Солтүстік Африкадағы неміс әскерлері

Кіріспе

Солтүстік Африкаға неміс әскери күштері жөнелтілді

Неміс Африка корпусы (Deutsches Afrikakorps,; DAK), көбінесе Африка корпусы деп аталады, Екінші дүниежүзілік соғыстың Солтүстік Африка науқаны кезінде Африкадағы неміс экспедициялық күші болды. Бастапқыда Африкадағы өз отарларын қорғау үшін итальяндықтарға көмек ретінде жіберілген бұл құрама, 1941 жылдың наурыз айынан бастап 1943 жылдың мамырында капитуляцияға дейін әртүрлі атаулармен Африкада күресті. Аталған бөлімнің ең белгілі қолбасшысы – фельдмаршал Эрвин Роммель.

Ұйым

Африка корпусы 1941 жылдың 11 қаңтарында құрылды, ал Адольф Гитлердің сүйікті генералдарының бірі Эрвин Роммель 11 ақпанда командир болып тағайындалды. Бастапқыда Ханс фон Функ басқаруға тиіс болған, бірақ Гитлер фон Функты жек көреді, себебі ол 1938 жылы Вернер фон Фричтің жеке штабында қызмет еткен, содан кейін фон Фрич қызметтен босатылған. Неміс Қарулы Күштерінің Жоғарғы Бас қолбасшылығы (Оберкомандо дер Вермахт, OKW) итальяндық Ливияға итальяндық армияны қолдау үшін «тоқтату күшін» жіберу туралы шешім қабылдады. Италияның 10-армиясы «Компас» операциясы кезінде (1940 жылдың 9 желтоқсаны – 1941 жылдың 9 ақпаны) британдық достастықтың Батыс Шөлейт күштерінен жеңіліске ұшырады және Беда-Фомм шайқасында тұтқынға алынды. Роммельдің басқаруындағы неміс тоқтату күші бастапқыда 3-ші танк дивизиясының екінші полкінен құралған 5-ші танк полкіне негізделген күштен тұрды. Бұл бөлімдер 1941 жылдың 10 ақпанынан 12 наурызына дейін Африкаға келген кезде 5-ші жеңіл дивизияға біріктірілді. Сәуірдің соңында және мамыр айында 5-ші жеңіл дивизияға Италиядан ауыстырылған 15-ші танк дивизиясының бөлімдері қосылды. Осы кезде Африка корпусы екі дивизиядан тұрды және Африкадағы итальяндық басқару тізбегіне бағынды. 1941 жылдың 15 тамызында неміс 5-ші жеңіл дивизиясы 21-ші танк дивизиясы болып қайта аталды, оның жоғары құрамасы Африка корпусы болып қала берді. 1941 жылдың жазында OKW Африкадағы күштерін арттырып, «Panzer Group Africa» деп аталатын жаңа бас штаб құрды. 15 тамызда «Panzer Group» Роммельдің басқаруымен іске қосылды, ал Африка корпусының басқаруы Людвиг Крюэллге берілді. «Panzer Group» Африка корпусынан, қазір Солтүстік Африкадағы бірнеше қосымша неміс бөлімдерінен және итальяндық бөлімдердің екі корпусынан тұрды. 1942 жылдың 30 қаңтарында «Panzer Group» Африка танк армиясы болып қайта аталды. Эль-Аламейннің екінші шайқасында неміс және итальяндық әскерлердің жеңілісінен және Марокко мен Алжирдегі одақтастардың десанттарынан (Operation Torch) кейін OKW Африкадағы күштерін тағы да арттырды. 1942 жылдың 19 қарашасында Туниске Уолтер Неринг басқаратын XC армия корпусын, ал 8 желтоқсанда генерал-полковник Ханс Юрген фон Арним басқаратын қосымша 5-ші танк армиясын қосты. 1943 жылдың 23 ақпанында бастапқы Африка танк армиясы, содан бері неміс-итальян танк армиясы болып қайта аталды, енді итальяндық 1-ші армия болып қайта аталды және итальяндық генерал Джованни Мессеге бағынды. Осы уақытта Роммель Италияның 1-ші армиясы мен 5-ші танк армиясын басқару үшін құрылған жаңа Африка армия тобының басқаруына тағайындалды. Африка корпусының қалдықтары мен 1-ші итальян армиясының аман қалған бөлімдері Туниске шегінді. Армия тобының басқаруы наурыз айында Арнимге берілді. 13 мамырда Африка корпусы Солтүстік Африкадағы барлық басқа ось күштерімен бірге капитуляциялады. Африка корпусының көптеген әскери тұтқындары (POW) АҚШ-қа тасылып, соғыс аяқталғанға дейін Миссисипи штатындағы Шелби лагерінде, Техас штатындағы Хирн лагерінде және басқа да тұтқын лагерлерінде ұсталды.

