Кіріспе
Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Мальтаға басып кіру жоспарының неміс кодтық атауы – «Геркулес» операциясы (Unternehmen Herkules;) – Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Мальтаға басып кірудің сәтсіз жоспарына берілген неміс кодтық атауы. Әуе және теңізден шабуыл жасау арқылы итальяндықтар мен немістер Мальтаны британдық әуе және теңіз базасы ретінде жоюды және Жерорта теңізі арқылы Ливия мен Египеттегі Орталық державаларға үздіксіз жабдықтауды қамтамасыз етуді көздеді. Басып кіруге кең ауқымда дайындық жүргізілді, бірақ Газала шайқасы (1942 жылдың 26 мамыры – 21 маусымы), 21 маусымда Тобрукты Орталық державалардың басып алуы және «Аида» операциясы, одақтастарды Египетке дейін қуу сияқты басқа Орталық державалардың операцияларының сәтті аяқталуы «Геркулес» операциясын кейінге шегеріп, 1942 жылдың қараша айында тоқтатуға алып келді.
Operation Herkules (Unternehmen Herkules; ) was the German code name given to an abortive plan for the invasion of Malta during the Second World War. Through air and sea landings, the Italians and Germans hoped to eliminate Malta as a British air and naval base and secure an uninterrupted flow of supplies across the Mediterranean Sea to Axis forces in Libya and Egypt. Extensive preparations were made for the invasion but the success of other Axis operations – including the Battle of Gazala (26 May to 21 June 1942), the Axis capture of Tobruk on 21 June and Operation Aïda, the pursuit of the Allies into Egypt – led to Herkules being postponed and then cancelled in November 1942.
Шығу тегі
Мальтаға шабуыл жасау жөніндегі Остің жоспары 1930 жылдардың ортасында Екінші итальяндық-абиссиниялық соғысы кезінде жүргізілген итальяндық әскери зерттеулерде туындады. 1938 жылы итальяндық армияның Бас штабы, Comando Supremo, Солтүстік Африкаға әскери күштерді тасымалдау үшін қажетті теңіз көлігінің көлемін есептеп, Мальтаны басып алуды міндетті шарт ретінде белгіледі. Теңізден шабуыл жасаудың алғашқы жоспары жасалып, уақыт өте келе қайта қарастырылды; Regia Marina бастапқыда оған көп қызығушылық танытпады. 1942 жылдың 29-30 сәуірінде Адольф Гитлер мен Бенито Муссолини арасындағы кездесуде шабуыл идеясы бекітілді.
Әуеде жүретін әскерлер
"Геркулес" әуе күштерінің басқаруы генерал-майор Курт Студент пен XI Флайеркорпсқа жүктелді. Студент 1941 жылғы мамыр айындағы Крит шайқасында неміс әуе десанттарына басшылық еткен еді. Бұл жолы Студенттің бірнеше ай бойы дайындалуына және Критте жасалған қателіктерден сабақ алуына мүмкіндік болды. Италиялықтардың ұқыпты түрде жасаған әуе суреттерінің арқасында Мальтадағы британдық қорғаныс бекітілімдері жақсы білінетін. Әрбір бекініс, артиллерия орны және зениттік батарея мұқият зерделенді. Кейін Студент "Біз жағалаудағы артиллериялық қарулардың калибрін және оларды қанша градусқа ішке бұруға болатынын білдік" деп мәлімдеді. Әуеден қонуға 500 ұшақтан тұратын он Junkers Ju 52 тобы, 300 DFS 230 планері (әрқайсысы он адамды тасымалдайтын) және 