілі ретінде білетін адамдар халықаралық ағылшын тіліне сенім арту арқылы "басқалардың тіл біліміне тәуелді" болып отыр деген пікірді білдіреді.

Қаражатты бөлу теориясы

Кейбіреулер "тілдік империализм" деп атаған нәрсені де, Дэвид Кристалдың ағылшын тілінің бейтараптығы туралы теориясын да қабылдамайды. Олардың пікірінше, ағылшын тілінің жаһандық таралу құбылысын игеру (ұстау, пайдалану) тұрғысынан қарастыру дұрыс (мысалы, Spichtinger 2000), яғни ағылшын тілі әлемнің әртүрлі жерлерінде жергілікті мақсаттар үшін қолданылады. Мысалы, ағылшын тілінде сөйлейтін емес елдерде демонстрацияларға қатысушылар өз талаптарын бүкіл әлемдегі телеарна көрермендеріне жеткізу үшін ағылшын тіліндегі плакаттарды жиі пайдаланады. Ағылшын тілін оқыту саласында Бобда Камерунның ағылшын тілін оқытудың біржақты, ағылшын мәдениетіне бағытталған тәсілінен қалай алыстағанын және оқыту материалдарын Камерундық контекстке қалай бейімдегенін көрсетеді. Бұл батысқа жат емес тақырыптарды қамтиды, мысалы, әмірлердің үстемдігі, дәстүрлі медицина және көп әйел алу (1997:225). Крамш және Салливан (1996) батыстық әдістемелер мен оқулықтардың жергілікті вьетнамдық мәдениетке бейімделу жолдарын сипаттайды. Пакистандық "Бастауыш сатыдағы ағылшын тілі" оқулығында "Пакистан – менің елім, біздің туымыз, біздің ұлы көшбасшымыз" (Малик 1993: 5,6,7) сияқты сабақтар бар, бұл батыс адамдарына ұлтшылдық көрінуі мүмкін. Дегенмен, жергілікті мәдениетте ағылшын тілін оқыту (ELT), патриотизм және ислам діні арасында байланыс орнату ELT-нің мақсаттарының бірі саналады. Пәнджаб оқулықтары жөніндегі кеңес ашық түрде былай мәлімдейді: "Кеңес осы кітаптар арқылы оқушыларға ислами құндылықтарды ұқтыруға және сіздердің [оқушылардың] туған жерлеріңнің идеологиялық шекараларын қорғауға ұқыпты қарауды міндеттейді" (Пәнджаб оқулық кітаптар кеңесі, 1997).

Көптеген ағылшындар

Ағылшын тілін одан әрі стандарттау үшін көптеген қиын шешімдер қабылдау қажет. Олардың қатарында қазіргі стандартты қабылдау, немесе бейтарап, бірақ жасалма стандартқа көшу мәселелері бар. Шынайы халықаралық ағылшын тілі, халықаралық қарым-қатынас үшін қолданылатын ағылшын тілінің түрі ретінде, қазіргі американдық және британдық ағылшын тілдерін ығыстырып, оларды жергілікті диалекттер ретінде қалдыруы мүмкін, немесе жалпы американдық және стандартты британдық ағылшын тілінің, сондай-ақ ағылшын тілінің басқа түрлерінің бірігуінен пайда болып, ағылшын тілінің барлық бұл түрлерін ауыстыруы мүмкін. Әрине, бізге екі стандартты ағылшын тілін меңгеру қажет болуы мүмкін – біреуі біздің ұлттық және жергілікті ерекшеліктерін сақтайтын, ал екіншісі – бізді адамзаттың қалған бөлігімен байланыстыратын тіл. Де-факто, бәріміз өз тілімізде екі тілді болуға тиіспіз. — Дэвид Кристал (1988: 265)