The Afrika Korps formed on 11 January 1941 and one of Adolf Hitler's favourite generals, Erwin Rommel, was designated as commander on 11 February. Originally Hans von Funck was to have commanded it, but Hitler loathed von Funck, as he had been a personal staff officer of Werner von Fritsch until von Fritsch was dismissed in 1938. The German Armed Forces High Command (Oberkommando der Wehrmacht, OKW) had decided to send a "blocking force" to Italian Libya to support the Italian army. The Italian 10th Army had been routed by the British Commonwealth Western Desert Force in Operation Compass (9 December 1940 – 9 February 1941) and captured at the Battle of Beda Fomm. The German blocking force, commanded by Rommel, at first consisted of a force based only on Panzer Regiment 5, which was put together from the second regiment of the 3rd Panzer Division. These elements were organized into the 5th Light Division when they arrived in Africa from 10 February – 12 March 1941. In late April and into May, the 5th Light Division was joined by elements of 15th Panzer Division, transferred from Italy. At this time, the Afrika Korps consisted of the two divisions, and was subordinated to the Italian chain of command in Africa. On 15 August 1941, the German 5th Light Division was redesignated 21st Panzer Division, the higher formation of which was still the Afrika Korps. During the summer of 1941, the OKW increased the presence in Africa and created a new headquarters called Panzer Group Africa. On 15 August, the Panzer Group was activated with Rommel in command, and command of the Afrika Korps was turned over to Ludwig Crüwell. The Panzer Group comprised the Afrika Korps, with some additional German units now in North Africa, plus two corps of Italian units. The Panzer Group was, in turn, redesignated as Panzer Army Africa on 30 January 1942. After the German and Italian defeat in the Second Battle of El Alamein and the Allied landings in Morocco and Algeria (Operation Torch), the OKW once more upgraded the presence in Africa by adding first the XC Army Corps, under Walter Nehring, in Tunisia on 19 November 1942, then an additional 5th Panzer Army on 8 December, under the command of Colonel General Hans Jürgen von Arnim. On 23 February 1943, the original Panzer Army Africa, which had since been re styled as the German Italian Panzer Army, was now redesignated as the Italian 1st Army and put under the command of Italian general Giovanni Messe. Rommel, meanwhile, was placed in command of a new Army Group Africa, created to control both the Italian 1st Army and the 5th Panzer Army. The remnants of the Afrika Korps and surviving units of the 1st Italian Army retreated into Tunisia. Command of the Army Group was turned over to Arnim in March. On 13 May, the Afrika Korps surrendered, along with all other remaining Axis forces in North Africa. Most Afrika Korps prisoners of war (POW) were transported to the United States and held in Camp Shelby in Mississippi, Camp Hearne in Texas and other POW camps until the end of the war.

Құралуы мен терминологиясы

Роммель жаңа құрылған Panzer Army Africa-ға тағайындалғанда, оның құрамында бірнеше итальяндық бөлімшелер болды, оның ішінде төрт жаяу әскер дивизиясы. Екі итальяндық бронедивизия – Ариете және Триест бастапқыда итальяндық XX моторизацияланған корпусының құрамында, генерал Гастоне Гамбараның басқаруында болды. Африка корпусы 1941 жылдың тамызында қайта құрылып, аты өзгертілді. "Afrikakorps" атауы күштің ресми атауы болғанына алты айдан аспады, бірақ офицерлер мен сарбаздар оны наурыз бойы қолданды. Afrikakorps – Африка танк армиясының басты германдық құрауы, кейін Германия-Италия танк армиясы, ал 27 айлық шөл науқаны кезінде Африка армиясы тобы (Heeresgruppe Afrika) деп аталды.

