Кіріспе

Ежелгі Ион қаласы Арай, Бабелдоб аралының оңтүстік жағалауында орналасқан, Палаудың халқы ең көп мемлекеттерінің екіншісі. Онда елдің басты әуежайы – Роман Тметюхль халықаралық әуежайы орналасқан және жақын орналасқан Корор аралымен Корор–Бабелдоб көпірісі арқылы байланысқан.

География

Штаттың ауданы 44 км² (17 миль²), ал 2015 жылғы халық санауы бойынша жалпы халқы 2455 адамды құрайды, бұл елдегі екінші ірі штат. Арай, Бабелдоубтың оңтүстік-шығыс бұрышында орналасқан. Оған кең аумақ, мангр бұталарының тығыз жиегі және мангрлардан лагунаға қарай созылатын бірнеше әктас аралдары кіреді. Оңтүстік-шығыс бұрышында үлкен және ажарлы Айрай шығанағы орналасқан. Штаттың ішкі және оңтүстік-шығыс бөлігін Нгерикиил өзені және оның салалары – Кмекумер мен Чеденг кесіп өтеді. Бұл Палаудағы ең ірі су желісінің бірі. Айрай мен Корорды сумен жарақтататын Нгеримель өзені, штаттың оңтүстік-орталық бөлігіндегі Ройс Тунгдтың батыс жағындағы шағын су алабын қамтиды. Шығыс және батыс жағалауларындағы су желістері көбінесе қысқа және тік болады. Жағалауға параллель төменгі төбелер тізбегі созылып жатыр. Бұл төбелердің ішкі жағында Бабелдоубтың орталық жотасы – Раел Кедамға дейін көтерілетін дөңгелек төбелер орналасқан. Раел Кедам Нгеткиб ауылынан басталып, Ройс Тунгд және Ройс Нгесибанг арқылы Аймлик шекарасына дейін солтүстікке қарай созылады. Осы жерден Раел Кедам солтүстікке қарай Ройс Нгетечум арқылы Аймлик, Нгатпанг және Айрай бұрышына дейін, содан кейін Ройс Ормулға және Нгчесармен шекараға дейін жалғасады. Осы жерден Айрайдың солтүстік шекарасы Ройс Бенг арқылы шығыс жағалауына дейін оңтүстік-шығысқа қарай созылады. Ішкі төбелердің көп бөлігін орман, ал жағалау бойындағы жотаның көп бөлігін саванна және жартас өсімдіктері жабады. Қазіргі Айрай ауылдарына Нгеткиб, Нгерулуобел, Нгерусар, Йелч, Айрай және Ойкулл кіреді. Сонымен қатар, Охолочол аймағындағы жағалау жолы бойында және Нгерсуар мен Йелч арасындағы Нгерсунг пен Нгеруллак арасында бірнеше үйлер мен шаруашылықтар орналасқан. Йелч – Айрай бастауыш мектебі мен Айрай қоғамдық орталығының ғимаратын қоршап тұрған қазіргі заманғы елді мекен. Корорды есептемегенде, Айрай Палаудағы ең тығыз халқы бар штат. Халықтың көп бөлігі жағалау бойындағы төменгі, табиғи жазықта орналасқан. Бұл жердің топырағы құнарлы және әртүрлі өсімдіктер мен басқа да ресурстарды қолдайды. Айрай – штаттың ең ірі қаласы, 2005 жылғы мәліметтер бойынша 920 адам тұрады. Айрай қаласы – Корор штатынан тыс Палаудағы ең үлкен қала. Штаттың ресми тілдері – палау және ағылшын тілдері. Нгиракед – штаттың дәстүрлі басшысының лауазымы.

Саяси жүйе

Айрай штатының сайланған басшысы, губернатор бар. Штатта сондай-ақ, әр төрт жыл сайын сайланатын заң шығару органы да бар. Штат халқы Палау делегаттар палатасының бір депутатын сайлайды.

Ауылдар

Айрайда кем дегенде он бір дәстүрлі ауыл бар: Нгеткиб, Нгерлуобель, Нгеркедам, Нгерусар, Нгерсунг, Нгеруллак, Нгердиулл, Айрай, Ойкулл, Нгчесечанг және Нгершемел. Нгершемел – Ройс Тунгдың батыс жағындағы Нгеткибтің солтүстігінде орналасқан ауыл. Жапон кезеңінде плантациялық жұмыстар кезінде бұл ауыл қирады. Бұл елді мекендер жағалау бойындағы және Айрай шығанағы төңірегіндегі тар жер суындағы құнарлы топырақ пен аралас орманға шоғырланған. Ауылдардың ішінде тарихи және дәстүрлі маңызы бар көптеген тас құрылыстар кездеседі. Көптеген тас платформалар, одесонгельдер, рулық зираттар ретінде пайдаланылса, басқа тас құрылыстар қасиетті орындар болып табылады. Лагуна мен Айрай шығанағы маңызды ресурстарға ие, және олар, әрине, тарихқа дейінгі дәуірде қарқынды пайдаланылған. Маңызды ресурстарға мангр және көптеген балық түрлері жатады. Дәстүрлі ауылдардың ішінде және төңірегінде таро бақтары мен бау-бақшалар орналасқан, ал ауылдардың айналасында жиі террасаланған төбелер кездеседі. Корордағы Палау орта мектебі – елдегі жалғыз мемлекеттік орта мектеп, сондықтан осы қауымдағы балалар сонда білім алады.