Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Үндістан ақыны және композиторы
Indian poet and composer
Мутхусвами Дикшитар (Муддусвами Дикшитар)
Muthuswami Dikshitar (Mudduswamy Dikshitar)
Оның шамамен 500 композициясы белгілі, олар индуистік құдайлар мен храмдарды терең, поэтикалық сипаттауларымен және гамакаларды ерекше баса назар аударатын ваника (вейна) стилі арқылы рага формаларының мәнін жеткізуімен ерекшеленеді. Олар баяу темпте (човка-кала) орындалады. Ол өз мудрасымен (қолтаңбасымен), сонымен қатар әр композициясында кездесетін Гуругуха есімімен де танымал. Оның шығармалары карнатик музыкасының классикалық концерттерінде орындалады. Музыкалық үштік Дикшитар, Тьягараджа (1767–1847) және Шьяма Шастри (1762–1827) құрайды. Дегенмен, басқа композиторлардың телугу тіліндегі шығармаларынан өзгеше, оның композициялары негізінен санскрит тілінде жазылған. Ол сонымен қатар кейбір критілерін маниправалам тілінде (санскрит және тамил тілдерінің қосындысы) жазған. Оның есімінің айтылуына қатысты екі түрлі пікір бар. Есім "Мутхусвами Дикшитар" деп айтылады. Мутхусвами – тамил тілінде жиі кездесетін есім (тамил тілінде "муту" – інжу, санскрит және хинди тілдеріндегі "мукта/моти" сөздерімен байланысты) және Миладутурайдағы танымал Вайдеесваран храмының құдайы Сельвамутхукумарасуамиден шыққан. Алайда, Т.К. Говинда Раоның "Калъяни рагасындағы Муддусвами Дикшитар композициялары" еңбегінде композитордың "мудрасы" немесе қолтаңбасы мәтінде "Гуругуха Рупа Мудду Кумара Джананим" деп көрсетілген.
His compositions, of which around 500 are known and are noted for their elaborate, poetic descriptions of Hindu gods / temples and for capturing the essence of the raga forms through the vainika (veena) style that emphasises gamakas. They are in a slower speed (chowka kala). He is also known by his signature name of Guruguha which is also his mudra (and can be found in each of his songs). His compositions are sung and played in classical concerts of Carnatic music. The musical trinity consists of Dikshitar, Tyagaraja (1767–1847), and Syama Sastri (1762–1827). However, unlike the Telugu compositions of the others, his compositions are predominantly in Sanskrit. He also composed some of his kritis in Manipravalam (a combination of the Sanskrit and Tamil languages). There are two schools of thought regarding the pronunciation of his name. The name is pronounced as 'Muthuswamy Dikshitar'. Muthuswami is a common Tamil name (Muthu translates to pearl in Tamil, cognate to Muktha/Moti in Sanskrit and Hindi) and is derived from Selvamuthukumaraswamy, a deity of the famed Vaideeswaran temple in Myladuthurai. However, T K Govinda Rao explains in Compositions of Mudduswamy Dikshitar in raga Kalyani, the "mudra" or signature of the composer appears in the text as "Guruguha Roopa Muddu Kumara Jananeem".
Ерте өмір
Мүтуссвами Дикшитар 1776 жылдың 24 наурызында Үндістанның Тамил Наду штатындағы Таңжавур маңындағы Тируварурда брахман отбасында дүниеге келген. Ол композитор Рамасвами Дикшитардың үлкен ұлы болды. Рамасвами Дикшитар ведалар, поэзия, музыка және астрономия сияқты бірнеше пәнді үйреткен. Мүтуссвамидің Чиннасвами (Cinnasvāmi) және Баласвами (Bālāsvāmi) деген екі інісі мен Баламба деген қарындасы болған. Мүтуссвамидің әкесі Рамасвами Дикшитар шамамен 1735 жылы Виринчипурамдағы Аутара Вадама отбасында туған. Сол кездегі Канчипурам мен Виринчипурам аймағындағы саяси жағдайдың тұрақсыздығына байланысты ол оңтүстікке көшіп келген. Рамасвами Дикшитар Говинда Дикшитар мен Венкатамахиннің әулетіне жататын Венката Вайдянатха Дикшитардан виенада тәлім алған. Бұл Мүтуссвамидің еңбектерінде Венкатамахин рага жүйесінің көрінуінен анық байқалады. Мүтуссвами жергілікті заминдардың бірі Венкатакришна Мудалиардың шақыруымен Мадрасқа (қазіргі Ченнаи) жақын Манали қаласына көшіп келген. Дикшитар ағайындары заминдармен бірге жақын жердегі Сент-Джордж бекінісіне барды, онда олар батыс оркестр музыкасымен және скрипкамен танысты. Содан кейін Чидамбараннатха Йоги есімді жолбасшы Мүтуссвамиді өзіне шәкірт етіп алып, Бенарес қаласына (қазіргі Уттар-Прадеш штатындағы Варанаси) алып кетті. Ол онда музыка, эзотерика, философия және йоганы оқыды. Ол сонымен қатар Хиндустани классикалық музыкасымен, әсіресе Дхрупад стилімен танысты, кейбір ғалымдардың пікірінше, бұл стиль оның кейінгі шығармаларына әсер еткен. Чидамабараннатха Йоги қайтыс болғаннан кейін Дикшитар Бенарестен оңтүстікке оралып, Тирупатиге жақын Тируттани қаласына қоныс аударды.
