Кіріспе

АҚШ Бас прокуроры және Кентукки штатының саясаткері (1787-1863)

Джон Джордан Криттенден (10 қыркүйек 1787 – 26 шілде 1863) – АҚШ-тың Кентукки штатының мемлекет қайраткері және саясаткері. Ол штатты АҚШ Өкілдер палатасында және АҚШ Сенатында өкілдік етті, сондай-ақ Уильям Генри Харрисон, Джон Тайлер және Миллард Филлмор басшылығымен АҚШ Бас прокуроры қызметін екі рет атқарды. Ол Кентуккидің 17-ші губернаторы болды және штаттық заң шығарушы органда қызмет етті. АҚШ президентігіне үміткер ретінде жиі айтылғанмен, ол бұл лауазымға түсуге ешқашан келіспеді. Саяси мансабының басында Криттенден Кентукки штатының Өкілдер палатасында қызмет етті және бірнеше рет спикер болып сайланды. Екінші партиялық жүйе қалыптасқан кезде ол Ұлттық республикалық (кейін Виг) партиясымен одақтасып, Генри Клейді ынталы түрде қолдады және демократтар Эндрю Джексон мен Мартин Ван Бюренге қарсы болды. 1828 жылдың 17 желтоқсанында президент Джон Куинси Адамс Криттенденді АҚШ Жоғарғы сотына ұсынды, бірақ президенттікке сайланған Джексонды қолдаған сенаторлар Джексон өзінің үміскерін ұсынғанға дейін бекітуді кейінге шегерді. Кентукки штатының мемлекеттік хатшысы қызметін қысқа мерзім атқарғаннан кейін, штаттық заң шығарушы орган Криттенденді АҚШ Сенатындағы төрт мерзімдік емес қызметтерінің екіншісіне сайлады. Президент болып сайланғаннан кейін Уильям Генри Харрисон Криттенденді Бас прокурор етіп тағайындады, бірақ Харрисонның қайтысынан кейін бес ай өткен соң, саяси келіспеушіліктер оны Харрисонның ізбасары Джон Тайлермен қызметін жалғастырудың орнына отставкаға кетуге мәжбүр етті. Ол 1842 жылы Сенатқа қайта сайланды және 1848 жылға дейін қызмет етті, содан кейін губернаторлыққа үміткер болу үшін отставкаға кетті, сайлауының Закари Тейлордың 1848 жылғы президенттік сайлауда Кентукки штатының дауысын жеңуіне көмектеседі деп үміттенді. Тейлор сайланды, бірақ Криттенден оның кабинетіндегі лауазымнан бас тартты, өйткені ол 1825 жылы Клей сияқты "сыбайлас жемқорлыққа" қатысқан деп айыпталуы мүмкін деп қорқыды. Тейлордың 1850 жылы қайтысынан кейін Криттенден губернаторлық қызметінен кетіп, Миллард Филлмордың бас прокурорлыққа тағайындалуын қабылдады. 1850-ші жылдардың ортасында Виг партиясы ыдырағаннан кейін Криттенден "Біз білмейміз" (немесе американдық) партиясына қосылды. Бас прокурорлық өкілеттігі аяқталғаннан кейін ол қайтадан АҚШ Сенатына сайланды, онда ол АҚШ-тың бөлінуіне жол бермеу үшін құлдық мәселесінде келісімге келуге шақырды. Аса күшейген партиялық араздық сепаратизм қаупін арттырғандықтан, Криттенден барлық партиялардан орталық көзқарасты ұстанатын саясаткерлерді іздестіріп, Конституциялық одақ партиясын құрды, бірақ ол 1860 жылғы сайлауда партияның президенттікке ұсынылуын қабылдамады. 1860 жылдың желтоқсанында ол Азамат соғысын болдырмауға бағытталған бірқатар резолюциялар мен конституциялық түзетулерден тұратын Криттендендік келісімді жасады, бірақ Конгресс оларды мақұлдамады.

