Екінші дүниежүзілік соғыстағы Солтүстік Африкаға ортақ шабуыл операциясы

Кіріспе

Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Солтүстік Африкадағы одақтастардың десанттық операциялары.

"Операция Факел" (8–16 қараша 1942 ж.) – Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Солтүстік Африкаға одақтастардың басып кіруі. "Факел" операциясы – британдықтардың Солтүстік Африкада жеңіске жету мақсатын қанағаттандырған, сонымен бірге американдық қарулы күштерге нацистік Германия мен фашистік Италияға қарсы шектеулі ауқымда күресу мүмкіндігін берген келісімдік операция болды. Бұл – АҚШ әскерлерінің Еуропа-Солтүстік Африка театрларына алғашқы жаппай қатысуы және АҚШ жасаған алғашқы ірі ауқымды әуе десанттық шабуыл болды. Француз колониялары Виши Франция арқылы Германиямен байланыста болды, бірақ халықтың адалдығы әртүрлі болды. Олар одақтастарды қолдауы мүмкін деген хабарлар тарады. Америкалық генерал Дуайт Д. Эйзенхауэр, Жерорта теңізіндегі одақтас күштердің жоғарғы бас қолбасшысы, Касабланкаға (Батыс), Оранға (Орталық) және Алжирге (Шығыс) үш бағыттан шабуыл жасау жоспарларын бекітті, содан кейін Түніске жылдам ілгерілеуді жоспарлады, бұл оларға Солтүстік Африкадағы оське қарсы күштерді батыстан қоршауға мүмкіндік береді, бұл британдықтардың Мысырдан жасаған шабуылымен үйлесімді болды. Батыс топ күтпеген қарсылыққа және нашар ауа-райына тап болды, бірақ Касабланка, француздың Атлант мұхитындағы маңызды теңіз базасы, қысқа қоршаудан кейін басып алынды. Орталық топ кемелері жағаға қонғанда зақымдалды, бірақ француз кемелері батып немесе ығыстырылды; британдық соғыс кемелерінің бомбалауынан кейін Оран капитуляциялады. Француз қарсыласы Алжирде төңкеріс бастады және Виши күштерінде ескерту кешіккеніне қарамастан, Шығыс тобы аз қарсылыққа тап болды және сол күні капитуляцияға мәжбүр ету үшін ішкі аймаққа енді. "Факел" операциясының сәттілігі Виши Франция күштерінің қолбасшысы адмирал Франсуа Дарланды, Алжирде болған ол одақтастармен ынтымақтастыққа түсуге бұйрық берді, өзіне жоғары комиссар лауазымын алу үшін, ал көптеген Виши шенеуніктері өз қызметтерін сақтап қалды. Дарлан алты аптадан кейін монархист тарапынан өлтірілді, ал еркін француздер үкіметте біртіндеп басымдыққа ие болды.

Өмірбаян

Одақтастар француз Солтүстік Африкасына – Марокко, Алжир және Тунис аумақтарына ағылшын-американдық шабуылды жоспарлады, бұл аумақтар номиналды түрде Виши француз үкіметінің бақылауында болды. Британдық күштер Мысырдан ілгері жылжуымен, одақтастар Солтүстік Африкадағы Орталық державалар күштеріне қарсы қысқыш операциясын жүргізуге мүмкіндік алатын еді. Виши француздерінің аумақтарында шамамен 125 000 сарбаз, жағалау артиллериясы, 210 операциялық, бірақ көнеріп қалған танк және 500-ге жуық ұшақ болды, олардың жартысы Dewoitine D.520 истребительдері – британдық және американдық истребительдерімен шайқасуға қабілетті. Бұл күштерге Мароккода 60 мың, Тунисте 15 мың, Алжирде 50 мың әскер кірді. Сонымен қатар, Касабланкада 10-нан астам соғыс кемесі және 11 суасты кемесі болды.

Саяси жағдай

Одақтастар Виши француздық қарулы күштерінің соғыспайтынына сенді, бұл сенімнің бір себебі – Алжирдегі американдық консул Роберт Дэниел Мерфи берген ақпарат болды. Француздар бұрынғы одақтастардың құрамында болғандықтан, американдық әскерлерге өздеріне шабуыл жасалмаса, оларға оқ атпау бұйырылды. Виши француздық теңіз күштерінің 1940 жылғы маусымда Оран қаласының жанындағы Мерс-эль-Кебирге жасалған британдық шабуылға наразы болары күдік тудырды. Бұл шабуыл француз кемелерінің немістердің қолына өтпеуі үшін жасалған еді, нәтижесінде шамамен 1300 француз теңізшісі қаза тапты. Солтүстік Африкадағы француз күштерінің көңіл-күйін анықтау маңызды болды және олардың қарсылық көрсетуі емес, ынтымақтастығын қамтамасыз ету үшін жоспарлар жасалды. Виши француздарына неміс тарапынан әуе күшімен көмек көрсетілді. Бірнеше Люфтваффе бомбалаушылық эскадрильялары Алжирдегі және Солтүстік Африка жағалауындағы одақтас порттарына қарсы кемелерге шабуылдар жасады.