Muthuswami Dikshitar was born in a Brahmin family on 24 March, 1776, in Tiruvarur near Thanjavur in what is now the state of Tamil Nadu in India. He was the eldest son of the composer, Ramaswami Dikshitar who instructed in a number of subjects including the vedas, poetry, music, and astronomy. Muthuswami had two brothers, Chinnaswami (Cinnasvāmi) and Balaswami (Bālāsvāmi), and a sister, Balāmba. Muthuswami's father, Ramaswami Dikshitar, born circa 1735, from an Auttara Vadama family in Virinchipuram, had moved South due to the politically troubled environment around Kanchipuram and Virinchipuram at that time. Ramaswamy Dikshithar trained in the veena under Venkata Vaidyanatha Dikshitar, who belonged to the lineage of Govinda Dikshitar and Venkatamakhin and this is evident in Muthuswami's works which follow the Venkatamakhin raga system. Muthuswami moved to the town of Manali, near Madras (now Chennai) at the behest of Venkatakrishna Mudaliar, a local zamindar. The Dikshitar brothers accompanied the zamindar to Fort St. George nearby where they were introduced to Western orchestral music and the violin. An ascetic named Chidambaranatha Yogi then took Muthuswami under his wing and away to the city of Benares (now Varanasi in Uttar Pradesh). There he was instructed in music, esoterics, philosophy, and yoga. He was also exposed to Hindustani classical music, particularly the Dhrupad style, which, according to some scholars, would influence his later compositions. Upon the death of Chidamabaranatha Yogi, Dikshitar returned South from Benares and moved to the town of Tiruttani near Tirupati.
Мансап
Аңыз бойынша, Тирутани ғибадатханасының құдайы Муруган Дикшитардың аузына қантты тілше қойып, оған ән шырқауды бұйырды. Осымен оның музыкадағы мансабы басталып, ол Муруганның көптеген аттарының бірі – Гуругуха мудрасын қабылдады. Оның алғашқы шығармасы – Майя Малавагула және Ади тала рагаларындағы «Шринатхади гуругухо джаяти джаяти». Ән, Санскрит тіліндегі бірінші жағдайда (Vibhakthi), Иеге (немесе гуруға) арналған. Кейін Дикшитар Иемізге арналған сегіз жағдайда криттилер жазды. Бұл шығармаларда Муруга аскет/ұстаз бейнесінде даңқталған эпитеттер бар, ал Тирутанидегідей сагуна нысанындағы құдайға сілтемелер азады. Содан кейін ол Қанчи, Тируваннамалай, Чидамбарам, Тирупати және Калахасти, Шрирангам ғибадатханаларын аралап, Тируварурға оралғанға дейін ән жазды. Мүтусвами Дикшитар виенаны жақсы меңгерген, және оның шығармаларында, әсіресе гамакаларда, виенаның ықпалы айқын байқалады. «Балагопала» критисінде ол өзін «ваина гаяка» – «виенада ойнаушы» деп таныстырады. Ол скрипкамен тәжірибе жасады, ал оның шәкірттерінің ішінде Танджавур квартетінің Вадивелу және оның інісі Баласвами Дикшитар Карнатик музыкасында скрипканы қолдануды бастады, қазір ол көптеген Карнатик ансамбльдерінің ажырамас бөлігі. Тируварурға оралғаннан кейін ол Тируварур ғибадатхана кешеніндегі барлық құдайларға, соның ішінде Тиагараджаға (Шива Иесінің амшамы), төрағалық ететін Нилотпаламбалға, оның жұбайына және сол ғибадатхана кешеніндегі тәңірге, Камаламбалға, жоғары тантрикалық маңызға ие болды. Осы кезде ол Шри-Чакраның құдайларына арналған үлгілі сахитиялармен толтырылған әйгілі Камалба Нававарна критті жазды, ол оның шығармаларының көрнектілігі болды. Бұл нававаранамалар Санскрит тілінің сегіз жағдайында жазылған және жыл сайын тойланатын Гургуха Джаянти мерекесінің ерекшелігі ретінде орындалады. Ол тоғыз планетаны мадақтап, «Наваграха Критис» шығармасын жазу арқылы өнер шеберлігін көрсетті. Әндердің сахитиясы мантра және Джьотиша шастраларына терең білімін көрсетеді. Нилотпаламба Критис – бұл Нараянагула, Пурвагаула және Чайягула сияқты жоғалып бара жатқан рагаларды қайта жаңғыртқан композициялардың тағы бір классикалық жиынтығы.