Ерте және отбасылық өмірі

Криттенден 1787 жылдың 10 қыркүйегінде Кентукки штатының Версаль қаласының жанында дүниеге келген. Ол Американ революциясының ардагері, майор Джон Криттенден мен оның әйелі Джудит Харристің екінші баласы және тұңғыш ұлы болды. Джон мен Джудит Криттендендердің төрт ұлы мен бес қызы болды, олардың барлығы дерлік нәрестелік шақтан аман қалды. Оның әкесі Джордж Роджерс Кларкпен бірге Кентукки жерін зерттеген және Американ революциясы аяқталғаннан кейін сол жерге қоныстанған. Криттенден Вудфорд округындағы Писга академиясында колледжге дайындық курсын бастады. Содан кейін оны Джессамин округындағы пансионға жіберді. Бір жыл пансионда оқығаннан кейін Криттенден заң оқу үшін Лексингтонға (Кентукки штаты), судья Джордж М. Биббтің үйіне көшіп барды. Ол жерде ол математика мен көркем әдебиетті оқыды және Хью Лоусон Уайтпен достық қарым-қатынас орнатты. 1811 жылдың 27 мамырында Криттенден Версальдегі үйінде Сара О. Лиге үйленді. Ли болашақ АҚШ президенті Закари Тейлордың туысы және АҚШ сенаторы Уилкинсон Коллдың әпкесі болды. Сара 1824 жылдың қыркүйек айының ортасында қайтыс болғанға дейін олардың жеті баласы болды. Олардың балаларының арасында Конфедерацияның генерал-майоры Джордж Криттенден және Одақтың генералы Томас Леонидас Криттенден болды. Олардың қызы Салли Ли "Мария" Криттенден 19 ғасырдың соңында АҚШ Әскери-теңіз күштерінде контр-адмирал болған Джон К. Уотсонның анасы болды. Олардың қызы Энн Мэри Батлер Криттенден Коулман 1864 жылы әкесінің өмірбаяны – «Джон Дж. Криттенденнің өмірі мен хаттары» атты кітабын жариялады.

Мансап

1806 жылы оқуын аяқтаған Криттенден келесі жылы адвокаттыққа қабылданды. Ол өз қызметін Вудфорд округінде бастады, бірақ Кентуккидің орталық аймағында бұрыннан да қабілетті заңгерлер жеткілікті екенін байқады. Сондықтан Криттенден Кентукки штатының Логан округіне, сол кездегі батыс шекарасына көшіп, Расселвиллде кеңсе ашты. Кентуккиге оралғаннан кейін заңгерлік практикасымен қатар, Криттенден плантациялар ұстады және құлдарға ие болды. 1830 жылы оның үй шаруасында 12 бос ақ адам және 6 құл болды. 1850 жылы Криттенден 44 құлға ие болды (16 жастан асқан 11 әйел, 7 ер адам, 13 ұл және 13 қыз). 1860 жылы, ересек балаларына бір бөлік мүлікті бергеннен кейін, Криттенденнің он құлы қалды, барлығы мулаттар (60, 25, 21, 18 және 16 жастағы әйелдер және 28, 16, 14, 10 және 1 жастағы ерлер).

Алғашқы саяси мансап

Криттенденнің сайлаулы лауазымдағы мансабы Кентукки штатының Өкілдер палатасында басталды, онда ол 1811 жылдан 1817 жылға дейін Логан округін өкілдік етті. 1812 жылғы соғыс басталғанда Кентукки губернаторы Чарльз Скотт оны Кентуккидің бірінші милициясының штаб-көмекшісі етіп тағайындады. Соғыстан кейін губернатор оған бұйрықтарды адал орындағаны үшін арнайы алғыс айтты. Осыдан кейін ол Кентукки Өкілдер палатасына оралды, онда ол Джон Роуэнды басып осып, спикер болып сайланды. Ол 1815 жылдан 1817 жылға дейін осы лауазымды сақтап тұрды. Криттенденнің жаңа сайлауды қолдауы халыққа ұнады және саяси тұрғыдан да тиімді болды. 1817 жылы Слоттердің танымал емес кандидаттарының бірі Мартин Д. Хардиннің АҚШ Сенатындағы мерзімі аяқталғанда, Кентукки штатының Бас Ассамблеясы бос орынды толтыру үшін Криттенденді таңдады. Ол осы органның ең жас мүшесі болғанымен, жаңа құрылған Сот жөніндегі комитеттің екінші төрағасы болды. Ол сондай-ақ Теңіз істері комитетінің мүшесі де болды.

