Кіріспе

Монтана штатындағы өзен, АҚШ

Тарих

Льюис пен Кларк экспедициясы Биг-Хоул өзенінің суайдыны арқылы өткел жасаған кезде, бұл Нез-Персе, Шошон, Жағалау Салиш және Блэкфит тайпалары сияқты бірнеше қарсыластың арасындағы бейтарап аймақ болды. Льюис пен Кларк Биг-Хоул өзенімен жоғары қарай жүзуді қарастырды, бірақ оның орнына ағысы баяу Биверхед өзенін таңдады. 1810 жылдан 1840 жылдарға дейін Хадсон Бэй компаниясы, Солтүстік-Батыс компаниясы және Америка Жүні компаниясы аңшылары осы аймақты пайдаланды. Кеншілер мен фермерлер 1864 жылдан 1900 жылдардың басына дейін осы жерге қоныстанды. Монтана Салиш тайпасы өзенді Sk͏ʷumcné Sewɫk͏ʷs деп атады, яғни «көреқордың сулары». 1877 жылы Джон Гиббон басқаратын АҚШ әскерлері, Нез-Персе соғысы кезінде Биг-Хоул шайқасында Биг-Хоул өзені бойында Нез-Персе үндістерімен шайқасты. Шайқас болған жер, Биг-Хоул өзенінің солтүстік саласында, Биг-Хоул Ұлттық шайқас алаңы ретінде сақталған. Бутт (Монтана штаты) кен орталығы ретінде құрылуы және 1871 жылы Солтүстік теміржолының келуі Биг-Хоул шаруалары мен фермерлеріне сиыр еті, жылқы, есек, шөп және сүт өнімдері үшін тұрақты нарық қамтамасыз етті. Монтана штатының Дивайд қаласындағы теміржолмен жабдықтау пункттерінен өзен бойында шаруашылықтар өсті. Малдың қыста тамақтануы үшін жабайы шөпті сақтауды жақсарту мақсатында Герберт С. Армитаж және Дэвид Дж. Стивенс 1909 жылы «Шөп жинағыш» патентін тіркеді, ол 1910 жылы мақұлданды. Көбінесе «биверслайд» деп аталатын бұл құрылғы 1990 жылдарға дейін танымал болды, содан кейін оның орнына үлкен дөңгелек шөп орамдарын жасауға арналған механикалық жабдықтар келді.

Су айдыны мен ағысы

Биг-Хол өзенінің су жиналатын алабы 2800 шаршы миль (7252 км²) жерді қамтиды. Биг-Хол өзенінің басты арнасының бастауы – Биверхед ұлттық орман паркіндегі Скиннер көлі, ол Битеррут қатарындағы Биверхед тауларындағы Континенталдық бөліністе, Монтана және Айдахо штатының шекарасында орналасқан. Дегенмен, Скиннер көлінің өзі Даркхорс өзенімен толысады, ол Даркхорс және Каубоун көлдерінен құйылады, соның ішіндегі біріншісінің биіктігі 8691 фут (2649 м). Биг-Хол өзені солтүстік-батыс және солтүстікке қарай ағып, Висдом қаласынан өтеді және солтүстік-батыстағы Анаконда жотасы мен шығыстағы Пионер таулары аралығында ағады. Ол Пионер тауларының солтүстік жағынан ағып өтеді, онда Биверхед және Дир-Лодж округтарының, содан кейін Сильвер-Боу округінің шекарасын құрайды, одан кейін Вайс-Ривер қаласынан өтіп, Монтана штатындағы Уайз Ривер өзенімен қосылады. Монтана штатының Глен қаласының жанында солтүстік-шығысқа бұрылып, Миссури өзенінің саласы – Джефферсон өзенін құру үшін Твин-Бриджес маңындағы Биверхед өзенімен бірігеді.

Экология және табиғатты қорғау

Аңғардағы өзенді суғаруға пайдаланатын малшылар мен демалысқа келгендер арасында тарихи қақтығыстар болған. 1960 жылдардың басында АҚШ-тың Мелиорация бюросы Үлкен Саңылау өзені бойындағы Глен қаласының жанында Рейхль бөгетін салуды ұсынды. Табиғатты қорғаушы Джордж Ф. Грант, Trout Unlimited және жергілікті шаруалар бірігіп, бөгет салуға қарсы күресті және 1967 жылы бұл ұсынысты жеңіске жеткізді.

