Герхарт Эйслер: Немец саяхатшысы және коммунист лидерінің өмірі мен қызметі

Кіріспе

Герхард Эйслер (20 ақпан 1897 – 21 наурыз 1968) – неміс саясаткері, редактор және журналист. Ол әпкесі Рут Фишермен бірге Австрияның неміс коммунистік партиясының (KPDÖ) алғашқы мүшелерінің бірі болды, содан кейін Веймар Республикасы кезінде Германия Коммунистік партиясының белгілі бір өкілі болды.

Ерте өмір

Айслер Лейпцигте дүниеге келді, Мари Эдит Фишер мен Рудольф Айслердің ұлы, Лейпцигте философия профессоры, бірақ австриялық азамат. Оның әкесі яһуди, ал анасы лютеран болған. Оның ағасы – солшыл композитор Ханс Айслер, ал қарындасы – коммунистік белсенді Рут Фишер. 1918 жылдың қараша айында Айслер Бірінші дүниежүзілік соғыстан оралып, үлкен әпкесінің ықпалымен Австрия Коммунистік партиясына қосылды. Массинг Кеңес Одағына оралған кезде Айслермен кездесті: «Герхарт Виттдорф ісіне қатысты, бұл Эрнст Тельманды тақтан түсіруге жасалған саяси маневр, оны Сталин қолдаған. Герхарт біраз уақыттан соң Мәскеуде толық оқшауланды, Германияны санасынан шығару үшін неміс газеттерін оқуға тыйым салынды, содан кейін Коминтерн өкілі ретінде Қытайға жіберілді, онда көптеген мәліметтерге сәйкес, ол қатал саясаты арқылы үлкен жетістіктерге қол жеткізді. Ол қайтадан Сталиннің құрметіне ие болды». 1929 жылдан 1931 жылға дейін ол Қытайдағы Коммунистік Интернационал мен Коммунистік партиялар арасында байланысшы болды, ал 1933 жылдан 1936 жылға дейін – АҚШ-қа. 1947 жылы Time журналы 1920 жылдардың соңында Қытайға сапар шеккенін және «партияны тыңшылар мен наразылар тазартуы» үшін «атқарушы» деген лақап атқа ие болғанын хабарлады. 1947 жылы Айслерге екі сот процесінде айып тағылды: біріншісі – ХУАК-қа жауап беруден бас тартқаны үшін, екіншісі – иммиграциялық өтінішінде Коммунистік партияға қатыстылығын жасыра отырып, АҚШ заңдарын бұзғаны үшін. Ол бір және үш жылға бас бостандығынан айырылды, бірақ көп ұзамай кепілдікпен босатылды. Newsweek журналы 1948 жылғы 23 ақпандағы санында оны «бірінші нөмірлі қызыл агент» деп сипаттады (1947 жылғы Time журналының «АҚШ-тың №1 коммунисі» деген сөзін қайталап). Соңғы заңдық шағымдары қабылданбағаннан кейін, ол кепілдіктен бас тартып, 1949 жылдың мамыр айының басында Лондонға бағытталған поляк лайнері MS Batory-на жасырын түрде өтті. Ол кеме теңізге шыққаннан кейін ғана экипаж тарапынан табылған. Англияға жеткен соң, оны қол-аяқтарынан сүйреп түсірді; билік оны Германия Демократиялық Республикасына жіберуге рұқсат берді.

Eisler was born in Leipzig, the son of Marie Edith Fischer and Rudolf Eisler, a professor of philosophy at Leipzig but of Austrian nationality. His father was Jewish and his mother was Lutheran. His brother was the leftist composer Hanns Eisler and his sister was Communist activist Ruth Fischer. In November 1918, Eisler returned from the front of World War I and joined the Austrian Communist Party under the influence of his older sister. Massing saw Eisler on his return to the Soviet Union: "Gerhart was involved in the Wittdorf affair, a political maneuver to dethrone Ernst Thälmann, who was supported by Stalin Gerhart was, after a time, in complete isolation in Moscow, forbidden to read German papers in order to get Germany out of his system, and then sent as Comintern representative to China where, according to many reports, he achieved great success through his ruthless policy. He stepped back into Stalin's favor." From 1929 to 1931, he was a liaison between the Communist International and the Communist Parties in China and then from 1933 to 1936 to the United States. Time reported in 1947 that he had made a trip to China in the late 1920s during which he earned the name "the executioner" for "purging the party of spies and dissidents". Eisler was charged in two trials in 1947 first with refusing to answer the HUAC, then of violating U. S. laws by misrepresenting his Communist Party affiliation on his immigration application. He was sentenced to one and three years in prison, but was soon released on bail. Newsweek described him in its 23 February 1948 issue as the "number one Red agent" (echoing Time magazine's "No. I U. S. Communist" from 1947). When his last legal appeal failed, he jumped bail and secretly boarded the Polish liner MS Batory bound for London in early May 1949. He was discovered by the crew only after the ship was at sea. Once in England, he was dragged off the ship by his hands and feet; the authorities allowed him to leave for the German Democratic Republic.

Шығыс Германияның жоғары лауазымды адамы

Айслер Германия Социалистік бірлік партиясының партиялық атқарушы құрамының қызметкері және Халық палатасының мүшесі болды. СЭД билігі орнатылу барысында, 1949 жылғы 4 қазанда партияның атқарушы комитеті отырысында ол әріптестеріне марксистер ретінде мынаны білу керектігін мәлімдеді: «Егер біз үкімет құрсақ, сайлау жолымен де, басқа әдістермен де оны ешқашан жібермейміз». 1953 жылға дейін ол ГДР үкіметінде баспасөз және радио басқаруға жауапты болды. 1953 жылғы 17 маусымдағы көтеріліске дейін және оның кезінде СЭД партиясының жетекшісі Уолтер Ульбрихттің қарсыластарына көңіл білдіргендігі үшін қызметтен алынды, бірақ 1955 жылы ақталып қайта қызметке орналасты. 1956 жылдан 1962 жылға дейін Айслер ГДР Мемлекеттік радио және теледидар комитеті төрағасының орынбасары, ал 1962 жылдан өмірінің соңына дейін төрағасы болды, сондай-ақ 1967 жылдан бастап СЭД Орталық комитетінің мүшесі болды. Ол ГДР медиа аппаратындағы ең инновациялық жетекші тұлғалардың бірі болды: мысалы, ол өз кезінде партия тарапынан шабуылдардан қорғаған DT 64 жастар студиясын құрды.

Мұра

Арменияның Ереван қаласында ресми сапар барысында қайтыс болғаннан кейін, Германия Демократиялық Республикасындағы бірнеше мектеп пен көшелер оның құрметіне аталды. Оның кремациялық күлі Берлиндегі Zentralfriedhof Friedrichsfelde бейітіне қойылды. Ұлыбритания Ұлттық мұрағаты 2008 жылғы 4 наурызда жариялаған құжаттарда Герхард Айслер туралы ақпарат бар. MI5 жасаған қорытындыда былай делінген: Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде және одан кейін Америкадағы Коммунистік партияның жасырын жетекшісі және директоры деп есептелген Эйслер 1949 жылы Нью-Йорктен Польша кемесіне тығылып кіргеннен кейін Саутгемптонда күштеп ұсталғанда дипломатиялық инциденттің ортасында болды. Бұл құжат Қауіпсіздік қызметінің осы іске қатысуын көрсетеді. Құжаттағы Эйслерге қатысты ең алғашқы мәліметтер (KV 2/2773, 1936–1949) 1936 жылға дейін барады, ол кезде Коминтерн Эдвардс есімдерімен жалған американдық паспорт алуға тырысқандығы туралы хабарланған. 1947 жылы Эйслердің бұрынғы әйелі Хедвига Мессингтен алынған мәліметтерге сәйкес, Эйслер 1934 жылы Нью-Йоркте осы жасырын есімді пайдаланған. Бұрынғы коммунист Луис Ф. Буденцтің Лилиан Хеллманның Эйслер үшін «Батори» кемесіне тығылып кірген күні кешкі ас бергені туралы айыптауы, оны белсенді коммунист деп тануға және 1953 жылы АҚШ Мемлекеттік департаментінен Джон Ф. Мелбиді босатуға себеп болды.