200 үлкен Go 242 планері (әрқайсысы жиырма үш адамды немесе жеңіл көлік құралын/қаруды тасымалдайтын) бөлінді. Сонымен қатар, 200-ге дейін толық жабдықталған десантшыларды немесе танкты тасымалдай алатын екі ондаған Messerschmitt Me 321 Gigant планерлері де қарастырылды. Бұл планерлерді He 111 орта бомбалаушысының бес қозғалтқышты жаңа He 111Z (Zwilling) нұсқасы сүйреп ұшатын болды. Regia Aeronautica 180-ден 220-ға дейін көлік ұшағын, көбінесе үш қозғалтқышты SM.75 (әрқайсысы 24-28 адамды тасымалдайтын), SM.81 (әрқайсысы 12-14 адамды) және SM.82 (әрқайсысы 30-34 адамды) ұсынды. Сицилиядағы Орталық держава әуежайлары мен Мальтадағы десант аймақтары арасындағы 90 мильдік (145 км) қашықтықты ескере отырып, көлік ұшақтары күніне төрт рет қанатын соға алатын еді. Ұшақтар аралдың оңтүстік жағына итальяндық және неміс әуе десантты дивизияларын түсіруі керек еді. Десантшылардың міндеті – жағалауға шабуыл жасау аймақтарының артындағы биік жерді бағындырып, басқа дивизия мен жабдықты түсіру үшін Орталық держава көлік ұшақтарына жақын жердегі әуежайды басып алу болды. Шабуылға қатысатын әуе десантты күштерге неміс Флайер дивизиясы 7 (11 000 адам), итальяндық 185-ші десантшылар дивизиясы "Фолгоре" (7 500 адам) және әуе десантты 80-ші жаяу әскер дивизиясы "Ла Специя" (10 500 адам) кірді, барлығы шамамен 29 000 әуе десантты әскер. Әуе десантты шабуылға дайындық шараларына Сицилиядағы Этна тауының оңтүстігінде үш планерге арналған ұшу-қону жолағының салынуы кірді.
Амфибиялық күштер
Теңізден шабуыл жасаушы күш 70 000 итальяндық әскерден тұрды. Олар аралдың оңтүстік-шығыс жағындағы Марсашлок шығанағындағы екі нүктеде десант түсіруге тиіс болды, негізгі күш "Фамагоста жағажайы" деп аталған жерге шоғырланды, ал екінші десант "Ларнака жағажайында" шағын болып жоспарланған. Сонымен қатар, Гозо және Комино кіші аралдары да басып алынуы керек еді. Британдықтардың назарын нағыз десант түсетін жерлерден аудару үшін Сент-Пол шығанағына, Меллиеха шығанағына және Валеттаның солтүстік-батысына, ескі Виктория бекінісінің жанына алдау десанттары жасалатын. Негізгі десант кемелері бірінші күні түн ортасына дейін Мальтаға десант түсіруге кірісуге жоспарланған, ал әуе десантшылары түстен кейін қонып, жағажайлардың үстіндегі биіктіктерді бақылауға алған соң. Бірінші толқынның шабуыл жасаған әскерлерінің көп бөлігі 20-шы "Фриули" дивизиясынан (10 000 адам) және 4-ші "Ливорно" дивизиясынан (9 850 адам) – Италияның XXX корпусынан келді. Сонымен қатар, 1-ші шабуыл батальоны мен Лорето батальонынан (екеуі де Regia Aeronautica-дан) 1 200 адам, Сан-Марко теңіз жаяу әскерлерінің екі батальоны (2 000 адам), "Қара көйлектердің" үш батальоны (1 900 адам, генерал Санти Квазимодо басқаруымен) және 300 "Нуотатори" (океанда жүзу және жағажайға шабуыл жасау бойынша арнайы дайындалған Сан-Марко теңіз жаяу әскерлерінің коммандосы) де қатысты. Келесі десант кемелері негізінен итальяндық XVI корпусының әскерлерінен құралды: "Ассиетта" 26-шы жаяу әскер дивизиясы (9 000 