Кіріспе

Қабылдаушыны белсенділікке қозғайтын нәрсені ұсыну

Стимуляция – дамуды ынталандыру немесе жалпы белсенділіктің туындауы. Мысалы, «Баспасөз саяси пікірталасқа ынталандыру береді». Қызықты немесе көңілді әрекет, оның сезімдерге тигізетін әсеріне қарамастан, «стимуляциялайтын» деп сипатталуы мүмкін. Стимуляциялау – стимул ретінде әрекет ету; стимул – қабылдаушыны белсенділікке қозғайтын нәрсе; стимулдар – стимулдың көпше түрі. Осы терминнің ерекше қолданылуы – физиологиялық стимуляция, ол сезімдік қоздырылуды білдіреді, түрлі агенттердің немесе энергия түрлерінің (стимулдардың) рецепторларға тигізетін әсері, осының нәтижесінде жүйке арқылы миға (афференттерге) импульстар жіберіледі. Дене бетінде немесе оның жанында сезім рецепторлары бар, мысалы, көздің торлы қабатындағы фоторецепторлар, құлақтың кохлеясындағы шашты жасушалар, терідегі сезімтал рецепторлар және ауыз және мұрын қуысының химиялық рецепторлары. Бұлшықеттерде, буындарда, ас қорыту жолында, сондай-ақ ми, құрсақ қуысы, несеп қуығы және простата сияқты мүшелердің айналасындағы мембраналарда да сезімтал рецепторлар бар (шағын жыныстық стимуляцияның бір көзін қамтамасыз етеді). Сыртқы немесе ішкі сезімдерді стимуляциялау еріксіз әрекеттерді тудыруы немесе әрекеттегі ниеттерді бағыттауы мүмкін. Мұндай эмоционалдық немесе ынталандырушы стимуляция көбінесе субъективті түрде де сезіледі (білімге еніп, санада болады). Түсінік, мысалы, ойлау мен ниеттенуде қолданылатын, тұжырымдалған стимуляция ретінде қарастырылуы мүмкін. Дене стимуляциясы сезілгенде, ол дәстүрлі түрде сезім деп аталады, мысалы, жанасу, дәм сезу немесе иіс сезу, немесе жағымсыз немесе жағымды сезім. Бұл психологиялық стимуляция деп қарастырылуы мүмкін, ол адамның ойлау немесе сезіну процестеріне әсер ететін стимул.

Шолу

Стимуляция, жалпы алғанда, организмдердің түйсік органдары арқылы келетін күштерді қабылдауын білдіреді. Осылайша, ол стимулға жауап беру механизмінің бір бөлігі болып табылады. Қарапайым организмдер стимуляцияға үш түрлі жолмен әрекет етеді: өте аз стимуляция оларды дамудан тоқтатуға, ал тым көп – стрестен немесе бейімделе алмаудан өлімге алып келеді, ал орташа мөлшердегі стимуляция оларды оны жеңу арқылы бейімделуге және өсуге мүмкіндік береді. Адамдардағы психологиялық стресте де ұқсас категориялар немесе салдарлар байқалады. Осылайша, стимуляцияны сыртқы оқиғалардың жеке тұлғаның олармен күресу үшін реакциясын қалай тудыратыны ретінде сипаттауға болады.

Артық ынталандыру

Белгілі бір деңгейдегі күшті тітіркендіруге (стимуляцияға) үйреніп, содан кейін осы деңгейден елеулі өзгеріс жасағанда дискомфорт сезіну мүмкін. Осылайша, адам күшті тітіркендіруге немесе қарқынды өмір салтына үйреніп, олар алынғанда абдырау сезіміне тап болуы мүмкін. Стресс пен бақытсыздық әдеттегідей емес деңгейдегі тітіркендірудің нәтижесі болуы мүмкін. Кейбір адамдар үшін ұзақ мерзімді тітіркендіру зиянды болуы мүмкін, ал өзгерістің бастапқы дискомфорты мен стресіне қарамастан, тыныш және аз тітіркендірілген өмір пайдалы болуы мүмкін. Сондай-ақ қараңыз: сезімталдық жүктемесі және эмоционалдық қанағатсыздық. Аутизм спектріндегі адамдардың тітіркендіруге төзімділік шегі әдетте төмен болады, сондықтан олар басқалар үшін қалыпты деңгейдегі тітіркендіруде сезімталдық жүктемесін сезінеді. Бұл осыған ұқсас жағдайлардағы нейротипикал адамдарға қарағанда стиммингтің (өздік стимуляция), құлаудың, тоқтаудың және диссоциацияның жиілеуіне әкелуі мүмкін. Хиропрактик Джеймс Уилсон ұзақ мерзімді тітіркендірудің нәтижесінде бүйрек үсті бездерінің шаршауы (адреналдық шаршау) деп аталатын құбылыс пайда болуы мүмкін деген гипотеза ұсынған, бірақ мұндай жағдайдың бар екенін растайтын ешқандай дәлел жоқ.