Командалық

Операция бастапқыда генерал Джозеф Стилвелл басқаруға жоспарланған еді, бірақ Аркадия конференциясы оның өткір англофобиясын және операцияға деген күмәнін көрсеткеннен кейін ол басқа қызметке тағайындалды. Операцияны генерал-лейтенант Дуайт Д. Эйзенхауэр басқарды және штаб-пәтерін Гибралтарда құрды.

Достасқандардың стратегиясы

АҚШ-тың жоғары лауазымды қолбасшылары десант операциясына қатысты күшті қарсылық танытты. 1942 жылдың 30 шілдесінде Лондонда батыс одақтас штаб басшыларының (CCS) кездесуінен кейін генерал Джордж Маршалл мен адмирал Эрнест Кинг жоспарды мақұлдаудан бас тартты. Маршалл және басқа американдық генералдар сол жылы солтүстік Еуропаға шабуыл жасауды жақтады, бірақ британдықтар бұл ұсынысты қабылдамады. Премьер-министр Уинстон Черчилль 1942 жылы француз Солтүстік Африкасына десант түсіруді талап еткеннен кейін, Маршалл президент Франклин Д. Рузвельтке Германияға қарсы стратегиядан бас тартып, Тынық мұхитындағы операцияға көшуді ұсынды. Рузвельт мұның кеңестік Одаққа ешқандай көмек бермейтінін мәлімдеді. Одақтас әскери стратегияшылары жоспарларын жасау кезінде Солтүстік Африкадағы күрделі саяси ахуалды, сондай-ақ сыртқы дипломатиялық факторларды ескеруге тиіс болды. Американдықтар 1940 жылы Петен мен Виши үкіметін мойындаған болатын, ал британдықтар мойындамады, оның орнына генерал Шарль де Гольдің басқаратын француз Ұлттық комитетін эмиграциядағы үкімет ретінде таныды және оларға қаржылай көмек көрсетуге келісті. Солтүстік Африка Францияның отарлық империясының бір бөлігі болды және формальды түрде Виши режимін қолдады, бірақ халықтың арасында бұл қолдау кеңінен таралмаған. Де Голь француз Ұлттық комитетінің біріктіруші күші болды. Ол неміс оккупациясынан қашып, Франциядан тысқары елдерге құтылған француздық босқындардан немесе Францияда қалып, француз қарсылық қозғалысына қосылған адамдардан құралды. Оның жақтастарының бірі, генерал Филипп Леклерк де Отклок, 1943 жылы Чад көлінен Триполиге дейінгі жол бойында жауынгерлік күштер ұйымдастырып, рейдтер жүргізді және 1943 жылдың 25 қаңтарында генерал Бернард Монтгомеридің британдық 8-ші армиясымен бірікті. Айзенхауэр Паттонға соңғы алты апта өміріндегі ең ауыр сынақ болғанын айтты. Айзенхауэрдің Алжир мен Мароккоға десант түсіруге келісімі, Тунисті ерте басып алу мүмкіндігін ықтималдан алыс перспектиіваға ықпалдастыратынын, себебі бұл оське күштерін Туниске шоғырландыруға қосымша уақыт беретінін атап өтті.

Senior U. S. commanders remained strongly opposed to the landings and after the western Allied Combined Chiefs of Staff (CCS) met in London on 30 July 1942, General George Marshall and Admiral Ernest King declined to approve the plan. Marshall and other U. S. generals advocated the invasion of northern Europe later that year, which the British rejected. After Prime Minister Winston Churchill pressed for a landing in French North Africa in 1942, Marshall suggested instead to President Franklin D. Roosevelt that the U. S. abandon the Germany first strategy and take the offensive in the Pacific. Roosevelt said it would do nothing to help the Soviets. In conducting their planning, Allied military strategists needed to consider the political situation on the ground in North Africa, which was complex, as well as external diplomatic political aspects. The Americans had recognized Pétain and the Vichy government in 1940, whereas the British did not and had recognized General Charles de Gaulle's French National Committee as a government in exile instead, and agreed to fund them. North Africa was part of France's colonial empire and nominally in support of Vichy, but that support was far from universal among the population. GaullistsDe Gaulle was the rallying point for the French National Committee This comprised French refugees who escaped metropolitan France rather than succumb to the German occupation, or those who stayed and joined the French Resistance. One acolyte, General Philippe Leclerc de Hauteclocque, organized a fighting force and conducted raids in 1943 along a path from Lake Chad to Tripoli and joined with General Bernard Montgomery's British Eighth Army on 25 January 1943. Eisenhower told Patton that the past six weeks were the most trying of his life. In Eisenhower's acceptance of landings in Algeria and Morocco, he pointed out that the decision removed the early capture of Tunis from the probable to only the remotely possible because of the extra time it would afford the Axis to move forces into Tunisia.

Ақпараттық қызмет

1941 жылдың шілдесінде Миечислав Словиковский (кодтық аты "Ригор" – поляк тілінде "Қатаңдық") Екінші дүниежүзілік соғыстың ең табысты барлау ұйымдарының бірі – "Африка агенттігін" құрды. Осы істе оның поляк одақтастары лейтенант-полковник Гвидо Лангер және майор Максимилиан Цьенки болды. Агенттік жинаған ақпарат американдықтар мен британдықтарға 1942 жылдың қараша айында Солтүстік Африкадағы "Шағын шырақ" операциясының десанттық қонуын жоспарлауда пайда болды. Операция барысында ақпарат жинау жалғасты, британдықтар мен американдықтар барлау ақпаратын жинау үшін бәсекелес топтарды жіберді, Абвердің шифрлау машинасы, "Энигма" машинасының басқа бір түрі Алжирде қолға түсті, оның қосымша панелі болмағаны анықталды, бірақ үш ротор 26 әріпке бір рет емес, 11, 15 және 19 рет айналу үшін өзгертілді, ал сол жақтағы пластина төртінші ротордың қызметін атқарды. Ол 2 тонна құжаттармен бірге талдау үшін Ұлыбританияға жіберілді.