адам), "Наполи" 54-ші жаяу әскер дивизиясы (8 900 адам), артиллерия бөлімдері (3 200 адам) және 10-шы бронетанкті полк (3 800 адам). "Суперга" 1-ші жаяу әскер дивизиясы (9 200 адам) және "Қара көйлектердің" бір батальоны мен 1 000 Сан-Марко теңіз жаяу әскері екінші күні таңертең Гозо кіші аралына десант түсіруге дайын тұрды. Десантқа қолдау көрсету үшін қол жетімді бронетехникаға алпыс төрт итальяндық Semovente 47/32 және сегіз ауыр Semovente 75/18 өзі жүретін артиллериялық қондырғылары, сондай-ақ отыз L3 танкет (өлшемі мен қару-жарағы бойынша британдық Bren Gun Carrier-мен салыстырылады) кірді. "Геркулес" операциясы үшін қосымша бронетехника ретінде 2. Kompanie/Panzerabteilung z. b. V.66 (zur besonderen Verwendung [ерекше мақсатта]) – Ханс Бетке басқаратын және ішінара тұтқынға алынған орыс танктерімен жабдықталған неміс бөлімі де қарастырылды. Он түрлі KV-1 [] және KV-2 [] ауыр танктері қол жетімді болды. Кем дегенде он итальяндық motozattere (десант кемесі) осы техниканы тасымалдау үшін күшейтілген еденімен және ішкі пандустарымен жабдықталды. Бөлімдегі басқа танктердің арасында тұтқынға алынған орыс Т-34 орта танктері, қаруланған неміс жеңіл танктері (бес VK 1601 және бес VK 1801) және 75 мм-лік зеңбіректермен жабдықталған он екі неміс Panzer IVG танктері болды. Сонымен қатар, шабуылға қолдану үшін жиырма неміс Panzer III танктері ұсынылды, бірақ олар қай бөлімнен алынатыны белгісіз. Тұтқынға алынған орыс танктерін пайдалану жоспары кейіннен тоқтатылды және Мальтаға тасымалданатын барлық бронетехника тек итальяндық болуы керек еді. Десант пен келесі десант кемелерінің түсуіне екі күн берілді, бірақ бұл Марсашлок шығанағын тез бақылауға алуға, ауыр артиллерияны және үлкен көлемдегі жабдықты түсіруге байланысты болды.
Салдары
1942 жылдың шілде айының ортасына таяу шабуылға күнді белгіледі, ішінара басқа майдан шебіндегі әскерлерді жеткізу үшін уақыт беру мақсатында. Фельдмаршал Эрвин Роммель Мальта жоспарын қолдады және Гитлерден шабуыл күштеріне қолбасшылық етуді сұрады. Оның шабуылды қолдауының себебі Африкадағы одақтас әскерлердің қимылын қиындату, сондай-ақ Италия-Германия күштеріне жабдық, мұнай және адам күші жеткізіп жүрген конвойларға төнген қауіпті жою болды, олардың мұның барлығы жетіспейтін еді. Ол шабуылға соншалықты басымдық берді, тіпті шабуыл үшін өз майданындағы бөлімшелерді жылжытуға дайын болды. Луфтваффе басшысы Герман Геринг шабуылға қарсы болды, себебі ол бұл шабуылдың Критке жасалған әуе шабуылы сияқты өзінің десант әскерлері үшін тағы бір апатқа айналуы мүмкін деп қорқыды. Генерал-фельдмаршал Альберт Кесселринг "Unternehmen Herkules" жоспарын талмай жақтады, бірақ тіпті ол да, Остің Мысырға жасаған шабуылына көбік әуе және құрлық күштері жұмылдырылғанын, бұл сәттілік мүмкіндігін азайтатынын түсінген соң, ынтасын жоғалтты. Гитлер Критке жасалған парашюттік операциядан кейін парашют дивизияларына және Италия флотының британдық теңіз шабуылынан шабуыл флотын қорғай алатынына сенбегендіктен, жоспар тоқтатылды.