Жергілікті тұрғындарға және итальяндық отаршылдық үкіметке қатысты жағдай

Африка корпусы одақтастар мен көптеген тарихшылар тарапынан одақтастардың соғыс тұтқындарына кеңпейілдікпен қарағандығы үшін абыройға ие болды. Содан бері көптеген тарихшылар Солтүстік Африка науқанын тұтастай сипаттау үшін «Бектеусіз соғыс» терминін қолданды. Алайда, фашистік режим заңдары кезінде еврей халқы зор зардап шекті, ал жергілікті әкімшілік Холокостқа қатысып, мыңдаған еврейлерді Италияға депортациялады. Бұл депортацияны Жер қойнауындағы театрдың Ось күштерінің Вермахт қолбасшысы, генерал-фельдмаршал Альберт Кесселринг қадағалады. Басқалары итальяндық әкімшіліктің, соның ішінде Шутцштаффель мен СД жасағының тарапынан мәжбүрлі еңбек пен жаман қарым-қатынасқа ұшырады. Роберт Сатлофф өзінің «Адилеттілердің арасында: Холокосттың араб елдеріне ұзаққа созылған оқиғаларынан жоғалған оқиғалар» атты кітабында неміс және итальяндық күштер Ливия арқылы Туниске қарай шегінгенде, еврей халқы олардың ашу-ызасына ұшырады деп жазады. Сатлоффтың сөзіне қарағанда, Африка корпусының сарбаздары Ливия жағалауындағы еврейлердің мүлкін тонады. Бұл зорлық-зомбылық пен қуғын-сүргін тек 23 қаңтарда генерал Монтгомери Триполиге келгеннен кейін ғана тоқтатылды. Морис Ремидің айтуынша, Африка корпусында антисемит көзқарастарға ие адамдар болғанымен, еврей сарбаздарға, тіпті Сегізінші армияның еврей сарбаздарына қатысты зұлымдық оқиғалары белгілі емес. Реми 8-ші армияның аға еврей капелланы Исаак Левидің «Африка корпусының сарбаздарының антисемит екенін көрмедім» деген сөзін келтіреді. «Телеграф» газеті былай деп хабарлайды: «Есептерге сәйкес, түніс яһудилерінің байлығын фельдмаршал Эрвин Роммель емес, аяусыз СС полковнигі Вальтер Рауф тартып алған». Джордана Террачина былай деп жазады: «3 сәуірде итальяндықтар Бенгазиді қайтадан басып алды, ал бірнеше айдан кейін Роммель басқарған Африка корпусы Ливияға жіберілді және Киренаика еврейлерін Гиадодағы концлагерьге және Триполитанияның басқа да кішігірім қалаларына депортациялауды бастады. Бұл шара Бенгазиде британдық әскерлерді қарсы алып, оларды азат етушілер ретінде қабылдағандары үшін кінәлі деп табылған еврейлерді атумен бірге жүрді». Гершом итальяндық биліктің еврейлерді концлагерьлерге әкелуге жауапты екенін, олардың «жазагерлерді жою мақсатымен салынбағанын», бірақ су мен азық-түлік жетіспеушілігінен тірі қалғандарды да сақтауға арналмағанын айтады. Гершомның сөзіне қарағанда, Триполидегі неміс консулы бұл процестен хабардар болған, ал Роммельге жабдықтауды тасымалдауға пайдаланылған жүк көліктері кейде неміс күштерінің барлық қиындықтарына қарамастан, еврейлерді тасымалдау үшін де қолданылған. The Jerusalem Post басылымы Гершом Горенбергтің «Көлбеулер соғысы» атты кітабына жазған шолуында былай деп жазады: «Италиялықтар Ливиялық яһудилерге, Роммельдің Африка корпусына қарағанда әлдеқайда қатыгездік танытты, олар соғыс заңдарын сақтаған. Бірақ Ливиядағы концлагерьлерге еврейлерді жіберген итальяндықтар британдықтардың қол астындағы Мысырға, тіпті Палестинаға басып кіретініне ешкім алаңдаған жоқ». Морис Румани былай деп мәлімдейді: «Ливиялық яһудилер немістердің күнделікті мәселелерде басқа жерлерде танымал саяси және идеологиялық тәжірибелерді қабылдамай, негізінен прагматикалық экономикалық мүдделермен басшылық еткенін атап өтті. Неміс билігі ливиялық яһудилердің әскери қызметіне қажетті заттармен жақсы жабдықталғандығын анықтады. Яһудилер олардың талаптарына келісті, кейбіреулері қорқыныштан, ал басқалары экономикалық мүдделерден туындаған себептермен. Ливиядағы уақыттың соңында бұл стратегиялық экономикалық келісім немістерге яһудилерді жергілікті мұсылмандарға ұқсас деп қарауға мүмкіндік берді, сондықтан олар яһудилерді Еуропадағы бауырларына қарағанда аз қауіпті деп санады».