Виши басшыларымен интригалар

Виши француз күштерінің көңіл-күйін бағалау үшін Мерфи Алжирдегі американ консулдығына тағайындалды. Оның құпия миссиясы француз күштерінің рухын анықтау және одақтастардың басып кіруіне қолдау көрсетуі мүмкін күштермен байланыс орнату болды. Ол бірнеше француз офицерімен, соның ішінде Алжирдегі француз бас қолбасшысы генерал Чарльз Мастпен байланыс жасады. Бұл офицерлер одақтастарға көмектесуге дайын еді, бірақ Алжирдегі жоғары дәрежелі одақтас генералымен құпия кеңес өткізуді сұрады. Эйзенхауэрдің аға қолбасшыларының бірі – генерал-майор Марк У. Кларк британдық суасты кемесімен Алжирдегі Чершеллге жіберілді және 1942 жылдың 21 қазанында осы Виши француз офицерлерімен кездесті. Қарсылық қозғалысының көмегімен одақтастар француз генералы Анри Жироны HMS Seraph суасты кемесімен (өзін американдық суасты кемесі деп көрсетіп) Виши Франциясынан Гибралтарға шығарып, Эйзенхауэрдің штабы орналасқан жерге жеткізді. Оған басып кіруден кейін Солтүстік Африкадағы француз күштерінің бас қолбасшысы лауазымын ұсыну ниеті болды. Бірақ Жиро басып кіруші барлық күштердің бас қолбасшысынан төмен лауазымды қабылдамайтынын мәлімдеді, ал бұл лауазым Эйзенхауэрге берілген еді. Өтініші қабылданбаған соң, ол «осы мәселеге куәгер ретінде» қалуға шешім қабылдады.

Шайқас

Одақтас әскерлер Марокко мен Алжирдегі Касабланка, Оран және Алжир сияқты маңызды порттар мен әуежайларды бір мезгілде басып алу үшін үш амфибиялық топ құрды. Осы операциялардың сәтті аяқталуынан кейін Туниске қарай шабуыл жоспарланған. Касабланкаға бағытталған Батыс тобы американдық бөлімшелерден тұрды, оған генерал-майор Джордж С. Паттон басшылық етті, теңіз операцияларын контр-адмирал Генри Кент Хьюит басқарды. Бұл Батыс топқа АҚШ-тың 3-ші және 9-шы жаяу әскер дивизиялары, сондай-ақ АҚШ-тың 2-ші бронетанкті дивизиясының екі батальоны кірді – барлығы 35 000 сарбаз, 100-ден астам кемеден тұратын конвоймен жеткізілді. Олар Солтүстік Африка кампаниясын логистикалық тұрғыдан қолдау көрсететін UG конвойының жаңа сериясының бірінші рейсмен тікелей АҚШ-тан тасымалданды. Оранға бағытталған Орталық топқа АҚШ-тың 509-шы парашютші жаяу әскер полкінің 2-ші батальоны, АҚШ-тың 1-ші жаяу әскер дивизиясы және АҚШ-тың 1-ші бронетанкті дивизиясы кірді – барлығы 18 500 сарбаз. Олар Ұлыбританиядан жолға шықты, генерал-майор Ллойд Фредендалл басшылық етті, теңіз күштеріне коммодор Томас Трубридж басшылық етті. «Torch» операциясы, пропагандалық мақсатта, британдық соғыс кемелері мен ұшақтарының қолдауымен американдық күштердің десанты ретінде ұсынылды, себебі француз халқына бұл ағылшын-американдық шабуылдан гөрі ыңғайлырақ боларына сенді. Осы себепті Черчилль британдық сарбаздардың АҚШ армиясының формасын киюін ұсынды, және 6-шы коммандос осылай жасады. (Флот әуе күштерінің ұшақтары операция кезінде АҚШ-тың «жұлдызды» дөңгелектерімен ұшты, ал екі британдық эсминец АҚШ туын көтерді. Екі американдық эсминец зардап шекті. Сафиде, батыс топтың орта танкілерін түсіру үшін портты басып алу мақсатымен, десант көбінесе сәтті аяқталды. Француздар қарсылық көрсетпеуі мүмкін деген үмітпен, десанттық операциялар жасырын оқ атусыз басталды. Бірақ француз жағалау батареялары от ашқаннан кейін, одақтас әскери кемелері де жауап берді. 67-ші бронетанкті полкінің 3-ші батальоны келген кезде, француз снайперлері шабуыл жасаған әскерлерді (көпшілігі алғаш рет шайқасқа қатысқан) Сафи жағалауында ұстап қалды. Десанттың көп бөлігі жоспардан кейін орындалды. Әуе кемелерінен жасалған шабуылдар жағалау қорғанысына күш-қуат жеткізген француз жүк көлігін жойды. Сафи 8 қараша күні түстен кейін капитуляциялады. 10 қарашаға дейін қалған қорғаушылар тоқтатылды, ал Хармонның күштерінің көп бөлігі Касабланканы қоршауға асықты. Порт-Ляутиде десант әскерлері өздерінің орналасқан жерін анықтай алмады, ал екінші толқын кешіктірілді. Бұл француз қорғаушыларына қарсылықты ұйымдастыруға уақыт берді, ал қалған десанттар артиллериялық оқ жауынның астында жүргізілді. Порттың бұрынғы француз ұшқышы, АҚШ эсминецінде болып, оны жағалауға алып келіп, артиллериялық батареяны басып алып, әуе базасына жол ашты. Әуе кемелерінің қолдауымен әскерлер алға жылжыды және мақсаттар орындалды.

