Екінші дүниежүзілік соғыстағы Grumman F6F Hellcat ұшағы

Кіріспе

АҚШ Әскери-теңіз күштерінің истребитель ұшағы

Grumman F6F Hellcat – Екінші дүниежүзілік соғыстың американдық авианосец негізіндегі истребитель ұшағы. Бұрынғы F4F Wildcat-ты алмастыру және жапондық Mitsubishi A6M Zero-ға қарсы тұру үшін жасалған. Тынық мұхиты соғысының екінші жартысында АҚШ Әскери-теңіз күштерінің басым истребителі болды. Осы рөлді иеленіп, ол жылдам қарсыласы Vought F4U Corsair-ден басым түсті, ол бастапқыда көріну және авианосецке қонуда қиындықтарға тап болды. Pratt & Whitney R 2800 Double Wasp қозғалтқышымен жабдықталған, бұл қозғалтқыш Corsair және АҚШ Әскери әуе күштерінің (USAAF) Republic P-47 Thunderbolt истребительдерінде де қолданылды, F6F мүлдем жаңа конструкция болды, бірақ көп жағынан Wildcat-қа ұқсас болды. Кейбір әскери сарапшылар Hellcat-ты "Wildcat-тың үлкен інісі" деп атады. F6F 1943 жылдың қыркүйегінде алғашқы ұрысқа шықты. Кейін ол А6M Zero-дан артық өнімділік көрсетіп, Тынық мұхиты аймағында әуе үстемдігіне қол жеткізуге көмектесетін сенімді және жақсы жобаланған авианосец истребителі ретінде танылды. Барлығы екі жылдан астам уақыт ішінде 12 275 дана салынды. Hellcat ұшақтары АҚШ Әскери-теңіз күштері, АҚШ Теңіз корпусы және Ұлыбритания Корольдік Әскери-теңіз күштерінің Әуе күштері (FAA) қызметінде 5223 жау ұшағын жойды. Бұл басқа одақтас әскери-теңіз ұшақтарынан көп. Соғыстан кейін Hellcat ұшақтары АҚШ-та жедел қызметтен алынды, бірақ радармен жабдықталған F6F-5N ұшақтары 1954 жылға дейін түнгі истребительдер ретінде қолданылды.

XF6F

Grumman 1938 жылдан бері F4F Wildcat-тың жаңаруын жасаумен айналысып келді, ал XF6F 1 прототипіне арналған келісімшарт 1941 жылдың 30 маусымында қол қойылды. Ұшақ бастапқыда Wright R 2600 Twin Cyclone екі қатарлы, 14 цилиндрлі радиалдық қозғалтқышын (Грумманның сол кездегі жаңа торпедалық бомбалаушысында да қолданылған қозғалтқыш) және үш пернелі Curtiss Electric винтін пайдалану үшін жобаланған. Wildcat-тың тар шанағы, қолмен айналдырылатын, F3F-тен мұраға қалған фюзеляжға жиырылатын негізгі қондырғысынан (1930 жылдардағы Grumman FF 1 истребитель-бипланының дизайны) өзгеше, Hellcat кең, гидравликалық жетегі бар қондырғы аяқтарына ие болды, олар жиырылғанда қанаттарға кері бұрылып 90° айналатын, бірақ толық дөңгелек қаптамалары бар, олар тіректің барлық бөлігін және негізгі дөңгелектің жоғарғы жартысын жауып, жиырылғанда тіректің өзімен бірге 90° бұрылатын. 1942 жылдың басында Лерой Грумман, бас дизайнерлері Джейк Свирбул және Билл Швендлер АҚШ Әскери-теңіз күштерінің Аэронавтика бюросымен (BuAer) және тәжірибелі F4F ұшқыштарымен тығыз жұмыс істеді, жаңа истребительді Zero-ның артықшылықтарына қарсы тұра алатындай және Тынық мұхиты операциялық аймағында әуе үстемдігіне қол жеткізуге көмектесетіндей етіп жасау үшін. 1942 жылдың 22 сәуірінде командир-лейтенант Буч О’Хар Grumman Aircraft компаниясының айналысына барып, Grumman инженерлерімен әңгімелесіп, F4F Wildcat-тың Mitsubishi A6M Zero-ға қарсы әуе шайқасындағы тиімділігін талдады. BuAer-дің командир-лейтенанты А. М. Джексон Grumman дизайнерлеріне кабинаны фюзеляждың жоғарырақ бөлігіне орнатуды бұйырды. Сонымен қатар, алдыңғы фюзеляж қозғалтқыш қаптамасына қарай сәл төмен еңкейді, бұл Hellcat ұшқышына жақсы көрінуді қамтамасыз етті.