According to legend, Murugan, the deity of the temple at Tirutani, placed a piece of sugar candy in Dikshitar's mouth and commanded him to sing. This marked the beginning of his career in music and also led to him adopting the mudra, Guruguha, one of the many names of Murugan. His first composition was Śrināthādi guruguho jayati jayati in the raga Maya Malavagaula and Adi tala. The song addressed the Lord (and/or the guru) in the first declension (Vibhakthi) in Sanskrit. Dikshitar later composed kritis in all the eight declensions on the Lord. These are with epithets glorifying Muruga in the ascetic/preceptor form and have few references to the deity in the saguna form, as at Thiruthani. He then went on a pilgrimage visiting and composing at the temples at Kanchi, Tiruvannamalai, Chidambaram, Tirupathi and Kalahasthi, Srirangam, before returning to Tiruvarur. Muthuswami Dikshitar attained proficiency over the veena, and the influence of veena playing is evident in his compositions, particularly the gamakas. In his kriti Balagopala, he introduces himself as a vainika ga¯yaka, "a player of the veena". He experimented with the violin, and among his disciples, Vadivelu of the Thanjavur Quartet, and his brother Balaswami Dikshitar pioneered the use of violin in Carnatic music, now an integral part of most Carnatic ensembles. On his return to Tiruvarur, he composed on every deity in the Tiruvarur temple complex including Tyagaraja (an amsham of Lord Shiva), the presiding deity, Nilotpalambal, his consort, and the Goddess Kamalambal an independent deity of high tantric significance in the same temple complex. This is when he composed the famous Kamalamba Navavarna kritis, filled with exemplary sahityas on the deities of the Sri Chakra which proved to be the showcase of his compositions. These navavaranams were in all the eight declensions of the Sanskrit language and are sung as a highlight of Guruguha Jayanti celebrated every year. He continued to display his prowess by composing the Navagraha Kritis in praise of the nine planets. The sahitya of the songs reflect a profound knowledge of the Mantra and Jyotisha sastras. The Nilotpalamba Kritis is another classic set of compositions which revived dying ragas like Narayanagaula, Purvagaula, and Chayagaula.
Өлім және мұра
Мүтусвами Дикшитар 1835 жылғы 21 қазанда Еттаяпурамда қайтыс болды. Оның балалары болған жоқ. Оның есіне Еттаяпурамда самадхи орнатылған, ол музыканттар мен оның өнерін бағалайтындарды тартады. Мүтусвами Дикшитардың ағалары Чиннасвами (1778–1823 шамасында) және Баласвами Дикшитар (1786–1858) да белгілі музыканттар болды. Чиннасвами бірнеше криттилер жазса, Баласвами карнатик музыкасында батыс скрипкасын бейімдеп, оны қолдануды дамытты. Екеуі де негізінен вокалшылар болған және Мүтусвамидің композицияларын дуэт ретінде орындаған. Баласвамидің немересі композитор және ғалым Суббарама Дикшитар (1839–1906) болды. "Сангита Сампрадая Прадаршини" еңбегінде Суббарама Мүтусвами Дикшитардың 229 криттиін тіркеген. Дикшитардың шәкірттері арасында оның дәстүрін жалғастырған көптеген суретшілер болды. Олардың ішінде Танжоре төрт ағайындысы: Понная Пиллай, Вадивелу, Чиннаяя және Сиваннам, мридангам шебері Тамбияпа, Авудаяркойлдік виинашы Венкатрама Айяр, Тируварур Камалам, Валлаларкойл Аммани, Корнад Рамасвами, Тируккадейур Бхарати, Тевввор Субрахмания Айяр және оның ұлы Шьяма Шастри, Суббарая Шастри бар. Композицияларындағы шығармашылық және рухани құндылығымен Дикшитар Тируварурдан шыққан замандастары Тиягараджа мен Шьяма Шастримен қатар Карнатик музыкасының үштігінің бірі саналады. Карнатик музыканты М. Баламураликришна оның құрметіне "Сүхаритра" рагасында "Синтайями Сататам Шри Муддусвами Дикшитам" әнін жазған.