The Allies organised three amphibious task forces to simultaneously seize the key ports and airports in Morocco and Algeria, targeting Casablanca, Oran and Algiers. Successful completion of these operations was to be followed by an eastwards advance into Tunisia. A Western Task Force (aimed at Casablanca) was composed of American units, with Major General George S. Patton in command and Rear Admiral Henry Kent Hewitt heading the naval operations. This Western Task Force consisted of the U. S. 3rd and 9th Infantry Divisions, and two battalions from the U. S. 2nd Armored Division—35,000 troops in a convoy of over 100 ships. They were transported directly from the United States in the first of a new series of UG convoys providing logistic support for the North African campaign. The Center Task Force, aimed at Oran, included the U. S. 2nd Battalion 509th Parachute Infantry Regiment, the U. S. 1st Infantry Division, and the U. S. 1st Armored Division—a total of 18,500 troops. They sailed from the United Kingdom and were commanded by Major General Lloyd Fredendall, the naval forces being commanded by Commodore Thomas Troubridge. Torch was, for propaganda purposes, a landing by U. S. forces, supported by British warships and aircraft, under the belief that this would be more palatable to French public opinion, than an Anglo American invasion. For the same reason, Churchill suggested that British soldiers might wear U. S. Army uniforms, and No.6 Commando did so. (Fleet Air Arm aircraft did carry US "star" roundels during the operation, and two British destroyers flew the Stars and Stripes. Two U. S. destroyers were damaged. At Safi, the objective being capturing the port facilities to land the Western Task Force's medium tanks, the landings were mostly successful. The landings were begun without covering fire, in the hope that the French would not resist at all. However, once French coastal batteries opened fire, Allied warships returned fire. By the time the 3rd Battalion, 67th Armored Regiment arrived, French snipers had pinned the assault troops (most of whom were in combat for the first time) on Safi's beaches. Most of the landings occurred behind schedule. Carrier aircraft destroyed a French truck convoy bringing reinforcements to the beach defenses. Safi surrendered on the afternoon of 8 November. By 10 November, the remaining defenders were pinned down, and the bulk of Harmon's forces raced to join the siege of Casablanca. At Port Lyautey, the landing troops were uncertain of their position, and the second wave was delayed. This gave the French defenders time to organize resistance, and the remaining landings were conducted under artillery bombardment. A former French pilot of the port on board a US destroyer led her up the shallow river to take over the artillery battery, clearing the way to the air base. With the assistance of carrier air support, the troops pushed ahead, and the objectives were captured.

Оран

Орталық жұмыс тобы үш жағажайға бөлінді, екеуі Оран қаласының батысында, біреуі шығысында. Батыстағы жағажайға түсу француз конвойының пайда болуына байланысты кешікті, себебі мина тазартушылар жол ашуға тырысып жатқан еді. Күтпеген жерде судың тұйық болуы және құм сілкіністері салдарынан қону кемелеріне кейбір кешігулер, шатасулар және зақымдар келді; перископпен бақылау жүргізілгенімен, жергілікті теңіз жағдайларын анықтау үшін жағажайға барлау тобы түсірілген жоқ. Бұл аталған жағдай кейіннен жүзеге асырылған десанттық шабуылдарға, мысалы "Оверлорд" операциясына, десант алдындағы барлау жұмыстарына көбірек мән беруге мүмкіндік берді. АҚШ-тың 1-ші рейнджерлік батальоны Оранның шығысына қонды және Арзевтегі жағалаудағы артиллериялық бекінісін жылдам басып алды. Порттық құрылыстардың жойылмауы және кемелердің батырылмауы үшін АҚШ жаяу әскерін тікелей портоға түсіруге әрекет жасалды. "Reservist" операциясы сәтсіз аяқталды, себебі екі шлюп француз кемелерінен келген қарсы атыстан қирады. Виши француз әскери-теңіз күштері портынан шығып, одақтастардың десанттық флотына шабуыл жасады, бірақ олардың барлық кемелері батып немесе жағаға тірелді. "Reservist" операциясының командирі капитан Фредерик Торнтон Питерс, Оран портындағы қаһармандық шабуылды жүзеге асырғаны үшін Виктория кресімен марапатталды. 8-9 қараша күндері француз артиллериясы мен десанттық флот арасында атыс жүргізілді, француз әскерлері Оран және айналасындағы аумақты табандылықпен қорғады; британдық соғыс кемелерінің бомбалауы нәтижесінде 10 қарашада Оран капитуляциялады.