Қозғалтқыш қондырғысын ауыстыру

F4F Wildcat және A6M Zero ұшақтары арасындағы шайқастар туралы есептерге негізделген, 1942 жылғы 26 сәуірде BuAer Grumman компаниясына 18 цилиндрлі, Pratt & Whitney R 2800 Double Wasp радиалды қозғалтқышын орнатуды бұйырды – бұл қозғалтқыш 1940 жылдан бері Chance Vought компаниясының Corsair ұшағында қолданылып келді. Grumman компаниясы F6F ұшақ корпусын қайта жобалап, күшін арттырды, соның нәтижесінде R 2800 10 қозғалтқышы үш қанатты Hamilton Standard винтімен жұмыс істеді. Осы комбинациямен Grumman XF6F 3 ұшағының көрсеткіштері XF6F 1 ұшағына қарағанда 25%-ға артады деп болжады.

Дамыту

F6F сериясы зақымдануды қабылдап, ұшқыштарды базаға аман-есен қайтару үшін жобаланған. Оқтан өтпейтін жел әйнегі қолданылды және ұшқыштар кабинасының броньдамасы, сондай-ақ май бакі мен май салқындатқышының айналасындағы бронь орнатылды. Фюзеляжға өздігінен жабылатын жанармай бакі орнатылды. F6F-3-тің екі түнгі күреске арналған нұсқасы жасалды; 18 F6F-3E стандартты F6F-3-тен өзгертілді және оң қанаттың астындағы тіреуге орнатылған AN/APS-4 10 ГГц жиілікті радарымен, сондай-ақ негізгі аспаптар панеліне орнатылған радиолокациялық дисплей және радиолокациялық басқару элементтерімен жабдықталды. Кейінірек, 1943 жылдың шілдесінде алғаш ұшқан F6F-3N, AN/APS-6 радарымен жабдықталды, антеннасы оң қанаттың сыртқы жиегінде орналасқан, бұл AN/APS-4-тің жетілдірілген нұсқасы болды; шамамен 200 F6F-3N салынды. 1943 жылдың қарашасында Hellcat түнгі күресшілері алғашқы жеңістерін тойлады. 1944 жылдың сәуір айына дейін барлығы 4402 F6F-3 салынды, содан кейін өндіріс F6F-5-ке ауыстырылды. Алғашқы бірнеше F6F-5 салынғаннан кейін, негізгі кабинаның артындағы кішкентай терезелер алынып тасталды. F6F-5N түнгі күресшісінің нұсқасы сыртқы оң қанатында AN/APS-6 радарымен жабдықталды. Барлау жұмыстары үшін бірнеше стандартты F6F-5 ұшақтары камералық жабдықтармен жабдықталды, олар F6F-5P деп аталды. Барлық F6F-5 ұшақтары әрбір қанаттың ішкі бөлігіндегі пулемет ұяларында орналасқан 20 мм (.79 дюйм) М2 зеңбірегінің (әр зеңбірекке 220 оқтан) және екі жұп 12,7 мм (.50 дюйм) пулеметтердің (әрқайсысы 400 оқтан) қару-жарақ жиынтығын тасымалдауға қабілетті болды, бірақ бұл конфигурация кейінірек шығарылған F6F-5N түнгі күресшілерінде ғана қолданылды. F6F-5 – ең көп салынған F6F нұсқасы, оның 7870 данасы салынды. Тағы бір тәжірибелік прототипі – XF6F-2 (66244), ол F6F-3-тен Wright R-2600 15 қозғалтқышын пайдалану үшін өзгертілді, Birman жасаған аралас ағынды турбокомпрессормен жабдықталды, кейін Pratt & Whitney R-2800 21 қозғалтқышымен ауыстырылды, ол да Birman турбокомпрессорымен жабдықталды. Екі қозғалтқышта да турбокомпрессорлардың сенімді еместігі дәлелденді, ал өнімділіктің жақсаруы маргиналды болды. XF6F-4 сияқты, 66244 жақын арада стандартты F6F-3-ке қайта құрылды. Екі XF6F-6 (70188 және 70913) F6F-5-тен өзгертілді және 18 цилиндрлі Pratt and Whitney R-2800 18W екі сатылы турбокомпрессормен жабдықталған, су инъекциясы бар радиалдық қозғалтқышты және Hamilton Standard төрт қанатты винтін пайдаланды. XF6F-6 Hellcat сериясының ең жылдам нұсқасы болды, бірақ соғыс аяқталғанға дейін бұл нұсқаны жаппай өндіруге мүмкіндік болмады. Соңғы Hellcat 1945 жылдың қарашасында құрастырылды, жалпы өндіріс 12 275 дананы құрады, оның 11 000 данасы тек екі жылдың ішінде салынды. Бұл жоғары өндіріс жылдамдығы өндіріс басталғаннан кейін аз өзгерістерді қажет ететін дұрыс бастапқы жобаға байланысты болды.