Muthuswami Dikshitar died on 21 October 1835 at Ettayapuram. He had no children. A samadhi was erected at Ettayapuram in his memory and attracts musicians and admirers of his art. Muthuswami Dikshitar's brothers Chinnaswami (1778–c. 1823) and Balaswami Dikshitar (1786–1858) were also noted musicians. Chinnaswami composed some kritis while Balaswami adapted and pioneered the use of the Western violin in Carnatic music. The two of them were primarily vocalists and performed together as a duo singing Muthuswami's compositions. Balaswami's grandson was the composer and scholar, Subbarama Dikshitar (1839–1906). In his Sangeeta Sampradaya Pradarshini , Subbarama records 229 of Muthuswami Dikshitar's kritis. Dikshitar's disciples included a number of artists who carried forward his tradition. They included the Tanjore quartet brothers, Ponnayya Pillai, Vadivelu, Chinnayya and Sivanandam, the mridangam player Tambiyappa, the veena player Venkatarama Ayyar of Avudayarkoil, Tiruvarur Kamalam, Vallalarkoil Ammani, Kornad Ramaswamy, Tirukkadeyur Bharati, Thevvoor Subrahmania Ayyar, and the son of his Shyama Shastri, Subbaraya Shastri. With the creativity and spiritual value embedded in his compositions, Dikshitar is considered one of the Trinity of Carnatic music alongside his two contemporaries from Tiruvarur, Tyagaraja and Shyama Shastri. The Carnatic musician M Balamuralikrishna had composed a song in his honour in the raga Sucharitra, 'Cintayāmi Satatam Śrī Mudduswāmi Dīkṣitam'.
Композициялар
Оның жалпы шығармалары 450-500-ге жуық, олардың көпшілігі қазіргі музыканттармен карнатик музыка концерттерінде орындалады. Оның шығармаларының көбі санскрит тілінде және крит формасында, яғни музыкаға қойылған поэзияда жазылған. Мутусвами Дикшитар өмір бойы көптеген қасиетті орындарға саяхаттап, өзі барған құдайлар мен ғибадатханалар туралы шығармалар жазды. Дикшитар кез келген композитор үшін ең көп құдайларға арналған шығармалар жазған композитор деп саналады. Оның әр шығармасы мұқият жасалған. Композициялар мелодияның тереңдігі мен жандылығымен танымал. Кейбір рагалардың оның түсінігі әлі күнге дейін олардың құрылымы туралы соңғы сөз болып саналады. Оның санскрит тіліндегі әндері ғибадатхана құдайларын мадақтауда, бірақ Мутусвами әндеріне адвайта философиясын енгізеді, бұл адвайта философиясы мен көпқұдайлыққа табыну арасындағы байланысты түсіндіреді. Оның әндерінде ғибадатхананың тарихы мен оның мәдениеті туралы ақпарат бар, осылайша бұл ежелгі киелі орындарда сақталған көптеген дәстүрлер сақталған. Композицияларының тағы бір ерекшелігі - ән сөздерінің шебер рифмалануы. Мутусвами 72 Мелакарта рагасының барлығын жазу жобасын қолға алды (оның Асампурна Мела схемасы бойынша), осылайша көптеген сирек және жоғалған рагаларға музыкалық үлгі берді. Сонымен қатар, ол самашти чаранам критхис (негізгі шумақ немесе паллавиден кейін тек бір шумақ бар әндер) жазуда алғашқы болды. Дикшитар таланың шебері болды және карнатик схемасының барлық жеті негізгі таласында криттилері бар жалғыз композитор. Дикшитар санскрит тіліндегі сегіз жағдайдағы өз шеберлігін көрсетті. Мутусвами Дикшитар көптеген криттилерді топтастырды. "Ватапи Ганапатим" - оның ең танымал шығармасы. Мутусвами Дикшитар бір ән жазған (Шри Кантиматим Шанкара Юватим Шри Гуругухаджананим Вандехам. Самашти чаранам хримкара биджакара ваданам хрианья манимайа шоба саданам) Неллаяппар ғибадатханасының қасиетті әйелі Кантимати Амманға арналған. Бұл ән сирек кездесетін рагаға жатқан ән деп саналады. Сондай-ақ, ол Канчипурамда Брахмендралдың Упанишадымен бірге Рама Аштапатияны жазған деген аңыз бар. Бұл жұмыс жоғалып кетті. Дикшитар жас кезінде Форт-Сент-Джорджта батыс музыкасын тыңдаған. Кейінірек Дикшитар