Уақытша заңнамалық

Конгресстен кеткен соң Криттенден штат астанасы Франкфуртқа көшіп келді, артық заң клиенттерін тарту және штаттың саяси өмірінің орталығына жақындау үшін. Осы кезеңде ол Генри Клеймен бірлесіп Роберт К. Уиклифтің ұлы Чарльз Уиклифтің қорғауын жүзеге асырды. Криттенден 1823 жылы Трансильвания университетінің қамқорлар кеңесіне сайланды, бұл Генри Клейдің лоббилеуінің нәтижесі болуы мүмкін. Бір жылдан кейін университет оған құрметті заң ғылымының докторы атағын берді. Криттенден сондай-ақ Франкфурттағы Кентукки семинариясының қамқоршысы және адвокаты болды. 1825 жылдың 7 қарашасының таңында, заң шығарушы орган жиналатын күні, Шарп қаза табады. Олд-Корт жақтастарының бұл қылмысқа қатысы бар деген айыптаулар тағылды. Криттенден Шарптың өлтірілуін айыптаған және қылмыскерді ұстағанға 3000 доллар сыйақы жариялаған резолюция ұсынып, бұл айыптауларды жоюға тырысты. Қасқыр Жеребоам О. Бошамп ұсталғаннан кейін, өлтірудің себебі саяси емес, жеке екені анықталды. (Бошамптың әйелі Шарпты өлтіру шартымен оған үйленді, өйткені Шарп оның бұрынғы баласын мойындаудан бас тартқан еді.) Осыған қарамастан, Криттенден Бошампты кісі өлтіру ісінде қорғау туралы өтінішті қабылдамады, себебі ол осы мәселеге қатысқандай көрінуден қашқысы келді. Сот дауы заң шығару сессиясында басым болды. Криттенден Ескі соттың көпшілігіне қосылып, Жаңа сотты тарату туралы заңды қабылдады. Алайда, Сенатта вице-губернатор Роберт Б. МакАфинің шешуші дауысымен бұл заң жобасы қабылданбады. Кейін Криттенден алты адамнан тұратын комиссия құрамына кірді, бірақ дауды шеше алмады. Ол барлық судьялардың екі соттан да отставкаға кетуіне және губернатордың Ескі сот пен Жаңа соттың жақтастарынан тең үлеспен құрылған жаңа сотты тағайындауына келіспеді. Бұл позиция оған бұрынғы сайлауда оған дауыс берген Жаңа соттың жақтастарының қолдауын жоғалтты және ол 1826 жылы палатаға қайта сайланбады. Ақырында, Ескі соттың жақтастары заң шығарушы органның екі палатасын да бақылауға алды және Жаңа сот 1826 жылдың желтоқсан айында толығымен таратылды. 1826 жылдың 15 қарашасында Криттенден судья Гарри Иннестің қызы, жесір Мария Нокс Тодтқа үйленді. Криттенден Тодттың үш баласын өзінің балалары ретінде тәрбиеледі, сондай-ақ олардың тағы екі баласы болды: Джон және Евгений. Мария Нокс Тодд Криттенден 1851 жылдың 8 қыркүйегінде себебі белгісіз аурудан қайтыс болды.

Ұлттық республикашылармен байланысы

Ескі сот – Жаңа сот дауларының нәтижесінде Кентукки саясаткерлері демократтар мен ұлттық республикашылдарға бөлінді. Критиденнің Генри Клеймен одақтасуы және жеке саяси көзқарастары оны тікелей Ұлттық Республикашыл партиясына бағытталды. Критиден президенттікке кандидаттығын қолдағандықтан, президент Адамс 1827 жылы оны Кентукки округі бойынша АҚШ округ прокуроры етіп тағайындады. 1829 жылы Критиден Кентукки штатының өкілдер палатасына арнайы сайлау арқылы сайланды. 1830 жылы ол Джон Роуэннің орнына сенатқа вигтердің кандидаттығын алды. Партия құпия түрде Генри Клейді президенттікке ұсынуды қалаған, бұл оған тағы бір президенттік науқанды бастауға мүмкіндік берер еді, бірақ оның расталу үшін жеткілікті дауыс жинай алатыны белгісіз болды. Сондықтан Критиденді кандидат етіп ұсынуға және егер дауыс беру вигтерге жеткілікті үлкен артықшылықпен болса, Критиденнің қанатын шегіп, олардың орнына Клейді растауға рұқсат беруге келісті. Демократтар Ричард Ментор Джонсон, Джон Роуэн, Чарльз А. Уиклиф және Джон Брейттиттің кандидатураларын ұсынды. Келесі жылы өкілдер палатасының көпшілігі Критиденге ашық сенат орнына қолдау көрсетті. Алайда Клейдің жақтастары Критиденді Клейге вигтердің кандидаттығына жол беру үшін шеттетуге басымдық берді. Критиден Ричард Эйлетт Бакнердің губернаторлық науқаны мен Клейдің 1832 жылғы президенттік сайлауда Кентуккиде жеңіске жетуіне көмектесу науқанын басқарды. 1832 жылы Клей жеңілгеннен кейін ол сенаттан орнын босатуды және Критиденге оның орнын басуға мүмкіндік беруді ұсынды, бірақ Критиден бұл ұсыныстан бас тартты. Содан кейін ол Бас Ассамблеядан зейнеткерлікке шықты. Критиден 1834 жылы таратылған Ұлттық Республикашыл партияның қалдықтарынан Виг партиясын ұйымдастыруға белсенді қатысты. 4 шілдеде 1834 жылы ол Франкфурттың шетіндегі Ков-Спрингте штаттағы партияның алғашқы ұйымдастыру жиналысын шақырды. Кейін 1834 жылы Кентукки губернаторы Джеймс Т. Морхед Критиденді Мемлекеттік хатшы етіп тағайындады. Сенатқа келгеннен кейін Критиден Мемлекеттік жерлер жөніндегі комитетке және Сот жүйесі жөніндегі комитетке енгізілді, бұл Клейдің ықпалынан туындаған болуы мүмкін. Сессияның басында Критиден сенатор Томас Х. Бентонның федералды бюджеттің артығын шығыс жағалаудағы мемлекеттік жерлерді сатып алуға және әскери бекіністерді нығайтуға жұмсау туралы ұсынысына қарсы шықты. Ол бұл қағидалар Сенатта ұсынылғанын, бірақ көпшілік дауыспен мақұлданбағанын атап өтті. Критиден резолюцияның Сенат тарапынан қабылданбағанын айтты, бірақ әкімшілік одан кейін бірнеше айдан соң айналымды хабарлама шығарды, Критиденнің пікірінше, атқарушы биліктің құзыретін асырып жіберді. Критиден Бентонмен бұл мәселені ұзақ талқылады, соңында Конгресс үкіметтің мемлекеттік жерлерді сатып алу үшін ақша төлейтін банктердің вексельдерін қабылдауын талап ететін заң қабылдады, бірақ президент Джексон оны заңға айналдыруға жол бермес үшін өзінің құпия ветосын қолданды. Өзінің қызметі кезеңінде Критиден Джексонды және оның ізбасары Мартин Ван Бюренды ашық сынады. Ол қолдаған әкімшіліктің сирек ұсыныстарының бірі – жаңа Техас Республикасын мойындау болды.

Харрисон мен Тайлер әкімшілігі

1840 жылғы президенттік сайлауда Критиден Кентукки вигтерінен Генри Клейдің кандидатурасын қолдауды қайта сұрады. Партияның 1839 жылғы съезінде дауыс беру кезінде кандидаттар Клей мен генерал Винфилд Скотт Нью-Йорктегі Астор Хаус қонақ үйінде Критиденмен және виг саясаткері Джордж Эванспен карта ойнады. Топ Уильям Генри Харрисонның жеңісі туралы хабар алғанда, Клей жеңілісін Скоттқа таңып, оны ұрып, соққы Скотттың Ланди жолы шайқасында жараланған иығына тиді. Кейін Клейді қонақ үй бөлмесінен шығарып әкетуге тура келді. Скотт содан кейін Критиденді Клейге өзінің дуэльге шақыруын жеткізді, бірақ Критиден Клейді кешірім сұрауға көндіріп, оларды татуластырды. Клей номинациядан бас тартылғаннан кейін Критиден Харрисонды қолдады. Оған қызмет таңдау құқығы берілді, ол Бас прокурор лауазымын таңдады. Харрисон тағайындағаннан кейін бір апта өткен соң Критиден Нью-Йоркке жіберілді, ол Канададағы бүліктерді басуға тырысқан канадалық милиция тобының «Каролина» кемесін батыруына байланысты Ұлыбританиямен туған шиеленісті реттеу үшін. Ол Нью-Йорк губернаторы Уильям Х. Сьюардпен келіссөз жүргізіп, егер Александр МакЛеод Нью-Йоркте қылмыс жасады деп айыпталса, ол «Каролинаны» тартып алып, өртеп жібергені үшін кешірілетінін уәде алды. «Каролина» оқиғасынан кейін көп ұзамай президент Харрисон қайтыс болды, ал вице-президент Джон Тайлер президенттік лауазымға өтті. Вигтердің президент Тайлермен араздасуы жалғасты, тіпті кейбіреулері оны импичментке салу туралы әңгімеледі, бірақ Критиден бұл әрекетті айыптады.

Поликті қолдану

1844 жылы Критиден Клейдің президенттік үміткерлігін тағы да қолдады. Әдеттегі сайлау науқанының мәселелері – Тайлердің «атқару билігін басып алуы», Клейдің Джон Куинси Адамспен жасаған «сыбайлас жемқорлығы» немесе қорғау тарифі – сайлаушыларды қызықтырмады. Дегенмен, Техасты қосып алу мәселесі бүкіл науқанды өзгертіп жіберді. Клей Уигтердің ұсынушылар жиынына дейін Оңтүстікке сапар жасады және елдің сол бөлігіндегі қосып алуға қатысты көңіл күй Вашингтондағыдай күшті емес деген қорытындыға келді. Осы сенімге сүйене отырып, және Критиденнің кеңесіне қарсы, Клей Критиденге қосып алуға қарсы хат жіберіп, оны National Intelligencer газетінде жариялауын сұрады. Полк тартысты жарысқа қарамастан сайлауда жеңіске жетті. 1845 жылы Сенат Орегон территориясын Ұлыбританиямен бірлесіп иеленуді тоқтату мәселесін қарастырды. Мичиган штатының сенаторы Льюис Касс бірлескен иелену келісімін дереу тоқтатуды қолдады және бұл мәселе бойынша британдықтармен соғыс болуы мүмкін екенін айтты. 1846 жылы АҚШ Техасқа бақылау орнату үшін Мексика-Америка соғысына кірді. Президент Полк соғысты аяқтау үшін қабылдануы тиіс бейбіт келісім шарттары туралы Критиденмен кеңесті. Бірнеше вигтер Конгрестегі демократтардың көпшілігіне қосылып, келісімді бекітті және жаңадан алынған аумақта құлдықты тыйым салатын Уилмот шарасын жеңді. Достары Критиденді 1848 жылғы президенттік сайлауға түсуге шақырды. Род-Айленд штатының демократ сенаторы Критиден өзінің партиясынан бөлек көптеген демократтардың қолдауын ала алады деп ойлады. Клей Критиденнің оны тағы да қолдайтынына үміттене білді, бірақ Критиден Клейдің енді өміршең үміткер емес екеніне көз жеткізіп, Кентуккилік Закари Тейлорды қолдады. Өкіл Силлиді қаза қылғаннан бері саясаттан шетте жүрген Уильям Дж. Грейвс, Уиг губернаторы Уильям Оуслидің қолдауына ие болды, ал Арчибальд Диксон бұрынғы Уиг губернаторы Роберт П. Летчердің қолдауын алды. Критиденнің достары бұғаттауға үлкермес бұрын, ұсыну оңай бекітілді. Ол сонымен қатар Жоғарғы Соттағы заңгерлік тәжірибесінен бас тартуға және Мексика соғысынан туындаған аумақтық мәселелер сияқты маңызды ұлттық мәселелердегі өз үнін жоғалтуға мәжбүр болар еді. Кентукки апелляциялық сотының төрағасы Илайджа Хайс демократтардың губернаторлыққа үміткері ретінде басты кандидат болды, бірақ Критиденнің вигтерден ұсынуынан кейін Хайс бұл ұсыныстан бас тартты. Демократтардың штаттық съезі конгрессмен Линн Бойдты ұсынды, бірақ Бойд та ұсыныстан бас тартты. Критиден Клейді президенттікке басқаларға қарағанда қолдайтынын айтты, бірақ Клейдің 1848 жылы вигтерден ұсынуға ниеттенбегенін сендірді. Клей үміткерлігін жариялағаннан кейін Критиден вигтердің таңдауында бейтарап қалды. Губернаторлық сайлауда Критиден Пауэллді 65 860 дауысқа қарсы 57 397 дауыспен жеңді. Ол губернаторлық лауазымға кіру үшін Сенаттан отставкаға кетті. Тейлор сайланғаннан кейін Критиденге Мемлекеттік хатшы лауазымын ұсынды. Оған бүкіл елден виг және демократ көшбасшыларынан кабинетте қызмет етуге шақырулар келіп түсті; Тейлор тәжірибесіз болды және көптеген адамдар Критиден оған жетекшілік етпесе, оның басқаруы сәтсіз аяқталады деп ойлады. Тейлор жеке өзі 1849 жылдың 15 ақпанында Критиденді Франкфуртта таңдауға көндіру үшін барды. Критиден Тейлордың ұсыныстарын қабылдамады, ал Тейлор да Критиденнің досы Роберт П. Летчерді Пошта басқармасының басшысы етіп тағайындау туралы өтініштерін қабылдамады. Критиденнің Тейлордың тағайындалуын қабылдамауының себептері көп болды. Бір жағынан, ол Клейдің сезімдеріне құрмет көрсету үшін бас тартты, екінші жағынан, бұл 1825 жылғы Клей мен Адамстың «сыбайлас мәмілесі» сияқты қаралатынын сезді. Губернаторлықтан бас тарту демократтардың оның тек Тейлордың президент болуына көмектесу үшін ғана лауазымға талпынғаны туралы айыптауларын мойндағанмен тең болар еді. Соңында, ол вигтер партиясындағы жарысты толыққанды жазып алмады және осы жағдайды түзетуді қалады. Бұл заң бірнеше мемлекеттік қызметкерлерге жалпы білім беру мектептерін басқаруға қатысты ережелерді белгіледі. Көптеген вигтер конституциялық конвенцияны шақыруға қарсы болды, өйткені бұл штаттың заңнамалық округтерін қайта бөлуді және Бас Ассамблеяда вигтердің үстемдігіне қауіп тудырады; дегенмен, Критиден 1848 жылғы губернаторлық науқаны кезінде конвенцияны шақыруды кешіктіріп қолдады.

Бас прокурордың екінші өкілеттігі

Вице-президент Миллард Филлмор Тейлордың қазасынан кейін президенттікке өрлеп, Криттенденге Бас прокурор лауазымын ұсынды. Құлдыққа қарсы болған Филлмор 1850 жылғы келісімге қатысты заң жобаларының бірі – қашқан құлдар туралы заңның конституциялық екендігі жөнінде Криттенденнен пікір сұрады. Ол, әсіресе, заң habeas corpus құқығын тоқтата тұра ма деп сұрады. Өзінің күмәнін сейілтіп, Филлмор заңға қол қойды, келісімді сақтап қалды. 1851 жылы Криттенденге Гарвард университетінің құрметті заң докторы атағы берілді. 1851 жылдың қараша айында Бас Ассамблея сенатор Джозеф Р. Андервудтың орнын басу үшін шақырылды. 1853 жылы мерзімі аяқталар еді, Андервуд қайта сайлануды қалады, ал вигтер Чарльз С. Морхед пен Джордж Робертсон да өздерінің кандидат екендерін жариялады. Бас прокурор ретіндегі мерзімі де 1853 жылы аяқталатын Криттенден президент Филлмордың кабинетінде қызметтен кейін Сенатқа оралуға ниетті екенін жариялады. Бұл туралы білгеннен кейін Андервуд пен Морхед сайлаудан бас тартты. Робертсон Криттенденге қарсы күшті қарсылық көрсетпеді деп күтілді, бірақ басқа кандидаттар бас тартқаннан кейін Арчибальд Диксон сайлауға қатысты. Тарихи тұрғыдан Криттенденнің одақтасы болған Диксонның Криттенденнің мәлімдемесінен кейін сайлауға қатысуы оның Криттенденнен Клейге адалдығын ауыстырғанын көрсетті. Демократтар Криттенденді жеңіп, вигтерді ұятқа салуға тырысты, тіпті Диксонды сайлау үшін де оған қарсы дауыс беруге уәде берді. Сондықтан Криттенденнің достары оны сөзсіз жеңіліске ұшырату үшін оның кандидатурасын ұсынбады. Дауыс беру бірнеше күн бойы тоқтап тұрды, Клейдің жақтастары Диксонға, Робертсонға және вице-губернатор Джон Б. Томпсонға қолдау көрсетті. Тағы бір келісім ұсынылды, онда Клей денсаулығы нашарлап, Сенаттан орнынан кетеді, екі Сенат мандатын босатып, Диксон мен Криттенденнің екеуі де сайлануына мүмкіндік береді, бірақ Клей ынтымақтастыққа келіспеді. Ақыры, 1851 жылдың 11 желтоқсанында вигтер жиналып, Диксон мен Криттенденді қайтарып алып, Томпсонды сайлауға келісті. Сайлаудан бір апта өткен соң Клей отставкаға кетті, бірақ Криттенден енді оның мерзімін аяқтауға тағайындалудан бас тартты. Оның орнына, заң шығарушы орган Диксонды Клейдің қалған мерзіміне сайлады, ол 1855 жылдың наурыз айында аяқталады. 1852 жылы Клей қайтыс болғанға дейін үш апта бұрын ол Криттенденді шақырды, екеуі де татуласты; Криттенден 1852 жылдың қыркүйегінде Клейге арналған сөз сөйлеп, ұзақ жылдар бойы созылған араздықты аяқтады. Ол партияны 1852 жылы президенттікке Миллард Филлморды ұсынуға шақырды, бірақ соңында кандидаттық Винфилд Скоттқа бұйрылды. Демократтар сол жылы губернаторлыққа ие болды; бұл Кентуккидегі вигтер партиясының құлауының алғышары болды. Мосс Криттенденнің өліміне дейін оның әйелі болды. Сайлау мен қызметке кірісу аралығында Криттенден өмір бойы достарының бірі Матт Ф. Уордтың ұлы Матт Ф. Уордты өлтіру ісі бойынша қорғаудың жетекші адвокаты болды. Уордтың кіші інісі Луисвиллдегі ерлер гимназиясының директорынан жаза алған, ал үлкен Уорд інісі үшін директормен сөйлесуге барды. Соңынан болған жанжал кезінде Уорд директорды тапаншамен атып өлтірді. Халықтың пікірі Уордқа қарсы болды, сондықтан сот процесі Хардин округіне ауыстырылды. 1854 жылдың сәуірінде басталған бір апталық сот процесінде Криттенден куәгерлердің айғақтарындағы қайшылықтарды атап өтті және Луисвилл қаласының мэрі Джеймс Стивенс Спид, конгрессмен Уильям Престон және "Courier-Journal" газетінің редакторы Джордж Д. Прентис сияқты көрнекті куәгерлерді шақырды. Ол Уордтың өзін-өзі қорғағандығын дәлелдеді. Прокуратура өлім жазасын талап еткендіктен, Криттенден егер қазылар алқасы қате айыптау шығарса, олар кінәсіз адамды асып өлтіруге үкім шығарғанын білгенде, тыныштық таба алмайтынын мәлімдеді. Уордтың кінәсіз екендігі жарияланғаннан кейін жұртшылықтың наразылығы күшті болды. Тек Прентис "Courier-Journal" газетінде Криттенден мен Уордтар отбасын қорғады. Бірнеше қоғамдық жиналыстарда Криттенденнің Сенаттан отставкаға кетуін талап ететін резолюциялар қабылданды. Криттенден 1856 жылдың 22 мамырында конгрессмен Престон Брукс сенатор Чарльз Самнерге Сенатта таяқпен шабуыл жасағанда болды. Шабуыл кезінде Брукстің Палатадан келген одақтастары Лоренс М. Китт пен Генри А. Эдмундсон куәгерлердің Самнерге көмектесуіне кедергі жасады. Криттенден араласуға тырысып, Бруксті Самнерді өлтірмеуге шақырды. Сенатор Роберт Тумбс Криттенден үшін араласып, Киттке Брукс Самнер даусына қатысы жоқ адамға шабуыл жасауы дұрыс емес екенін айтты, бірақ Тумбс кейін Брукстің Самнерді ұруына қарсы емес екенін, тіпті оны мақұлдағанын мәлімдеді. Өзінің қызметінің басында Криттенден Канзас аумағындағы зорлық-зомбылықты басумен айналысты. 1854 жылғы Канзас-Небраска заңына қарсы болған Криттенден, Солтүстік 36°30' ендік сызығының солтүстігінде құлдықтың болмауына орнына халықтың еркі принципін қолдануға келіспесе, Миссури келісімін жоюға да қарсы болды. 1856 жылдың басында ол Канзас аумағына генерал Винфилд Скотты әділ сайлаулар өткізуді қамтамасыз ету үшін жіберуді ұсынды, бірақ бұл ұсыныс Пирс әкімшілігімен тоқтатылды. Ол Топека Конституциясының және Лекомптон Конституциясының ратификацияларын жарамсыз деп санады және соңғысына қарсы карьерасындағы ең бағалы сөздерінің бірін жасады. Канзас мәселесіндегі Криттенденнің ықпалы соншалық, Авраам Линкольн Криттенденнің Стивен Дугласты қолдауы Линкольнге 1858 жылғы Иллинойс сенаторлық сайлауын ұтырғанын айтты. Оның күш-жігері сол жылы Конституциялық Одақ партиясын құруға көмектесті. Алайда, жетіз үш жасында Криттенден зейнетке шығуды ойластырып, оның орнына Джон Беллды ұсынды, оны 1860 жылғы президенттік жарыста белсенді түрде қолдады. Бірақ ол бұл келісімді қарапайым заңнамалық акті ретінде қарастыруға болмайды, оны келесі Конгресс өзгерте немесе тіпті жоюға болады, ал АҚШ Конституциясына енгізілген түзетулерді өзгерту әлдеқайда қиын болады деп сенді. Осы мақсатта ол 1860 жылдың желтоқсанында алты конституциялық түзету мен төрт конгресс резолюциясынан тұратын Криттенден келісімін ұсынды. Резолюциялардың арасында Солтүстіктің жеке бостандық заңдарын айыптау және қашқан құлдар туралы заңның конституциялық екенін растау болды. Келісім ұсынысы Криттенденнің Кентуккидегі әріптес сенаторы Лазарус Пауэлл ұсынған арнайы комиссияға жіберілді. Республикашылдардың, оның ішінде комиссия мүшелерінің Криттенденнің келісімін немесе оған ұқсас келісімді қабылдауға бейімділігіне сенім болды, бірақ сайланған президент Линкольн өзінің сенген одақтастарына аумақтарда құлдықты кеңейтуге бағытталған кез келген жоспарға қарсы тұруды бұйрық берген еді. Нәтижесінде, комиссия алғашқы отырысында республикалық мүшелер Криттенденнің жоспары мен тағы алты жоспарды дауысқа салуға жол бермеді. Оппозицияға қарамастан, республикашылдар балама жоспар ұсынбады. Комиссияда Криттенденнің жоспары қабылданбағаннан кейін Флорида, Миссисипи, Алабама және Джорджия Оңтүстік Каролинаның үлгісін ұстанды және шығу туралы жарлықтарды қабылдады. 1861 жылдың 3 қаңтарында Криттенден жоспарын Сенатқа ұсынып, оны халық референдумына жіберуді ұсынды. Референдум Криттенденнің жоспарын қабылдауды ұсынады деп күтілді, ал Конгресстегі республикашылдар оны дауысқа салуға кедергі келтіру үшін әртүрлі процедураларды қолданды. 16 қаңтарда процедуралық кешігулер аяқталғаннан кейін Нью-Гэмпшир сенаторы Дэниел Кларк Криттенденнің жоспарына орнына Одақты сақтау үшін конституциялық түзетулердің қажеті жоқ екенін және Конституцияны күшіне енгізу жеткілікті екенін мәлімдеді.

Өкілдер палатасында қызмет ету және қайтыс болу

Президент Линкольн шақырды Конгрестің арнайы сессиясын 1861 жылдың 4 шілдесіне, ал Кентукки штаты маусым айында арнайы сессияға конгрессмендерді сайлау үшін арнайы сайлау өткізді. Криттенден мемлекеттік қызметтен зейнетке шығуды қалағандығын білдірді және бастапқыда үміткер болу туралы өтінішті қабылдамады, бірақ соңында мамыр айының соңында үміткер болуға келісті. Ол сепаратистік үміткер Уильям Э. Симмске қарсы сайланды; барлығы Кентуккидің он конгресс округінің тоғызы арнайы сайлауда Одақшыл үміткерлерді таңдады. Орын алғаннан кейін ол Сыртқы істер комитетіне тағайындалды. 1861 жылдың 10 шілдесінде ол Саймон Б. Бакнермен бірге президент Линкольнге барып, Кентуккидің бейтараптығын сақтау бойынша Линкольннің жаңа міндеттемесін алу үшін келісті. Линкольн Кентуккиге қатысты ешқандай ниеті жоқ екенін, бірақ болашақ әрекеттерін шектемейтінін мәлімдеді. Соғыста Одақтың мақсаттарына алаңдайтын шекаралық штаттардың азаматтарының қорқынышын басу үшін ол Критенден-Джонсон резолюциясын ұсынды, ол соғысқа сепаратистік штаттарды кінәлады және соғыстың мақсаты осы штаттарды бағындыру емес, Конституцияны қорғау және Одақты сақтау екенін айтты. Осы мақсаттарға қол жеткізілгеннен кейін, соғыс тоқтатылуы керек делінген. Кентукки штатының өкілі Генри К. Бернетт мәселені екіге бөлуді сұрады. Бернетт соғыс үшін Оңтүстік штаттарын кінәлайтын резолюцияның бөлігіне қарсы дауыс берген екі адамның бірі болды; қалған бөлігіне қарсылықты Висконсиннің Джон Ф. Поттер мен Огайоның Альберт Г. Риддл көрсетті. Сенатта резолюция 30–5 есебімен қабылданды, Кентукки сенаторлары Брекинридж мен Пауэлл азшылықта дауыс берді. 1861 жылдың желтоқсанында палата 76–65 есебімен резолюцияны қайтадан бекітуден бас тартты. 1861 жылдың шілдесінің соңында Конгресс жұмысын аяқтағаннан кейін Криттенден Франкфортқа оралды, бірақ көп ұзамай қаладан қашуға мәжбүр болды, өйткені Конфедерация генералдары Брэкстон Брагг пен Эдмунд Керби Смит Кентуккиге басып кірді, Франкфорт пен Лексингтонды басып алды. Ол Луисвиллдегі Галт Хаус қонақүйінде уақытша тұрып, 1862 жылы бригадалық генерал Джефферсон С. Дэвис сонда Одақ генералы Уильям "Булл" Нельсонды өлтірген кезде әлі де сол жерде болды. Ол Перривилл шайқасынан кейін Конфедерация әскерлері штаттан қуылып шыққаннан кейін, 1862 жылдың 8 қазанында Франкфорттағы үйіне оралды. Конгресс сессиясына оралған ол Кентуккиде конституцияға қайшы әскери тұтқындаулар туралы көптеген хабарламалардың таралуына арна болды. Ол Вирджиния штаттың келісімінсіз өз аумағынан жаңа штат құрылғандықтан Батыс Вирджинияның Одаққа қабылдануына қарсы болды. Ол сондай-ақ, бостандық жариянамасына және соғыста құлдарды әскери қызметке пайдалануға қарсы болды. 37-ші Конгрестен кейін Кентуккиге оралғанда Криттенденнің денсаулығы нашарлап, ол жиі тыныс алудың қиындауына және кеудедегі ауыруға шағымданды. Ол Конгрестен кетуге бел буған еді, бірақ достары оны тағы да сайлауға түсуге көндірді. Номинациядан кейін көп ұзамай Криттенден және оның әйелі денсаулығының нашарлау белгілерін жеңілдету үшін Индианадағы алюминий бұлағына бара жатқанда Луисвиллде құлап кетті. Жергілікті дәрігердің үйінде төсек тартып жатып, ол Франкфортқа оралды, онда 1863 жылдың 26 шілдесінде қайтыс болды.

Мұра мен құрмет

Кентукки штатында Криттенден округі мен Криттенден қаласы оның құрметіне аталған. Екінші дүниежүзілік соғыстағы "Либерти" кемесі оның есімімен аталыпты. Юта штатындағы Флойд лагері оның құрметіне Форт Криттенден болып өзгертілген.