The F6F series was designed to take damage and get the pilot safely back to base. A bullet resistant windshield was used and a total of of cockpit armor was fitted, along with armor around the oil tank and oil cooler. A self sealing fuel tank was fitted in the fuselage. Two night fighter subvariants of the F6F 3 were developed; the 18 F6F 3Es were converted from standard 3s and featured the AN/APS 4 10 GHz frequency radar in a pod mounted on a rack beneath the right wing, with a small radar scope fitted in the middle of the main instrument panel and radar operating controls installed on the port side of the cockpit. The later F6F 3N, first flown in July 1943, was fitted with the AN/APS 6 radar in the fuselage, with the antenna dish in a bulbous fairing mounted on the leading edge of the outer right wing as a development of the AN/APS 4; about 200 F6F 3Ns were built. Hellcat night fighters claimed their first victories in November 1943. In total, 4,402 F6F 3s were built through until April 1944, when production was changed to the F6F 5. After the first few F6F 5s were built, the small windows behind the main canopy were deleted. The F6F 5N night fighter variant was fitted with an AN/APS 6 radar in a fairing on the outer starboard wing. A few standard F6F 5s were also fitted with camera equipment for reconnaissance duties as the F6F 5P. While all F6F 5s were capable of carrying an armament mix of one 20 mm (.79 in) M2 cannon in each of the inboard gun bays (220 rounds per gun), along with two pairs of .50 in (12.7 mm) machine guns (each with 400 rounds per gun), this configuration was only used on later F6F 5N night fighters. The F6F 5 was the most common F6F variant, with 7,870 being built. Another experimental prototype was the XF6F 2 (66244), an F6F 3 converted to use a Wright R 2600 15, fitted with a Birman manufactured mixed flow turbocharger, which was later replaced by a Pratt & Whitney R 2800 21, also fitted with a Birman turbocharger. The turbochargers proved to be unreliable on both engines, while performance improvements were marginal. As with the XF6F 4, 66244 was soon converted back to a standard F6F 3. Two XF6F 6s (70188 and 70913) were converted from F6F 5s and used the 18 cylinder Pratt and Whitney R 2800 18W two stage supercharged radial engine with water injection and driving a Hamilton Standard four bladed propeller. The XF6F 6s were the fastest version of the Hellcat series with a top speed of , but the war ended before this variant could be mass produced. The last Hellcat rolled out in November 1945, the total production being 12,275, of which 11,000 had been built in just two years. This high production rate was credited to the sound original design, which required little modification once production was under way.