Әуеде қонулар

"Факел" – АҚШ-тың жүргізген алғашқы ірі әуе десанттық шабуылы. 509-шы парашюттік жаяу әскер полкінің 2-ші батальоны 39 C-47 "Дакота" ұшағымен Англиядағы Корнуоллден Испания арқылы ұшып, Оран қаласының жанында десант түсіріп, Ораннан оңтүстікке қарай 15 миль (24 км) және 5 миль (8 км) қашықтықтағы Тафрауи және Ла-Сенья әуежайларын басып алды. Операция кезінде, әуе шабуылына қарсы және HMS Alynbank маяк кемесінің дұрыс емес жиілікте хабар таратуы салдарынан байланыс және навигациялық қиындықтар туды. Испаниядағы қолайсыз ауа райы және ұшудың ұзақтығы ұшақтардың шашырауына себеп болды, нәтижесінде 37 әуе көлігінің 30-ы мақсатқа жеткенше батысындағы құрғақ тұзды көлге қонуға мәжбүр болды. Қалған ұшақтардың бірінің пилоты бағытын жоғалтып, Гибралтарға қонды. Тағы екеуі француз Мароккосына, ал үшеуі испан Мароккосына қонды, мұнда тағы бір "Дакота" қателікпен десантшыларын түсірді. Франконың күштері 1943 жылдың ақпанына дейін барлығы 67 американдық әскерін ұстап алды. Тафрауи мен Ла-Сенья әуежайлары ақырында басып алынды, бірақ "Факел" операциясындағы әуе десанттық күштердің рөлі шамалы болды.

Қарсылық және төңкеріс

Чершельде келісілгендей, 8 қарашаның таңертеңіне қарай Géo Gras тобының 400-ге жуық, негізінен еврей француз қарсыласы Алжир қаласында төңкеріс жасады. Түн ортасынан бастап Анри д’Астиер де ла Вижери мен Хосе Абулькер басқаратын күштер телефон станциясы, радиостанция, губернатор үйі және 19-шы корпустың штабы сияқты маңызды нысандарды басып алды. Роберт Мерфи бірнеше адамды алып, Солтүстік Африкадағы француз армиясының бас офицері генерал Альфонс Жуанның резиденциясына барып жетті. Олар оның үйін қоршап алғанда (Жуанды кепілге алғанда) Мерфи оны одақтастар тарапына қосылуға көндіруге тырысты. Жуанды күтпеген жағдай күтіп тұрды: француз күштерінің қолбасшысы адмирал Франсуа Дарлан да жеке сапармен Алжирде болды. Жуан Дарланмен байланысуға талап етті, ал Мерфи олардың екеуін де одақтастар тарапына өткізуге көндіре алмады. Таңертең жергілікті жандармерия келді және Жуан мен Дарланды босатты.

