Кіріспе

Латын тілінде "бос кеңістіктен қорқу" деген мағына беретін сөз тіркесі – көркем өнердегі ұғым.

Көркем өнерде ; /UK/,/h//ɒ//r//ə// /'/v//æ//k//j//u//aɪ/; /US// // /'/v//ɑː//k// /), немесе , – кеңістіктің немесе өнер туындысының бүкіл беті егжей-тегжейлі және мазмұнмен толы, көзқарас бойынша мүмкіндігінше аз бос орын қалдыратын құбылыс. Бұл Аристотель ұсынған, "табиғат бос кеңістікті жек көреді" деген ежелгі физикалық идеямен байланысты.

Шығу тегі

Италиялық өнер сыншысы және ғалым Марио Праз бұл терминді Виктория дәуіріндегі дизайндағы әшекейлердің артық қолданылуын сипаттау үшін пайдаланған. "Қорқыныш вакуидің" басқа мысалдары Инсуляр жарық қолжазбаларының тығыз безендірілген кілем беттерінде көрінеді, онда күрделі өрнектер мен бір-бірімен тоғысқан символдар "апотропалық және сәндік функцияларды" бірдей атқарған болуы мүмкін. Бос кеңістіктерді ұқыпты толтыруға деген қызығушылық ежелгі заманнан бері ислам өнеріндегі арабеск безендіруінде де байқалады. Өнер тарихшысы Эрнст Гомбрих мұндай жоғары безендірілген өрнектер қасиетті суреттер мен кеңістіктер үшін сурет жақтауы сияқты қызмет ете алады деп болжады. "Жақтаудың элементтері неғұрлым бай болса, орталықтың мәртебесі де соғұрлым артады", - деп жазды Гомбрих. Тағы бір мысал ежелгі Грекияның геометриялық дәуірінен (б.з.д. 1100–900 жылдар) алынған, сол кезде "қорқыныш вакуи" барлық өнердің стильдік ерекшелігі саналған. Француздық Ренессанс кезеңінің гравюрашысы Жан Дюветтің толыққанды туындыларында "қорқыныш вакуи" үнемі кездеседі.

Мысалдар

Хорр вакуи постмодерндік графикалық дизайнның кейбір стильдерінде, оның ішінде Дэвид Карсон немесе Воган Оливер сияқты суретшілердің жұмысында және С. Клей Уилсон, Роберт Крамб, Роберт Уильямс және кейінірек Марк Бейер сияқты комикстердің жұмысындағы андеграунд комикс қозғалысында айқын байқалады. Уильямс, Фарис Бадуан, Эмерсон Барретт, Джо Коулман және Тодд Шоррдың суреттері қазіргі заманғы Lowbrow өнер қозғалысындағы хорр вакуидің тағы бір мысалы болып табылады. Энтеогендік шабыттандырылған көріктей өнер кейбір жергілікті халықтардың, мысалы, Уичол жіп суреттері және Пабло Амарингоның аяуаскадан шабыттандырылған өнері, көбінесе осы стильді көрсетеді, сондай-ақ 1960 жылдардағы контрмәдениеттің психоделикалық өнер қозғалысы да осы сипатқа ие. Кейде Орталық және Оңтүстік Американың жергілікті халықтарының киімдеріндегі өрнекті өнер хорр вакуиді көрсетеді. Мысалы, Куна халқының геометриялық молалары және Шипибо Конибо халқының дәстүрлі киімдері. "Уолли қайда?" балалар кітаптарының сериясы – хорр вакуидің кеңінен танымал мысалы, сондай-ақ Эдвард Горидің қараңғы қиялымен жазылған немесе суреттелген көптеген кішкентай кітаптар да осыған жатады. Танзаниядағы Дар-эс-Саламның Тингатинга сурет салу стилі – хорр вакуидің заманауи үлгісі. Африканың Малангатана сияқты суретшілері де осылайша сурет салады. Ежелгі Египет иероглифтерінің орналасуы бос орынға деген қарсылықты көрсетеді. Белгілер қайталанып, бос кеңістіктерді болдырмау үшін фонетикалық толықтырулар қосылған.

Эстетикада

Қорқыныш бос орын мен оның кері құбылысы – құндылықты қабылдау арасында байланыс бар. Коммерциялық дизайнерлер бай және білімді тұтынушыларға ұнату үшін терезе көрмелері мен жарнамаларда визуалды айқындықты қалайды, себебі қарапайымдық пен шектеу бай және білімді аудиторияға көбірек әсер етеді деген пікірде.