Кіріспе
Америкалық жазушы Рафаэль Алойсиус "Р. А." Лафферти (7 қараша 1914 – 18 наурыз 2002) – американдық ғылыми фантастика және фэнтези жазушысы, тілді, метафораны және повестволеу құрылымын ерекше қолдануымен белгілі. Лафферти сонымен қатар төрт автобиографиялық роман, бір тарих кітабы және бірнеше тарихи романдар жазды.
Raphael Aloysius "R. A." Lafferty (November 7, 1914March 18, 2002) was an American science fiction and fantasy writer known for his original use of language, metaphor, and narrative structure, Lafferty also wrote a set of four autobiographical novels, a history book, and several novels of historical fiction.
Өмірбаян
Лафферти 1914 жылғы 7 қарашада Айова штатының Неола қаласында, діншіл католик отбасында дүниеге келді. Ол бес баланың ең кішісі болды. Оның алғашқы есімі Рафаэль, ол тууы күтілген күніне (Қасиетті Рафаэль мерекесіне) байланысты қойылған. 4 жасында отбасымен Оклахома штатының Перри қаласына көшіп келді. Кассия Холлды бітіргеннен кейін, Ұлы депрессияның алғашқы жылдарында бой жетті. Кейін 1933 жылдан бастап екі жыл бойы Тулса университетінің кешкі курстарында оқыды, көбінесе математика мен неміс тілін зерттеді, бірақ бітірмеді. Содан кейін ол Тулсадағы Кларк Электрик Компаниясында жұмыс істеді және осы кезеңде (1939–1942) Халықаралық корреспонденция мектебінде оқыды. Лафферти өмірінің көп бөлігін Тулсада әпкесі Анна Лаффертимен бірге өткізді. 1942 жылы АҚШ армиясына қатарына қосылды. Техас, Солтүстік Каролина, Флорида және Калифорнияда оқысқаннан кейін, Оңтүстік Тынық мұхиты аймағына жіберілді, онда Австралия, Жаңа Гвинея, Моротай және Филиппин елдерінде қызмет етті. 1946 жылы армиядан шыққанда ол штаб-сержанты болып, 1-дәрежелі сержант атағын алды және Азия-Тынық мұхиты науқаны медалімен марапатталды. Ол ешқашан үйленбеді. Лафферти 1950-ші жылдарға дейін жазуды бастамады, бірақ отыз екі роман және екі жүзден астам әңгіме жазды, олардың көпшілігі, кем дегенде, ғылыми фантастика жанрында болды. Оның алғашқы жарияланған әңгімесі 1959 жылы «Нью-Мексико тоқсандық шолуында» «Вагон» деп аталды. Оның алғашқы жарияланған ғылыми фантастикалық әңгімесі 1960 жылы «The Original Science Fiction Stories» журналында «Мұздық күні» болды, ал алғашқы жарияланған романы 1968 жылы «Өткен шебер» болды. 1971 жылға дейін Лафферти электр инженері болып жұмыс істеді. Содан кейін ол 1980 жылға дейін уақытын жазумен өткізді, бірақ инсульт салдарынан шығармашылығы төмендеді. 1984 жылы жазуды тоқтатты. Лаффертидің жаназасы Тулсадағы Христос Король католик шіркеуінде өтті, онда ол күнделікті миссаға қатысқан. Ол Перридегі Сент-Роза католик зиратында жерленген, онда оның жарияланбаған қолжазбалары сақталған. Олардың арасында оннан астам роман, мысалы, «Акрокеруния тауларында» және «Түн ортасының темір тілі», сондай-ақ сексенге жуық әңгіме және бірнеше эссе бар.
Марапаттар мен мойындау
Лафферти "Өткен шебер", "Келесі таста жалғасады", "Аспан" және "Еврема бөгеті" шығармалары үшін Хьюго номинацияларын алды, соңғысы 1973 жылы "Үздік қысқа әңгіме" Хьюгосымен марапатталды (Фредерик Поль және С. М. Корнблуттың "Кездесуі" әңгімесімен бірге). Ол "Біздің ауданымызда", "Баяу сейсенбі кеші", "Өткен шебер", "Төртінші сарай", "Келесі таста жалғасады", "Толық және мінсіз хризолит" және "Шайтан өлді" шығармалары үшін Небула сыйлығына ұсынылды. Бірақ ол ешқашан Небула сыйлығын жеңіп алған жоқ. 1995 жылы Оклахома кітапханалар департаменті оған Аррелл Гибсон өмірлік жетістіктері үшін сыйлық тартты. "Төртінші сарай" романы Дэвид Принглдің "Қазіргі заманғы фантастика: жүз ең жақсы роман" тізіміне де енді.