Инвазия

1942 жылдың 8 қарашасында шабуыл үш жағажайда – Алжирдің батысында екі және шығысында біреуі басталды. Құтқару күштерінің бас қолбасшысы АҚШ-тың 34-ші жаяу әскер дивизиясының генерал-майоры Чарльз У. Райдер болды. Британдық 78-ші жаяу әскер дивизиясының 11-ші бригада тобы оң жағалауға түсті; АҚШ-тың 34-ші жаяу әскер дивизиясының 168-ші полк ұрыс тобы, 6 және 1 командосының көп бөлігімен бірге орта жағалауға түсті; ал АҚШ-тың 9-шы жаяу әскер дивизиясының 39-шы полк ұрыс тобы, 1 командосының қалған 5 тобымен бірге сол жағалауға түсті. Британдық 78-ші жаяу әскер дивизиясының 36-шы бригада тобы жүзбелі резервте тұрды. Кейбір күштер дұрыс емес жағалауларға түскенімен, француз қарсылығы болмағандықтан бұл маңызды емес еді. Жағалаудағы барлық артиллериялық батареялар француз қарсыластары тарапынан бейтараптандырылды және бір француз командирі одақтастарға көшті. Алжир портында ғана шайқас болды, онда «Терминал» операциясы аясында екі британдық эсминец АҚШ әскерінің рейнджерлерін тікелей докқа түсіруге тырысты, француздардың порттық құрылыстарды бұзуы мен кемелерін батыруына жол бермеу үшін. Ауыр артиллериялық атыс бір эсминецтің түсуіне кедері келтірді, бірақ екіншісі теңізге кері қайтарылмас бұрын 250 рейнджерді түсіре алды. Адольф Гитлер Дарланның одақтастармен келісімге келгенін білгеннен кейін, Виши Франциясын дереу басып алуға бұйрық берді және Вермахт әскерлерін Туниске жіберді. Америка баспасөзі наразылық білдіріп, оны «Дарлан келісімі» деп атады, Рузвельт Франциядағы Гитлердің марионеткаларымен ашық келісім жасады деп мәлімдеді. Егер «Шамыл» операциясының басты мақсаты Солтүстік Африканы азат ету болса, бірнеше сағаттан кейін ол Солтүстік Африка арқылы қауіпсіз өтуді қамтамасыз ету үшін тоқтатылды. Дарлан алты аптадан кейін өлтірілгеннен кейін Жиро оның орнына келді. Эйзенхауэр-Дарлан келісімі Виши режимі тағайындаған шенеуніктердің Солтүстік Африкада билікте қалатынын білдірді. Францияның эмиграциядағы үкіметі болуға тиіс Бос Франция үшін ешқандай рөл қарастырылмады және ол басқа француз колонияларында билік жүргізіп жатқан еді. Бұл Бос Францияның басшысы Шарль де Голльді қатты ренжітті. Бұл британдық және американдық көпшілікті де ренжітті, олар Вишидегі барлық француздарды нацистермен ынтымақтас деп есептеді және Дарланды ең нашарларының бірі деп санады. Алайда Эйзенхауэр күштері Алжир мен Мароккодағы француздармен күресудің орнына Тунистегі оське қарсы жол таба алмаса, таңдау жасауға мәжбүр екенін мәлімдеді. Де Голль Виши Солтүстік Африкасында ресми билікке ие болмаса да, оның халқының көп бөлігі енді ашық түрде Бос Францияға адалдығын жариялап, Дарланға қысым көрсетті. 24 желтоқсанда француз қарсыласы және антифашист монархист Фернан Бонье де Ла Шапель Дарланды өлтірді. (Бонье де Ла Шапель сол жерде тұтқындалып, екі күннен кейін өлім жазасына кесілді.) Жиро Дарланның орнын басып, бірақ оның орнына Виши шенеуніктерінің көп бөлігін алмастырмады. Ол тіпті 8 қарашадағы Алжир төңкерісінің басшыларын тұтқындауға бұйрық берді, Мёрфи қарсылық көрсетпеді. Француз Солтүстік Африка үкіметі біртіндеп одақтастардың соғыс күш-жігеріне белсенді қатысты. Тунистегі француз әскерлері әуе арқылы келген неміс әскерлеріне қарсылық көрсетпеді; командир адмирал Эстева Вишиден осыған қатысты бұйрықтарды орындады. Немістер әуежайларды басып алып, одан да көп әскер әкелді. Француз әскерлері батысқа шегініп, бірнеше күн ішінде, сол аймаққа жеткен америкалық және британдық шағын отрядтарының қолдауымен, немістерге қарсы шайқас бастады. Бұл әскери тұрғысынан аз әсер еткенімен, француздарды одақтастар жағына бекітті. Кейіннен француз әскерлері соғыстан алынып, одақтастармен қайта жабдықталды. Жиро мұны қолдады, бірақ Солтүстік Африкадағы бұрынғы Виши әкімшілігін сақтап қалуды жөн көрді. Одақтастар мен де Голльдің жақтастарының қысымымен француз режимі өзгерді, Виши шенеуніктері біртіндеп ауыстырылды және оның жауыз жарлықтары жойылды. 1943 жылдың маусым айында Жиро мен де Голль Солтүстік Африка үкіметінің және де Голльдің Француз Ұлттық комитетінің мүшелерімен бірге Француз Ұлттық азаттық комитетін (CFLN) құруға келісті. 1943 жылдың қарашасында де Голль КФЛН басшысы және Франция үкіметінің заңды басшысы болды және оны АҚШ пен Ұлыбритания мойындады. «Шамыл» операциясының тағы бір саяси нәтижесі (және Дарланның бұйрығы бойынша) бұрын Вишилік француздық Батыс Африка үкіметі одақтастарға қосылды.

On 8 November 1942, the invasion commenced with landings on three beaches—two west of Algiers and one east. The landing forces were under the overall command of Major General Charles W. Ryder, commanding general of the U. S. 34th Infantry Division. The 11th Brigade Group from the British 78th Infantry Division landed on the right hand beach; the US 168th Regimental Combat Team, from the 34th Infantry Division, supported by 6 Commando and most of 1 Commando, landed on the middle beach; and the US 39th Regimental Combat Team, from the US 9th Infantry Division, supported by the remaining 5 troops from 1 Commando, landed on the left hand beach. The 36th Brigade Group from the British 78th Infantry Division stood by in floating reserve. Though some landings went to the wrong beaches, this was immaterial because of the lack of French opposition. All the coastal batteries had been neutralized by the French Resistance and one French commander defected to the Allies. The only fighting took place in the port of Algiers, where in Operation Terminal, two British destroyers attempted to land a party of US Army Rangers directly onto the dock, to prevent the French destroying the port facilities and scuttling their ships. Heavy artillery fire prevented one destroyer from landing but the other was able to disembark 250 Rangers before it too was driven back to sea. When Adolf Hitler learned of Darlan's deal with the Allies, he immediately ordered the occupation of Vichy France and sent Wehrmacht troops to Tunisia. The American press protested, immediately dubbing it the "Darlan Deal", pointing out that Roosevelt had made a brazen bargain with Hitler's puppets in France. If a main goal of Torch had originally been the liberation of North Africa, hours later that had been jettisoned in favor of safe passage through North Africa. Giraud ended up taking over the post when Darlan was assassinated six weeks later. The Eisenhower/Darlan agreement meant that the officials appointed by the Vichy regime would remain in power in North Africa. No role was provided for Free France, which was supposed to be France's government in exile and had taken charge in other French colonies. That deeply offended Charles de Gaulle, the head of Free France. It also offended much of the British and American public, who regarded all Vichy French as Nazi collaborators and Darlan as one of the worst. Eisenhower insisted, however, that he had no real choice if his forces were to move on against the Axis in Tunisia, rather than fight the French in Algeria and Morocco. Though de Gaulle had no official power in Vichy North Africa, much of its population now publicly declared Free French allegiance, putting pressure on Darlan. On 24 December, Fernand Bonnier de La Chapelle, a French resistance fighter and anti fascist monarchist, assassinated Darlan. (Bonnier de La Chapelle was arrested on the spot and executed two days later.) Giraud succeeded Darlan but, like him, replaced few of the Vichy officials. He even ordered the arrest of the leaders of the Algiers coup of 8 November, with no opposition from Murphy. The French North African government gradually became active in the Allied war effort. The limited French troops in Tunisia did not resist German troops arriving by air; Admiral Esteva, the commander, obeyed orders to that effect from Vichy. The Germans took the airfields there and brought in more troops. The French troops withdrew to the west and, within a few days, began to skirmish against the Germans, encouraged by small American and British detachments who had reached the area. While that was of minimal military effect, it committed the French to the Allied side. Later, all French forces were withdrawn from action and properly reequipped by the Allies. Giraud supported that but also preferred to maintain the old Vichy administration in North Africa. Under pressure from the Allies and de Gaulle's supporters, the French régime shifted, with Vichy officials gradually replaced and its more offensive decrees rescinded. In June 1943, Giraud and de Gaulle agreed to form the French Committee of National Liberation (CFLN), with members from both the North African government and from de Gaulle's French National Committee. In November 1943, de Gaulle became head of the CFLN and de jure head of government of France and was recognized by the U. S. and Britain. In another political outcome of Torch (and at Darlan's orders), the previously Vichyite government of French West Africa joined the Allies.