Грейлинг

Биг-Хоул – Құрама Штаттардағы түпнұсқалық өзендік (өзенде тіршілік ететін) Арктикалық сұр балықтың (Thymallis arcticus) соңғы мекені. Өзендік Арктикалық сұр балық тарихи түрде АҚШ-та тек Мичиган штатында және Монтана штатының Грейт-Фолс жоғары жағындағы Миссури өзенінде кездесетін. Көлдік Арктикалық сұр балық Монтананың батыс жартысында әлі де кең таралған. Өзендік популяция Жоғарғы Миссури өзенінің ерекше популяциялық сегментін (DPS) құрайды. Екі популяция да Монтана Арктикалық сұр балығы деп аталады. Биг-Хоул су алабындағы барлық мүдделі тараптардың көп жылдық талқылауларынан кейін, 2007 жылдың сәуір айында АҚШ Балық және жабайы табиғат қызметі (USFWS) өзендік Арктикалық сұр балықты қорғауға үміткер тізімнен шығарды. Бұл биологиялық әртүрлілік орталығы және басқа да мүдделі тараптардың сотқа шағымдануына әкелді, олар USFWS-тың шешімі бұрынғы Ішкі істер департаментінің шенеунігі Джули Макдональдтың саяси тапсырысы бойынша қабылданғанын мәлімдеді. Бас инспектордың кеңсесі жүргізген тергеуде «Макдональд жойылып бара жатқан түрлер бағдарламасының ғылыми есептерін өңдеуге, түсініктеме беруге және қайта құруға белсенді қатысқан» деген қорытынды жасалды. Сұр балыққа қатысты, Макдональд өте сирек кездесетін өзендік сұр балық пен салыстырмалы түрде көптеп таралған көлдік сұр балық арасындағы айқын генетикалық айырмашылықтарды назарға алмады. 2014 жылы USFWS жергілікті консервациялық шаралар сұр балықты қорғау үшін жеткілікті екенін қайта растады және сұр балықтың DPS-ін федералды түрде жойылуға жақын деп жариялаудан бас тартты.

Үлкен тесікті балық аулау

Биг Хоул өзені 1880-жылдардың соңынан бері форель балықшылары үшін танымал мекен болған, сол кезде шығыс балық аулау журналы «The Angler’s Guide» Биг Хоулды күнделікті уловты уәде етіп, көк балық және форель аулаудың ұлттық деңгейдегі орны ретінде жарнамалаған. Өзенде әлі де батыс беткейдің туа біткен кейбір форелі кездеседі, бірақ олардың саны дерлік жоқ. Оның орнына, өзенде бұлақ, көкжиек және қоңыр форельдің дені сау жабайы түрлері өседі, олар 1880-жылдардың соңында Монтана штатының Бутте және Бозман қалаларында балық шаруашылығының басталуымен Биг Хоулға алғаш рет әкелінді. Өзенде туа біткен тау ақ балығы да көптеп кездеседі. 1980-жылдары Монтана штаты Монтананың барлық өзендерін жаппай балықпен толтыруды тоқтатты. Биг Хоулға соңғы балық 1990 жылы жіберілді. Биг Хоулда және оның салаларында ондаған балық аулаушылар, жабдықтаушылар және балық аулау үйлері балық аулауға жетекшілік етеді. Өзеннің суы I класты су болып саналады, Fishtrap балық аулау орнынан Wisdom қаласынан төмен, Джефферсон өзенімен қосылған жерге дейін. Бұл мәртебе демалыс мақсатында халыққа қолжетімділіктің деңгейіне әсер етеді. +Биг Хоулдың бөлімдері,Бөлімнің сипаттамасыКездесетін түрлер Скиннер көлі (бастау), Wisdom, MT – Балық тұзағы (81 миль) Бұл Биг Хоулдың баяу ағысты, биік жайылымдық бөлігі. Ол өзендегі соңғы қоғамдық қолжетімділік орны – Балық тұзағымен аяқталады. Шалғынды аймақта туа біткен аққулы аққулардың қалдықтары және экзотикалық бұлақ форелінің жақсы саны бар. Бұл бөлімде көкжиек пен қоңыр форель сирек кездеседі. Балық тұзағынан Мелроузға дейін Бұл бөлім тар шатқал арқылы ағып өтетін, тасты қалталы сулармен сипатталады. Бұл өте жақсы тас шыбық суы. Бұл бөлімде 5 қоғамдық қолжетімділік орны бар: Спортшы саябағы (78 миль), Дьюи (57 миль), Гринвуд Боттомс (57 миль), Электр станциясы (52 миль) және Мейденрок (48 миль). Бұл аймақта көкжиек форелі қоңыр форельге 2:1 арақатынасында басым, шамамен 1 мильге 3000 балыққа дейін. Мелроуз – Твин Бриджес, MT Бұл бөлімде мақта ағаштарының жағалары, тарамдалған арналар және ұзын, баяу су алаптары бар. Бұл да өте жақсы тас шыбық суы. Salmon Fly (38 миль), Brownes Bridge (32 миль), Kalsta Bridge (30 миль), Glen (25 миль), Notch Bottom (18 миль), Pennington Bridge (9 миль), High Road (2 миль) жерлерінде қоғамдық қолжетімділік орналасқан. Бұл аймақта қоңыр форель көкжиек форельге 2:1 арақатынасында басым, шамамен 1 мильге 3000 балыққа дейін.