АҚШ әскери-теңіз флоты мен теңіз жаяу әскерлері

АҚШ Әскери-теңіз күштері Vought F4U Corsair-мен салыстырғанда F6F-тің басқаруға оңай ұшу қасиеттерін басымдықпен қарастырды, Corsair-дің жоғары жылдамдығына қарамастан. Бұл артықшылық әсіресе әскери кемеге қону кезінде байқалды, бұл Теңіз күштері үшін өте маңызды сәттілік шарт еді. Сондықтан, Корсар Теңіз күштерінен Жылқы әскерлеріне берілді, олар әскери кемеге қону туралы уайымдамай, Корсарды құрлықтағы шабуылдарда тиімді пайдаланды. Хеллкат 1944 жылдың соңына дейін F4U сериясы АҚШ әскери кемелерінде қолдануға рұқсат алғанша, стандартты USN әскери кемесіндегі күш болды (кемеге қону мәселелері 1943 жылы басталған Корольдік Әскери-теңіз күштерінің Әуе күштерінің Corsair-ді пайдалануының арқасында шешілді). Жақсы ұшу қасиеттерімен қатар, Хеллкатты күту оңай болды және оның конструкциясы әскери кемедегі күнделікті операциялардың қиындықтарына төтеп беруге жеткілікті мықты болды. Wildcat сияқты, Хеллкат та оңай өндірілуі және елеулі зақымдарға төтеп беру қабілетімен жобаланған. Хеллкат жапондықтарға қарсы алғашқы әрекетін 1943 жылдың 1 қыркүйегінде жасады, Independence кемесінен ұшқан истребительдер Kawanishi H8K "Эмили" ұшағын атып түсірді. Одан кейін, 23 және 24 қарашада Хеллкаттар Тарава үстіндегі жапондық ұшақтармен қақтығысты, бір F6F жоғалтудың орнына 30 Mitsubishi Zero ұшағын атып түсірді. Хеллкаттар Филиппин теңізіндегі шайқастағы АҚШ Әскери-теңіз күштерінің басты истребитель түрі болды, онда жапондық ұшақтар соншалықты көп атып түсірілді, Теңіз күштерінің әуе экипаждары шайқасты "Ұлы Мариан аң ауы" деп атады. F6F Тынық мұхитындағы АҚШ Әскери-теңіз күштері тіркеген барлық әуе жеңістерінің 75% құрады. Радармен жабдықталған Хеллкат түнгі истребитель эскадрильялары 1944 жылдың басында пайда болды. Хеллкаттың қауіпті қарсыласы Kawanishi N1K болды, бірақ ол соғыстың нәтижесіне әсер ететіндей кеш және жеткіліксіз санда өндірілді.

Ұшу, өлтіру және жоғалту көрсеткіштері

АҚШ Әскери-теңіз күштері мен теңіз жаяу әскерінің F6F ұшқыштары 66 530 жауынгерлік ұшу миссиясын орындады және 5 163 жау ұшағын жойды (соғыстың барлық АҚШ Әскери-теңіз күштері/теңіз жаяу әскерінің әуедегі жеңістерінің 56 пайызы). Әуе шайқастарында 270 Hellcat ұшағы жоғалғандығы тіркелді (жауды жою мен жоғалту арақатынасы 19:1, жойылған жау ұшақтарының саны бойынша). Соғыс кезінде жеңістер көбінесе әлдеқайда жоғары көрсетілді. Дегенмен, бұл ұшақ жапондық қарсыластарға қарсы өте жақсы өнер көрсетті, A6M Zero-ға қарсы 13:1, Nakajima Ki 84-ке қарсы 9.5:1 және соғыстың соңғы жылы Mitsubishi J2M-ге қарсы 3.7:1 жою қатынасын көрсетті. F6F американдық әскери техникасындағы аса шебер ұшқыштарды дайындауға арналған басты ұшаққа айналды, оның есебінде 305 Hellcat ұшқышы-эсс болды. АҚШ-тың табысы тек ұшақтың артықшылығына ғана емес, сонымен қатар 1942 жылдан бастап жапондық авиаторлардың тәжірибесіздігіне және сандық артықшылықтың артуына да байланысты болды. Жердегі нысандарға шабуыл жасау кезінде Hellcat ұшақтары 6 503 тонна (5 899 тонна) бомба тастады. Екінші дүниежүзілік соғыс барысында 2 462 F6F Hellcat ұшағының барлық себептерден 270-і әуе шайқастарында, 553-і зениттік артиллериядан және кемелерден атылған оқтардан, ал 341-і операциялық себептерге байланысты жоғалды. Жоғалған ұшақтардың жалпы саны 1 298-і оқу және паромдық операциялар кезінде, әдетте жауынгерлік аймақтан тыс жерде қирады. Әскери-теңіз күштерінің ұшқышы және екінші дүниежүзілік соғыстағы аса шебер ұшқыш Хамильтон МакВортер III 12 жапон ұшағын атып түсіргені үшін марапатталды. Grumman F6F Hellcat ұшағында ұшқан алғашқы АҚШ Әскери-теңіз күштерінің ұшқышы және екі есе аса шебер ұшқыш атанған алғашқы әскери-теңіз күштерінің ұшқышы ол болды. Аризона штатынан шыққан екінші дүниежүзілік соғыстың Hellcat ұшқышы Артур Ван Харен, кіші, 9 жапон ұшағын атып түсіргені үшін марапатталды. Ол DFC орденімен және екінші DFC орнына Алтын жұлдыз орденімен марапатталды. 2012 жылы Ван Харен кіші Аризона штатының Ұшқыштар даңқы залына енгізілді.