Шанкарабаранам сияқты рагаларға бейімделген қырыққа жуық ән жазды (көбінесе батыс халық музыкасы). Бұл жиынтық қазір нотусвара сахития (этим. nottusvara = "ноталар" swara) деп аталады. Бұл композицияларда кельт және барокко стильдерінің ықпалы байқалады (мысалы, Сахти Сахита Ганапатим, сенімсіз дереккөз: 2018 жылдың қыркүйек айындағы Варашива Баламның "Вуле ву ле дансер" әніне). Бұл шығармалар Куддаппаның коллекторы К. П. Браунның тапсырысы бойынша жазылған деген қате пікір бар. Бұл мүмкін емес, өйткені екеуі ешқашан кездеспеген болуы мүмкін. Мутусвами Дикшитар 1799 жылы Мадрастан кетіп қалды. Браун Мадрасқа 1817 жылы ғана келді, 1820 жылы телугу тілін үйреніп, сол жылы Куддаппаға көшіп барды.
His total compositions are about 450 to 500, most of which are sung by musicians today in Carnatic music concerts. Most of his compositions are in Sanskrit and in the Krithi form, i. e., poetry set to music. Muthuswami Dikshitar travelled to many holy shrines throughout his life, and composed krithis on the deities and temples he visited. Dikshitar is considered to have composed on the wide range of deities for any composer. Each of his compositions are well crafted. The compositions are known for the depth and soulfulness of the melody — his visions of some of the ragas are still the final word on their structure. His Sanskrit lyrics are in praise of the temple deity, but Muthuswami introduces the Advaita thought into his songs, resolving the inherent relationship between Advaita philosophy and polytheistic worship. His songs also contain information about the history of the temple, and its background, thus preserving many customs followed in these old shrines. Another feature in his compositions are the proficient rhyming of lines in the lyrics. Muthuswami also undertook the project of composing in all the 72 Melakartha ragas, (in his Asampurna Mela scheme) thereby providing a musical example for many rare and lost ragas. Also, he was the pioneer in composing samashti charanam krithis (songs in which the main stanza or pallavi is followed by only one stanza, unlike the conventional two). Unreliable source: date=September 2018 Dikshitar was a master of tala and is the only composer to have kritis in all the seven basic talas of the Carnatic scheme. Dikshitar shows his skill in Sanskrit by composing in all the eight declensions. Muthuswami Dikshitar composed many kritis in groups. Vatapi Ganapatim is regarded his best known work. Muthuswami Dikshitar composed one song (Shri Kantimatim Shankara Yuvatim Shri Guruguhajananim Vandeham. Samashti Charanam Hrîmkâra Bîjâkâra vadanâm Hiranya manimaya Shôbhâ Sadanâm) on the Nellaiappar Temple goddess Kanthimathi Amman. This song is considered to be a song set in the rare raga. He is also said to have composed a Rama Ashtapathi along with Upanishad Brahmendral at Kanchipuram. This work has been lost. At a young age, Dikshitar was also exposed to the music of the Western bands at Fort St. George. At a later stage, Dikshitar composed some forty songs to several (mostly western folk) tunes loosely adopted to ragas such as Shankarabharanam. This corpus is now known as nottusvara sahitya (etym. nottusvara = "notes" swara). The influence of Celtic and Baroque styles in these compositions is evident (e. g., Sakthi Sahitha Ganapatim,Unreliable source: date=September 2018 to the tune of voulez vous dancer, Varashiva Balam). There is an erroneous belief that these were composed at the behest of CP Brown, the Collector of Cuddappah. This is not possible as the two could have never met. Muthuswami Diskhitar had left Madras by 1799. Brown came to Madras only in 1817, learned Telugu in 1820 and moved to Cuddappah the same year.