Many difficult choices must be made if further standardization of English is pursued. These include whether to adopt a current standard or move towards a more neutral, but artificial one. A true International English might supplant both current American and British English as a variety of English for international communication, leaving these as local dialects, or would rise from a merger of General American and standard British English with admixture of other varieties of English and would generally replace all these varieties of English. We may, in due course, all need to be in control of two standard Englishes—the one which gives us our national and local identity, and the other which puts us in touch with the rest of the human race. In effect, we may all need to become bilingual in our own language. — David Crystal (1988: p. 265)
This is the situation long faced by many users of English who possess a "non standard" dialect of English as their birth tongue but have also learned to write (and perhaps also speak) a more standard dialect. (This phenomenon is known in linguistics as diglossia.) Many academics often publish material in journals requiring different varieties of English and change style and spellings as necessary without great difficulty. As far as spelling is concerned, the differences between American and British usage became noticeable due to the first influential lexicographers (dictionary writers) on each side of the Atlantic. Samuel Johnson's dictionary of 1755 greatly favoured Norman influenced spellings such as centre and colour; on the other hand, Noah Webster's first guide to American spelling, published in 1783, preferred spellings like center and the Latinate color. The difference in strategy and philosophy of Johnson and Webster are largely responsible for the main division in English spelling that exists today. However, these differences are extremely minor. Spelling is but a small part of the differences between dialects of English, and may not even reflect dialect differences at all (except in phonetically spelled dialogue). International English refers to much more than an agreed spelling pattern.

Бұл жағдай көптеген ағылшын тілінің қолданушылары ұзақ жылдар бойы кездестірген, олардың туған тілі – «стандартты емес» диалект болса да, стандартты диалектте жазуды (және, мүмкін, сөйлеуді) үйренген. (Бұл құбылыс лингвистикада диглоссия деп аталады.) Көптеген ғалымдар әртүрлі ағылшын тілінің нұсқаларын талап ететін журналдарда материал жариялайды және қажет болған жағдайда стиль мен орфографияны қиындықсыз өзгертеді. Орфографияға қатысты айтсақ, американдық және британдық қолданыс арасындағы айырмашылықтар Атлантиканың екі жағындағы алғашқы, ықпалды лексикографтардың (сөздік жазушылардың) еңбегінің нәтижесінде көріне бастады. Сэмюэл Джонсонның 1755 жылғы сөздігі нормандық әсердегі «centre» және «colour» сияқты орфографиялық нұсқаларды басымдықпен қолдады; ал Ноа Вебстердің 1783 жылы жарық көрген американдық орфографияға арналған алғашқы нұсқаулығы «center» және латындық «color» сияқты нұсқаларды ұсынды. Джонсон мен Вебстердің стратегиясы мен философиясындағы айырмашылықтар қазіргі ағылшын тіліндегі орфографиялық бөліністің негізгі себебіне айналды. Дегенмен, бұл айырмашылықтар өте шағын. Орфография – ағылшын тілінің диалектілері арасындағы айырмашылықтардың аз бөлігі ғана, және тіпті диалектілік айырмашылықтарды көрсетпеуі мүмкін (фонетикалық жазылған диалогтардан басқа). Халықаралық ағылшын тілі тек келісілген орфографиялық үлгіге ғана қатысты емес.

Екі стандарт

Халықаралық ағылшын тіліне екі тәсіл бар: жекешіл және қосымша тәсіл, сондай-ақ жаңа диалекттік тәсіл. Жекешіл тәсіл жеке авторларға өздері қалағандай жазуға және дұрыс жазуға (демеушілік етілген стандарттық ережелер шегінде) және айырмашылықтардың қабылданғандығын мойындауға мүмкіндік береді. 1999 жылы жарық көрген "Longman Grammar of Spoken and Written English" американдық және британдық ағылшын тілдерін сипаттамалы түрде зерттейді, онда әр тарау бас редакторының тілегіне сәйкес жекеше дұрыс жазу ережелері қолданылады. Жаңа диалекттік тәсіл "The Cambridge Guide to English Usage" (Питерс, 2004) кітабында көрінеді, ол кез келген тілдік бағытталғандықтан аулақ болуға тырысады және сәйкесінше американдық және британдық формалардың қосылған ерекше халықаралық дұрыс жазу жүйесін пайдаланады.

Біліктіліктері

Ағылшын тілі ана тілі емес адамдар үшін халықаралық ағылшын тіліндегі біркелкі емтихан жүйесі біраз уақыттан бері бар. Оқушылар өздерінің ағылшын тілінің жергілікті диалектісін қолдана алады, сондықтан британдық немесе американдық правописание қолданса да маңызды емес. Халықаралық ағылшын тілі емтихан жүйесі (IELTS) АҚШ, Ұлыбритания, Канада, Австралия және Жаңа Зеландия сияқты елдерде мойындалады және жоғары білім беру мен көші-қон үшін әлемдегі ең танымал ағылшын тілі емтиханы болып табылады. Басқа нұсқалар – Халықаралық сертификат (PTE General) және Кембридж ағылшын тілі біліктіліктері, олар да жаһандық деңгейде мойындалады және қажетті ағылшын тілі деңгейін растау үшін қолданылуы мүмкін.