Тулон

Компиендегі екінші келісімнің шарттарының бірі - Германияның оңтүстік Францияның "еркін аймағы" Германияның оккупациясынан босатылып, Виши үкіметімен басқарылатыны еді. Виши Франциясының Солтүстік Африкаға жасалған одақтастардың шабуылына тиісті қарсылық көрсетпеуі және де Голльдің Солтүстік Африкадағы жаңа саясаты немістерді Францияға сенуге болмайтынына көндірді. Бұдан әрі, француз Солтүстік Африкасындағы ағылшын-американдық әскерлерінің болуы Францияның толық оккупацияланбауының жалғыз нақты себебін жоққа шығарды, себебі бұл одақтастардың француз колонияларын пайдалануына тосқауыл қоюдың бірден-бір практикалық жолы еді. Неміс және итальяндық әскерлер дереу оңтүстік Францияны оккупациялады, ал неміс армиясы 10 қарашадан бастап Тулон портындағы француз флотын басып алуға кірісті. Егер немістер француз кемелерін басып алғанда, Жерорта теңізіндегі Остің теңіз күші күрт артуы мүмкін еді, бірақ француз теңіз күштері немістер оларды қолға түсірмес бұрын, барлық маңызды кемелерді кемежайда батырып жіберді.

Тунисі

Виши Франциясы Германия мен Италияның басып алуына және Тулондағы француз флотын басып алуға жасалған сәтсіз әрекетке (Лила операциясы) соңғы нүкте болғаннан кейін, француз Африка армиясы (Франция) Андерсонға үшінші корпусты (XIX корпус) беріп, одақтастарға көмектесті. Басқа жерлерде, француз соғыс кемелері, мысалы, Richelieu, одақтастарға қайта қосылды. 9 қарашада Оккупациялық күштер француз Тунисіне жинала бастады, бірақ генерал Барре басқаратын жергілікті француз күштері қарсылық көрсетпеді. Шешім қабылдау қиын болған Барре әскерін төбелерге орналастырып, Тебурсуктан Меджес-эль-Бабқа дейін қорғаныс шебін құрды және осы шептен өтуге тырысқандар атылатынын бұйырды. 19 қарашада неміс командирі Вальтер Неринг Меджес көпірінен әскерлерінің өтуін талап етті, бірақ одан бас тартты. Неміс әскері жабдығы нашар болған француз бөлімдеріне екі рет шабуыл жасады, бірақ қайтарылды. Француздар көп шығынға ұшырады, артиллериясы мен бронетехникасы болмағандықтан Барре кері шегінуге мәжбүр болды. Алжирде күшін жинағаннан кейін, одақтастар Тунис операциясын бастады. Бірінші армияның (генерал-лейтенант Кеннет Андерсон) бөлімдері Джедеидадағы қарсы шабуыл оларды кері итеруге дейін Туниске жақындады. 1943 жылғы қаңтарда Ливиядан батысқа шегінген генерал-фельдмаршал Эрвин Роммельдің басқаруымен неміс және итальян әскерлері Туниске жетті. Шығыстан жылжудағы Сегізінші армия (генерал-лейтенант Бернард Монтгомери) Триполи маңында тоқтады, портты жөндеуге кірісіп, күш-қуатын арттырып, одақтастардың басымдығын күшейтті. Батыста Бірінші армияның күштері қаңтардың соңында шабуылға ұшырады, Фейд асуынан кері шегінуге мәжбүр болды және 14-15 ақпанда Сиди Бу Зид шайқасында жеңіліске ұшырады. Оккупациялық күштер Сбейтлаға жылжыды, содан кейін 19 ақпанда Кассерин асуы үшін шайқасты жүргізді, онда АҚШ II корпусы 22 ақпанда одақтастардың күші жеткенге дейін шатақтап, қашқанға дейін шатаққа түсті. Фредендалл қызметтен босатылып, орнына Джордж Паттон тағайындалды. Генерал сэр Гарольд Александр ақпанның соңында Туниске келді, 8-ші армия мен Тунисте соғысып жатқан одақтас күштерге басшылық ету үшін жаңа 18-ші армия тобының штабын басқарды. Оккупациялық күштер 6 наурызда Меденин шайқасында шығысқа қарай шабуыл жасады, бірақ Сегізінші армия оңай жеңіп алды. Роммель Гитлерден қорғанысқа толық шегінуге рұқсат беруді сұрады, бірақ рұқсат алмады. 9 наурызда Роммель Тунистен кетіп, оның орнына Юрген фон Арним келді, ол солтүстік Тунистің кең аумағына күштерін таратуға мәжбүр болды. Кассериндегі сәтсіздіктер одақтастарды күштерін біріктіруге және келесі шабуылға дейін байланыс және басқару желілерін дамытуға мәжбүр етті. Бірінші және Сегізінші армиялар сәуірде қайтадан шабуыл жасады. Қатаң шайқастар болды, бірақ одақтастар теңіз және әуе күштері арқылы Тунис пен Сицилия арасындағы неміс және итальян әскерлеріне көмектесуді тоқтатты. 6 мамырда Вулкан операциясының нәтижесінде британдықтар Тунисті басып алды, ал американдықтар Бизертеге жетті. 13 мамырға дейін Тунистегі оккупациялық күштер капитуляциялады, бұл шілдеде Сицилияға одақтастардың шабуыл жасауына жол ашты.