Жазу стилі
Бірде француз баспашысы Лаффертиді Г. К. Честертонмен (тағы бір католик автор) салыстыруға келісе ме деп сұрағанда, қорқынышты үнсіздік орнады, ол созылып бара жатты. Шынымен, ұлы жазушы қатты ренжіді ме? Соңында, өте баяу, ол: «Дұрыс жолдасың, балажан», – деді де кетіп қалды. 2006 жылы жарық көрген «Назақталған нәрселер» жинағында Нил Гайман Лафферти стилінде жазылған «Күнқұс» атты әңгімесін ұсынады. Кіріспеде ол Лафферти туралы былай дейді: Оклахома штатының Тулса қаласынан шыққан жазушы (2002 жылы қайтыс болды), 1960 жылдардың соңы мен 1970 жылдардың басында қысқа мерзімге әлемдегі ең үздік әңгімеші болды. Оның есімі Р. А. Лафферти, ал оның әңгімелерін жіктеу мүмкін емес, ерекше және ешқайсысына ұқсамайтын. Лаффертидің әңгімесін бір сөйлемнен-ақ танисың. Мен жас кезімде оған хат жазғанмын, ол да маған жауап берді. «Күнқұс» – мен Лафферти сияқты жазуға тырысқан әрекетім еді, ол маған көп нәрсені үйретті, әсіресе олар көрінетіннен әлдеқайда қиын екенін. Гайман мен Лафферти Гайманның жасөспірім кезінде бірнеше жыл хаттасып жүрді; ол Лаффертидің хаттарын «әдеттегі көзді бұратын Лаффертинің юморы мен ойларымен, бірден дана, күлкілі және салмақты» деп есіне алады. «Ғылыми фантастика энциклопедиясы» бойынша: «Оны әділ бағалағанда, ол аңызшы, карикатурашы, ауызша сөйлейтін автор деуге болады; оның консервативті католицизмі оның жазған әр сөзіне сіңген (немесе назарда ұсталмаған); ол ежелгі мифологияларды зерттеуші де, жаңаларын ойлап табушы да еді; ол әлемнің құдайлық және шайтандық құпиялармен толы екенін көруден ләззаттанды, бірақ кейде сюжеттің ең маңызды тұстарын елемейтін; оны біреулер жеңіл-жақсы, ал енді біреулер жалғыз және қатаң моралист деп түсінді; ол техникалық жағынан шебер болғанмен, бірақ әдемілікке ұмтылып, тек қана көңілді қоздыратын, және кейде ғана керемет сезімді тудыратын; оның әртүрлі риторикалық дауыстарды қолдану шеберлігі анық байқалады, бірақ кейде олар барокколық әсемдікте жоғалып кететін. Ол мен Джин Уолфтың ортақ діни сенімдерінен бөлек, тағы да көп нәрсесі бар».
Gaiman and Lafferty had corresponded for several years during Gaiman's adolescence; he remembered Lafferty's letters as "filled with typical cock eyed Lafferty humour and observations, wise and funny and sober all at once." Per the Science Fiction Encyclopedia: "He has fairly been described as a writer of tall tales, as a cartoonist, as an author whose tone was fundamentally oral; his conservative Catholicism has been seen as permeating every word he wrote (or has been ignored); he has been seen as a ransacker of old Mythologies, and as a flippant generator of new ones; he clearly delighted in a vision of the world as being irradiated by conspiracies both godly and devilish, but at times paid scant attention to the niceties of plotting; he has been understood by some as essentially light hearted and by others as a solitary, stringent moralist; he was technically inventive, but lunged constantly into a slapdash sublime only skittishly evocative, and only occasionally, of anything like the traditional Sense of Wonder; his skill in the deploying of various rhetorical narrative voices was manifest, but these voices were sometimes choked in baroque flamboyance He and Gene Wolfe have more than a shared faith in common."