The Afrika Korps gained a reputation by the Allies and by many historians as being magnanimous with Allied prisoners of war; since then many historians have used the term "War without hate" to describe the North African campaign as a whole. However, Jewish people suffered during the fascist regime laws, and the local administration took part in the Holocaust deporting some thousands of Jews to Italy, under the supervision of Generalfeldmarschall Albert Kesselring, Wehrmacht commander of the Axis in the Mediterranean theater. Others suffered from forced labour and ill treatment at the hands of the Italian administration, including a Schutzstaffel and SD detachment. Robert Satloff described in his book Among the Righteous: Lost Stories from the Holocaust's Long Reach into Arab Lands that as the German and Italian forces retreated across Libya towards Tunisia, the Jewish population became victims upon which they released their anger and frustration. According to Satloff, Afrika Korps soldiers plundered Jewish property all along the Libyan coast. This violence and persecution only came to an end with the arrival of General Montgomery in Tripoli on 23 January 1943. According to Maurice Remy, although there were antisemitic individuals in the Afrika Korps, actual cases of abuse are not known, even against the Jewish soldiers of the Eighth Army. Remy quotes Isaac Levy, the Senior Jewish Chaplain of the Eighth Army, as saying that he had never seen "any sign or hint that the soldiers [of the Afrika Korps] are antisemitic." The Telegraph comments: "Accounts suggest that it was not Field Marshal Erwin Rommel but the ruthless SS colonel Walter Rauff who stripped Tunisian Jews of their wealth." Giordana Terracina writes that: "On April 3, the Italians recaptured Benghazi and a few months later the Afrika Korps led by Rommel was sent to Libya and began the deportation of the Jews of Cyrenaica in the concentration camp of Giado and other smaller towns in Tripolitania. This measure was accompanied by shooting, also in Benghazi, of some Jews guilty of having welcomed the British troops, on their arrival, treating them as liberators." Gershom states that Italian authorities were responsible for bringing Jews into their concentration camps, which were "not built to exterminate its inmates", yet as the water and food supply was meager, were not built to keep humans alive either. Also according to Gershom, the German consul in Tripoli knew about the process and trucks used to transport supply to Rommel were sometimes used to transport Jews, despite all problems the German forces were having. The Jerusalem Post'''s review of Gershom Gorenberg's War of shadows'' writes that: "The Italians were far more brutal with civilians, including Libyan Jews, than Rommel’s Afrika Korps, which by all accounts abided by the laws of war. But nobody worried that the Italians who sent Jews to concentration camps in Libya, would invade British held Egypt, let alone Mandatory Palestine." According to Maurice Roumani, "Libyan Jews noted that in daily matters, the Germans largely acted out of pragmatic economic interest rather than adopting the political and ideological practices known elsewhere. The German authorities found Libyan Jews well equipped with goods they needed for their military activities. The Jews complied with their demands, some out of fear and others out of strict economic interest. By the end of their time in Libya, this strategic economic arrangement led the Germans to perceive the Jews as similar to the native Muslims and they therefore regarded the Jews to be less threatening than their brethren in Europe."