Британдық қолдану

Британдық флоттың әуе күштері (FAA) Ленд-Лизинг бағдарламасы арқылы 1263 F6F ұшағы алды; бастапқыда Grumman Gannet Mark I деп аталды. 1943 жылдың басында қарапайымдылық үшін "Hellcat" атауы қолданыла бастады, сол кезде Корольдік теңіз күштері АҚШ-тан келген барлық ұшақтарға американдық теңіз атауларын қолдануды қабылдады. F6F-3 "Hellcat F Mk. I", F6F-5 "Hellcat F Mk. II" және F6F-5N "Hellcat NF Mk. II" деп белгіленді. Олар Норвегия жағалауында, Жерорта теңізінде және Таяу Шығыста соғыс қимылдарына қатысты. Бірнеше ұшақтар F6F-5P сияқты фотобарлау жабдықтарымен жабдықталды, олар "Hellcat FR Mk. II" деп аталды. Тынық мұхитындағы соғыс негізінен теңіз соғысы болғандықтан, FAA-ның "Hellcat" ұшақтары Еуропа және Жерорта теңізіндегі театрларда негізінен құрлықтағы ұшақтармен күресті, сондықтан АҚШ Әскери-теңіз күштері мен теңіз жаяу әскерлеріне қарағанда әуедегі шайқастарға қатысу мүмкіндігі аз болды. Дегенмен, 1944 жылдың мамырынан 1945 жылдың шілдесіне дейін 18 әуе шайқасында 52 жау ұшағын жойды. 1844-ші әскери-әуе эскадрильясы, Британдық Тынық мұхиты флотының құрамында болды, 32,5 ұшақты жойғандығымен ең табысты бөлім болды. FAA-ның "Hellcat" ұшақтары, басқа Ленд-Лизинг ұшақтары сияқты, соғыс аяқталғаннан кейін британдық ұшақтармен жылдам ауыстырылды, VJ күні "Hellcat" ұшақтарымен жабдықталған 12 эскадрильяның тек екеуі 1945 жылдың соңына дейін "Hellcat" ұшақтарын сақтап қалды. Бұл екі эскадрилья 1946 жылы таратылды.

Соғыстан кейінгі қолданылуы

Соғыстан кейін Hellcat-тың орнын F8F Bearcat ұшағы басты, ол кішірек, қуаттырақ (жаңартылған Double Wasp радиалдық қозғалтқыштарымен жабдықталған) және маневрлеуге жарамдырақ болды, бірақ Екінші дүниежүзілік соғыстағы жағдайға түсу үшін тым кеш пайда болды. Hellcat АҚШ Әскери-теңіз күштерінің екінші бағытындағы міндеттерде, оқу және Теңіз резервтік эскадрильяларында қолданылды, ал бірнешесі нысаналық дронға айналдырылды. F6F 5 – 1946 жылы құрылған АҚШ Теңіз күштерінің Blue Angels ұшу демонстрациялық тобы қолданған алғашқы ұшақ. Француз Теңіз күштері (Aéronavale) F6F 5 Hellcat ұшақтарымен жабдықталды және оларды Индокитайдағы шайқаста қолданды. Олар теңіз көгілдіріне боялған, шамамен 1955 жылға дейін Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі АҚШ Теңіз күштерінің ұшақтарына ұқсас болды, бірақ француздық дөңгелегінде зәкір суреті бар өзгеріс енгізілді. Француз әуе күштері де 1950 жылдан 1952 жылға дейін Индокитайда Hellcat ұшағын қолданды. Ұшақ төрт эскадрильяны (соның ішінде Екінші дүниежүзілік соғыста танымал Нормандия-Нимен эскадрильясын) жабдықтады, содан кейін бұл бөлімдер F8F Bearcat ұшағына көшті. Уругвай Теңіз күштері де оларды 1960 жылдардың басына дейін пайдаланды.

Тірі қалған әуе кемелері

Grumman F6F-тің салыстырмалы түрде көп саны бүгінгі күнге дейін сақталған, музейлерде немесе ұшуға жарамды күйде. Бу нөмірі бойынша ретімен: