Тягараджа: Карнатикалық музыканың қасиетті композиторы
Tyagaraja
Тягараджа Свами – қасиетті композитор, Карнатикалық музыканың үштік қанатының бірі. Оның 720 әнінен 5-і «Панчаратна Крити» деп аталады. Рамаға арналған шығармалары кең таралған.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Карнатик классикалық музыкасындағы композитор
Composer in Carnatic classical music
Рага Тьягараджаға арналған
the raga on Tyagaraja
Садгуру Тьягараджа Свами (Телугу: సద్గురు త్యాగరాజ స్వామి) (4 мамыр 1767 – 6 қаңтар 1847), сондай-ақ Тьягаья және толық аты Какарла Тьягабрахмам, Карнатик музыкасының қасиетті композиторы және оның бір түрі, үнді классикалық музыкасы. Тьягараджа және оның замандастары Шьяма Шастри мен Мутусами Дикшитар Карнатик музыкасының Үштігі ретінде есептеледі. Тьягараджа мыңдаған діни шығармалар жазды, олардың көпшілігі телугу тілінде және Рамаға мадақ айту үшін арналған, олардың көптегені бүгінге дейін танымал. Дегенмен, олардың тек 720-і қолданыста. Айрықша атауға лайық бес шығармасы – «Панчаратна Критис» («бес қазына») деп аталады, олар оның құрметіне арналған бағдарламаларда жиі орындалады. Тьягараджа «Утсава Сампрадая Критис» (Мерекелік ритуалдық шығармалар) жазды, олар көбінесе храмдардағы рәсімдерге сүйемелдеу үшін орындалады, ал «Дивья Нама Санкиртанас» (Құдайдың есімін айту арқылы жазылған шығармалар) концерттердің және күнделікті өмірдің бір бөлігі ретінде орындалады. Тьягараджа Маратха әулетінің төрт патшасының билігінде өмір сүрді: Тулажа II (1763–1787), Амарасимха (1787–1798), Серфоджи II (1798–1832) және Шиваджи II (1832–1855), бірақ олардың ешқайсысына қызмет етпеді.
Sadguru Tyagaraja Swami (Telugu: సద్గురు త్యాగరాజ స్వామి) (4 May 1767 – 6 January 1847), also known as Tyagayya, and in full as Kakarla Tyagabrahmam, was a saint composer and of Carnatic music, a form of Indian classical music. Tyagaraja and his contemporaries, Shyama Shastri and Muthuswami Dikshitar, are regarded as the Trinity of Carnatic music. Tyagaraja composed thousands of devotional compositions, most in Telugu and in praise of Rama, many of which remain popular today. However, only 720 of these are in vogue. Of special mention are five of his compositions called the Pancharatna Kritis ( "five gems"), which are often sung in programs in his honour. Tyagaraja composed Utsava Sampradaya Krithis ( Festive ritual compositions), which are often sung to accompany temple rituals and Divya Nama Sankeertanas ( Divine name compositions) which are sung as a part of concerts and in daily life. Tyagaraja lived through the reigns of four kings of the Maratha dynasty – Tulaja II (1763–1787), Amarasimha (1787–1798), Serfoji II (1798–1832) and Sivaji II (1832–1855), although he served none of them.
Жеке өмірі мен тарихы
Тьягараджа 1767 жылы телугу вайдики мулаканаду брахман отбасында Какаралла Тьягабрахмам болып дүниеге келді. Ол касаланадұ сектасына жатады деп саналады. Тьягараджаның анасының әкесі Калахастая аталған, бірақ ол шебер венашы болғандықтан көбінесе Вена Калахастая деп аталатын. Тьягараджа бала кезінде Калахастаядан вена тартуды үйренді. Калахастаяның қайтысынан кейін Тьягараджа музыкаға қатысты "Нарадеям" кітабын тапты. Тьягараджа аспан сапындағы Нарада данасына құлшылық ететін, осы туралы айғақ – Тьягараджаның "Вара Нарада" (рага Виджаяшри, Ади талам) шығармасы. Аңыз бойынша, бір жолбасшы оған Нараданы шақыратын мантраны үйреткен, ал Тьягараджа осы мантраны ойша шағылыстырып, Нараданың көрінісін көріп, данадан "Сварарнавам" кітабын сыйға алған. Өмірінің соңғы күндерінде Тьягараджа саньясаға ант берді. Ол келесі күні Кавери өзенінің жағасындағы Тирувайяруда жерленді.
Tyagaraja was born Kakarla Tyagabrahmam in 1767 to a Telugu Vaidiki Mulakanadu Brahmin family He is believed to have belonged to the Kasalanadu sect. Tyagaraja's maternal grandfather was named Kalahastayya, but was frequently addressed as Veena Kalahastayya as he was a noted veena player. Tyagaraja learned to play the veena in his childhood from Kalahastayya. After Kalahastayya's death Tyagaraja found Naradeeyam, a book related to music. Tyagaraja hero worshipped the celestial sage Narada; a reference to this is Tyagaraja's krithi Vara Nārada (rāga Vijayaśrī, Ādi tāḷam). Legend has it that a hermit taught him a mantra invoking Narada, and Tyagaraja, meditating on this mantra, received a vision of Narada and was blessed with the book Svarārnavam by the sage. During his last days, Tyagaraja took vows of Sannyasa. He was interred on the banks of the Kaveri river at Thiruvaiyaru the very next day.
Музыкалық мансап
Тиагараджа музыкалық білімін музыкалық ғалым Сонти Венката Раманайядан ерте жасында, оның әнін естіп, балалық шағындағы дарынына тәнті болғаннан кейін бастады. Тиагараджа музыканы Құдайдың сүйіспеншілігін сезіну жолы деп санады. Оның шығармалары классикалық музыканың техникалық ерекшеліктеріне емес, экспрессияға бағытталған. Ол музыка жазуға бейімділігін де көрсетті және жасөспірім шағында өзінің алғашқы "Намо Намо Рагхавайя" әнін Десика Тоди рагамда жазды және оны үйдің қабырғаларына жазып қойды. Оның композициялары негізінен ғибадат (бхакти) немесе философиялық сипатта. Оның әндерінде ол көбінесе өзінің құдайына (негізінен Аватар Рамаға) дұға жасап, ойға далып, әңгімелесіп немесе халыққа үндеу жасайды. Ол сондай-ақ Кришна, Шива, Шакти, Ганеша, Муруга, Сарасвати және Хануманды мақтап критхилер жазған. Сонти Венкатараманайя Танджавур патшасына Тиагараджаның генийі туралы хабарлады. Патша Тиагараджаны сарайға шақырып, көптеген құнды сыйлықтармен бірге шақыру қағазы жіберді. Алайда Тиагараджа сарайда мансапқа ұмтылмады және шақыруды түбірлінен қабылдамады. Ол осы жағдайда "Нидхи Чала Сукхама" ("Байлық бақыт әкеле ме?") атты критиді жазған деседі. Ол уақытының көп бөлігін Тирувайяруда өткізді, бірақ оның Тирумала мен Канчипурамға саяхаттағаны туралы жазбалар бар. Канчипурамда ол Канчипурамдағы Брахмендрал Матта Упанишад Брахмойгинмен кездесті. Рамаға деген құлшынысына берілген және қарапайым өмір салған Тиагараджа өзінің кең музыкалық мұрасын жүйелі түрде жинақтауға ешқандай қадам жасамады. Карнатик музыкасын зерттеуші Рангараманюжа Айенгар өзінің "Крити Манималаи" еңбегінде Тиагараджаның қайтыс болған кездегі жағдайды сипаттады. Оның теңдесі жоқ музыкалық шығармаларының көп бөлігі табиғи және адамның салдарынан жоғалып кеткен деседі. Тиагараджа көбінесе Рама иесінің бейнесі алдында отырып, шығармаларын орындаған, ал оның шәкірттері оның шығармаларының егжей-тегжейін пальма жапырақтарына жазып алған. Оның қайтыс болғаннан кейін бұл жазбалар шәкірттерінің қолында болды, содан кейін шәкірттерінің ұрпақтарына жетті. Тиагараджаның әндерінің анықталған жинағы болған жоқ. Оның таза телугу тілінде жазған әндері сол кезде оңай орындалуына байланысты кеңінен танымал болды. Канчипурам Наяна Пиллай, Симизи Сундарам Айер және Венаи Дханаммал сияқты музыкалық сарапшылар оның шығармаларындағы шексіз шығармашылық мүмкіндіктерді көріп, оларға қол жеткізген әндерді жүйелі түрде нотациялады. Кейін К.В.Сриниваса Айенгар мен Рангараманюжа Айенгар пальма жапырақтарын сақтап қалған әртүрлі ұстаздар мен отбасылармен байланыс орнатуға үлкен күш жұмсады. К. В. Шриниваса Айенгар "Ади Сангита Ратнавали" және "Ади Тягаража Хридайям" кітаптарын үш томдық етіп шығарды. Рангараманұжа Айенгар "Крити Мани Малай" екі томдық кітабын жариялады. Ол сондай-ақ санскрит тілінде әндер жазған. Бұған қоса, Бхава Сангитамның шебері Мусири Субрамания Айердің кітапханасында көптеген кітаптар жиналған. Оның шәкірті Т. К. Говинда Рао Тиагараджаның әндерінің жинағын ағылшын және деванагари жазуымен шығарды. Тиагараджаны зерттеуші Т. С. Партасаратхи оның әндерінің мәтіні мен мағынасын жариялады. Телугу тілінде де толық емес көптеген басылымдар бар. Оның 24000 әнінің шамамен 720-сі сақталған, бірақ ғалымдар мұндай сандарға күмәнмен қарайды, себебі мұндай мәлімдемелерді растайтын тарихи мәліметтер жоқ. 720-ге жуық шығармадан (критилерден) басқа, Тиагараджа телугу тілінде екі музыкалық пьеса жазды: "Прахалада Бхакти Виджаям" және "Наука Харитам". "Прахалада Бхакти Виджаям" пьесасы бес актіден тұрады, онда 28 рагамда 45 крити және телугу тілінде әртүрлі өлшемдерде 138 өлең бар. "Наука Харитам" - 13 рагамда 21 крити және 43 өлең бар бір актілі пьеса. Соңғысы Тиагараджаның операларының ең танымал операсы болып табылады және композитордың қиялынан туған, "Бхагавата Пуранада" негізделмеген. Тиагараджа сонымен қатар хор орындауға қолайлы қарапайым ғибадаттық шығармалардың бірнешеуін жазған. 20 ғасырдың үнді музыкасын сынлайтын К. В. Рамачандран былай деп жазды: "Тиагараджа - өткенді шебер түсіндіруші, бірақ егер ол бір көзімен артқа қараса, екіншісімен алға да қарайды. Пражапати сияқты ол өзінің жеке медиасын жасайды және өзінің Рамасына жаңадан жасалған асыл сөздермен ғана емес, сондай-ақ жаңадан жасалған асыл музыкасымен де табынады. Тиагараджаның осы ерекшелігі оны замандастарынан ерекшелендіреді". Басқаша айтқанда, Тиагараджаның замандастары негізінен өткеннің музыкасын тыңдаушыларға жеткізумен айналысса, Тиагараджа сонымен бірге жаңа музыкалық ұғымдарды да дамытты.
Tyāgarāja began his musical training at an early age under Sonti Venkata Ramanayya, a music scholar, after the latter heard his singing and was impressed by the child prodigy. Tyagaraja regarded music as a way to experience God's love. His compositions focused on expression, rather than on the technicalities of classical music. He also showed a flair for composing music and, in his teens, composed his first song, "Namo Namo Raghavayya", in the Desika Todi ragam and inscribed it on the walls of the house. His compositions are mainly of a devotional (bhakti) or philosophical nature. His songs feature himself usually either in an appeal to his deity of worship (primarily the Avatar Rama), in musings, in narratives, or giving a message to the public. He has also composed krithis in praise of Krishna, Shiva, Shakti, Ganesha, Muruga, Saraswati, and Hanuman. Sonti Venkataramanayya informed the king of Thanjavur of Tyagaraja's genius. The king sent an invitation, along with many rich gifts, inviting Tyagaraja to attend the royal court. Tyagaraja, however, was not inclined towards a career at the court, and rejected the invitation outright. He was said to have composed the krithi Nidhi Chala Sukhama (నిధి చాల సుఖమా) ( "Does wealth bring happiness?") on this occasion. He spent most of his time in Thiruvaiyaru, though there are records of his pilgrimages to Thirumala and Kanchipuram. When he was in Kanchipuram, he met Upanishad Brahmayogin at the Brahmendral Mutt at Kanchipuram. Tyagaraja, who was immersed in his devotion to Rama and led a spartan way of life, did not take any steps to systematically codify his vast musical output. Rangaramanuja Iyengar, a leading researcher on Carnatic music, in his work Kriti Manimalai, has described the situation prevailing at the time of the death of Tyagaraja. It is said that a major portion of his incomparable musical work was lost to the world due to natural and man made calamities. Usually, Tyagaraja used to sing his compositions sitting before deity manifestations of Lord Rama, and his disciples noted down the details of his compositions on palm leaves. After his death, these were in the hands of his disciples, then families descending from the disciples. There was not a definitive edition of Tyagaraja's songs. The songs he composed in pure Telugu were widespread in their popularity because of the ease with which they could be sung in those days. Musical experts such as Kancheepuram Nayana Pillai, Simizhi Sundaram Iyer and Veenai Dhanammal saw the infinite possibilities for imaginative music inherent in his compositions and they systematically notated the songs available to them. Subsequently, researchers like K. V. Srinivasa Iyengar and Rangaramanuja Iyengar made an enormous effort to contact various teachers and families who possessed the palm leaves. K. V. Srinivasa Iyengar brought out Adi Sangita Ratnavali and Adi Tyagaraja Hridhayam in three volumes. Rangaramanuja Iyengar published Kriti Mani Malai in two volumes. He also composed songs in Sanskrit. Furthermore, Musiri Subramania Iyer, the doyen of Bhava Sangitam, had a vast collection of books in his library. T. K. Govinda Rao, his disciple, brought out a volume of Tyagaraja's songs in English and Devanagari script. T. S. Parthasarathy, a leading scholar on Tyagaraja, published the text and meaning of Tyagaraja's songs. There are also many less comprehensive publications in Telugu. About 720 songs remain of the 24,000 songs said to have been composed by him; however, scholars are skeptical about numbers like these, as there is no biographical evidence to support such claims. In addition to nearly 720 compositions (kritis), Tyagaraja composed two musical plays in Telugu, the Prahalada Bhakti Vijayam and the Nauka Charitam. Prahlada Bhakti Vijayam is in five acts with 45 kritis set in 28 ragas and 138 verses, in different metres in Telugu. Nauka Charitam is a shorter play in one act with 21 kritis set in 13 ragas and 43 verses. The latter is the most popular of Tyagaraja's operas, and is a creation of the composer's own imagination and has no basis in the Bhagavata Purana. Tyagaraja also composed a number of simple devotional pieces appropriate for choral singing. The 20th century Indian music critic K. V. Ramachandran wrote: "Tyagaraja is an indefatigable interpreter of the past but if with one eye he looks backward, with the other he looks forward as well. Like Prajapati, he creates his own media and adores his Rama not alone with jewel words newly fashioned, but also with jewel [like] music newly created. It is this facet of Tyagaraja that distinguishes him from his illustrious contemporaries." In other words, while Tyagaraja's contemporaries were primarily concerned with bringing to audiences the music of the past, Tyagaraja also pioneered new musical concepts at the same time.
Есте сақтау
Тиагараджа Арадхана – Тиагараджаның құрметіне Тамил Надудың Танжавур ауданындағы Тирувайяру қаласында қаңтар-ақпан айларында жыл сайын өткізілетін мерекелік музыка фестивалі. Бұл фестиваль бір аптаға созылады, онда бүкіл әлемнен келген карнатик музыканттары оның қабіріне жиналады. Пушья Бахула Панчми күні мыңдаған адам мен жүздеген карнатик музыканттары вена, скрипка, флейта, надасварама, мридангам және гатамдардың сүйемелдеуімен бес Панчаратна Критиін бірігіп орындайды. Нью-Делидегі Тягарадж спорт кешені оның есімімен аталыпты. 1976 жылы Меркурий планетасындағы бір кратерге Тиагараджаның есімі берілді.
Tyagaraja Aradhana, the commemorative music festival is held every year in Thiruvaiyaru in Thanjavur district of Tamil Nadu, during the months of January to February in Tyagaraja's honor. This is a week long festival of music where various Carnatic musicians from all over the world converge at his resting place. On the Pushya Bahula Panchami, thousands of people and hundreds of Carnatic musicians sing the five Pancharatna Kritis in unison, with the accompaniment of a large bank of accompanists on veenas, violins, flutes, nadasvarams, mridangams and ghatams. A sports complex in New Delhi, Thyagaraj Sports Complex, was named after him. A crater on the planet Mercury was named after Tyagaraja in 1976.
Тьягараджа туралы фильмдер (биографиялық)
Оның шығармаларына сілтеме жасаудан басқа, киртандары ән ретінде пайдаланылып, оның өміріне екі фильм түсірілді. В. Нагая 1946 жылы Тиагаражаның өмірбаянына арналған "Тягаяя" атты эпикалық фильм жасады, ол әлі де телугу киносының шедеврлерінің бірі саналады. 1981 жылы Бапу–Рамана Ж. В. Сомаяжулудың басты рөлде ойнаған "Тягайя" фильмін түсірді. Сынгетам Шриниваса Рао Тиагаражаның өмірін бейнелеуге тағы бір әрекет жасап жатыр. Бұлардан өзге, Бомбей Ғнанам "Эндаро Маханубавулу" атты қысқаметражды фильм түсірді. Бұл қысқаметражды фильм 2021 жылдың 27 ақпанында 174-ші Тиагараджа Арадхана фестивалінде көрсетілді.
Apart from references to his works, using the kirtanas as songs, two films were made on his life. V. Nagayya made a biographical epic on Tyagaraja titled Tyagayya in 1946 which is still treated as a masterpiece of Telugu cinema. In 1981, Bapu–Ramana made Tyagayya with J. V. Somayajulu in the lead role. Another attempt is being made by Singeetam Srinivasa Rao to picturise Tyagaraja's life. Apart from these, Bombay Gnanam made a short film known as Endaro Mahanubavulu on Tyagaraja. The short film was released on 27 February 2021, on the 174th Tyagaraja Aradhana festival.
Композициялар
Панчаратна термині санскрит тілінде "бес асыл тас" дегенді білдіреді: Панчаратналар карнатик музыкасының бес ең құнды асыл тасы ретінде танымал. Барлық Панчаратналар ади таламға негізделген. Панчаратнаға қатысты, бұрынғы музыканттар қазіргі күнге дейін тұрақты мәтінді жеткізіп келеді. Тьягараджаның барлық шығармалары әр раганың жүйелі дамуына жол көрсетеді. Панчаратналарда Тьягараджа раганы жүйелі және ғылыми тұрғыдан қалай дамытуға болатынын көрсетеді. Раганың жүйелі дамуы үшін екі маңызды шарт орындалуы керек: ароханамның табиғи ретімен сваралардың орналасуы және гармония мен үзділіктің негізгі принциптерін сақтай отырып, рагалардың авароханамы. Панчаратна осы ғылыми принциптерге сай келеді. Панчаратналар толық сарвалагху сваралармен құрастырылған. Бірінші Панчаратна крити – Ната рагасында орындалатын Джагаданнандакарака. Ол санскрит тілінде жазылған. Бұл шығармада Рама әлемдегі барлық қуаныштың бастауы ретінде мақталады. Алғашқыда әнге бар болғаны алты чаранам жазылған. Шәкірттер әнді зерттегенде, онда санскрит тілінде Раманың тоқсан аты болғанын анықтады. Шәкірттер Тьягараджадан Раманың тағы он сегіз атын қосатын екі чаранаммен әнді сәл кеңейтуін өтінді. Әулие шәкірттерінің тілегін қабылдады, сондықтан Джагаданнандакарака әнінде үш мудрада Тьягараджаның аты, ал қалған төрт әнде бір-бір мудрадан бар. Келесісі – "Ади Талам" күйінде орындалатын Дудуку Гала, Гаула рагасында. Ол телугу тілінде жазылған. Бұл әнде Тьягараджа адамдардың барлық жамандықтары үшін өзін кінәлі деп есептейді және оны осы қайғылы жағдайдан кім құтқаратынын ойлайды. Үшіншісі – "Ади Талам" күйінде орындалатын Арабхи рагасындағы Саадхинче. Ол телугу тілінде жазылған. Бұл әнде Тьягараджа Кришнаның өзіне қажетті нәрсені алу үшін қолданған шеберлігі үшін оны мейіріммен сынап бағалайды. Төртінші крити, Кана Кана Ручира – Вараали рагасында, "Ади Талам" күйінде. Ол телугу тілінде жазылған. Бұл әнде Тьягараджа Раманың шексіз сұлулығын сипаттайды. Бесінші Панчаратна крити – Шри-Рагадағы Эндаро Маханубхавулу. Ол телугу тілінде жазылған. Көптен бұрын Кераладан келген ұлы музыкант Шаткала Говинда Маарар Тьягараджаға келіп, оның алдында өнер көрсеткен. Тьягараджа оның өнеріне қатты риза болды, содан кейін Карнатик музыкасының ұлы туындысы саналатын Эндаро Маханубхавулу дүниеге келді. Тьягараджаның басқа шығармаларына индулам рагасындағы Самаджаварагамана, чарукеси рагасындағы Адамодигаладе, хануматоди рагасындағы Раджу ведале, тоди рагасындағы Нине намми нанура, бриндавана саранга рагасындағы Камалаптакула, девагандари рагасындағы Кшира сагара шаяна, Шриранжани рагасындағы Марубалька кунна вемира ма манорама және абери рагасындағы Нагумому каналени жатады.
The term Pancharatna in Sanskrit means "five gems": The Pancharatnas are known as the five finest gems of Carnatic music. All of the Pancharatnas are set to the adi talam. So far as Pancharatnas are concerned, a stable text has been handed over by the earlier musicians to the present day. All the compositions of Tyagaraja show the way for the systematic development of the respective ragas. In the Pancharatnas, Tyagaraja offers parameters as to how to systematically and scientifically develop a raga. The two fundamental conditions that must be satisfied for the systematic development of a raga are the arrangement of the svaras in the natural order of arohanam, and the avarohanam of the ragas so as to satisfy the sound principles of harmony and continuity. Pancharatnas satisfy these scientific principles. The Pancharatnas are composed in perfect sarvalaghu svaras. The first Pancharatna kriti is Jagadanandakaraka, sung in the raga Nata. It is composed in Sanskrit. It praises Rama as the source of all joy in the universe. Originally, there were only six charanams for the song. When the disciples examined the song, it contained ninety names of Rama in Sanskrit. The disciples requested Tyagaraja to slightly expand the song by adding two charanas containing eighteen more names of Rama. The saint acceded to the request of the disciples and that is the reason why the song Jagadanandakaraka contains three mudras containing the name of Tyagaraja while the other four songs contain only one mudra each. The next is Duduku gala in the raga gaula set to adi talam. It is composed in Telugu. In this song, Tyagaraja takes the blame upon himself for all the misdeeds of men and ruminates on who would come and save him from this deplorable situation. The third is Saadhinchene in the raga Arabhi, set to adi talam. It is composed in Telugu. In this song, Tyagaraja lovingly criticizes Krishna for his cleverness in getting what he wants to be done. The fourth kriti, Kana Kana Ruchira is in the raga Varaali set to adi talam. It is composed in Telugu. In this song, Tyagaraja describes the infinite beauty of Rama. The fifth Pancharatna kriti is the Endaro Mahanubhavulu in the sri raga. It is composed in Telugu. It is said that a great musician from Kerala, Shatkala Govinda Maaraar, visited Tyagaraja and performed before him. Tyagaraja was enchanted with his performance and then was born Endaro Mahanubhavulu, regarded to be a great work of Carnatic music. Other compositions by Tyagaraja include Samajavaragamana in the hindolam raga, Adamodigaladhe in the charukesi raga, Raju vedale in the hanumatodi raga, Ninne nammi nanura in the todi raga, Kamalapthakula in the brindavana saranga raga, Kshira sagara shayana in the devagandhari raga, Marubalka kunna vemira ma manoramana in the Sriranjani raga, and Nagumomu kanaleni in the abheri raga.