After the German and Italian occupation of Vichy France and their failed attempt to capture the French fleet at Toulon (Operation Lila), the French [[Army of Africa (France) sided with the Allies, providing a third corps (XIX Corps) for Anderson. Elsewhere, French warships, such as the battleship French battleship Richelieu, rejoined the Allies. On 9 November, Axis forces started to build up in French Tunisia, unopposed by the local French forces under General Barré. Wracked with indecision, Barré moved his troops into the hills and formed a defensive line from Teboursouk through Medjez el Bab and ordered that anyone trying to pass through the line would be shot. On 19 November, the German commander, Walter Nehring, demanded passage for his troops across the bridge at Medjez and was refused. The Germans attacked the poorly equipped French units twice and were driven back. The French had suffered many casualties and lacking artillery and armour, Barré was forced to withdraw. After consolidating in Algeria, the Allies began the Tunisia Campaign. Elements of the First Army (Lieutenant General Kenneth Anderson), came to within of Tunis before a counterattack at Djedeida thrust them back. In January 1943, German and Italian troops under Generalfeldmarschall Erwin Rommel, retreating westward from Libya, reached Tunisia. The Eighth Army (Lieutenant General Bernard Montgomery) advancing from the east, stopped around Tripoli while the port was repaired to disembark reinforcements and build up the Allied advantage. In the west, the forces of the First Army came under attack at the end of January, were forced back from the Faïd Pass and suffered a reversal at the Battle of Sidi Bou Zid on 14–15 February. Axis forces pushed on to Sbeitla and then fought the Battle of Kasserine Pass on 19 February, where the US II Corps retreated in disarray until Allied reinforcements halted the Axis advance on 22 February. Fredendall was sacked and replaced by George Patton. General Sir Harold Alexander arrived in Tunisia in late February to take charge of the new 18th Army Group headquarters, which had been created to command the Eighth Army and the Allied forces already fighting in Tunisia. The Axis forces attacked eastward at the Battle of Medenine on 6 March but were easily repulsed by the Eighth Army. Rommel advised Hitler to allow a full retreat to a defensible line but was denied and on 9 March, Rommel left Tunisia to be replaced by Jürgen von Arnim, who had to spread his forces over of northern Tunisia. The setbacks at Kasserine forced the Allies to consolidate their forces, develop their lines of communication and administration before another offensive. The First and Eighth Armies attacked again in April. Hard fighting followed but the Allies cut off the Germans and Italians from support by naval and air forces between Tunisia and Sicily. On 6 May, as the culmination of Operation Vulcan, the British took Tunis and American forces reached Bizerte. By 13 May, the Axis forces in Tunisia had surrendered, opening the way for the Allied invasion of Sicily in July.

Кейінгі әсері

Операция "Шамыл" соғыстағы рөліне және логистикалық жетістіктеріне қарамастан, көптеген танымал соғыс тарихтарында және жалпы мәдени әсерде көбінесе назардан тыс қалды. "Экономист" журналы бұған француз әскерлерінің десанттың алғашқы қарсыластары болғандықтан, соғыстың жалпы баянына сыюы қиын болды деп болжады. Бұл операция Американың Барбария соғыстарынан бергі араб әлеміндегі алғашқы қарулы күшін жөнелткені болды және "Экономист" журналының мәліметінше, соғыстан кейінгі Американың Таяу Шығыс саясатының негізін қалады.