Кіріспе

Әскери лауазым немесе шен

Адъютант – бұл бөлім командиріне бөлімді басқаруда, көбінесе әскерлік бөлімдегі адам ресурстарын басқаруда көмек көрсететін офицерге берілетін әскери қызметтік лауазым. Француз тіліндегі қарулы күштерде "адъютант" термині штаб-сержант немесе уоррант-офицерге ұқсас офицерлік шен ретінде қолданылады, бірақ ол адъютанттың рөлімен немесе тағайындалуымен тең емес. Генерал-адъютант – армияның әкімшілік қызметтерінің басшысы.

Этимология

Адъютант латын тіліндегі adiutāns сөзінен шыққан, adiūtāre етістігінің қазіргі уақыттық формасы, adiuvāre ('көмектесу') етістігінің қайталамалы түрі; римдіктер бұл сөзді зат есім ретінде adiūtor деп қолданған.

Әскери қызметке тағайындалу

Түрлі формадағы иерархияларда бұл термин түрлі функциялар үшін қолданылады, бірақ көбінесе командирдің басты көмекшісі ретінде тағайындалады. Полк адъютанты, гарнизон адъютанты сияқты штаб офицерлері полк, батальон немесе гарнизон командиріне полк, гарнизон және осыған ұқсас міндеттерді егжей-тегжейлі орындауға көмектеседі. АҚШ Армиясының эскадрильяларында адъютант әдетте әкімшілік взводтың басшысы (OIC) болып табылады.

Ұлыбритания және басқа да одақтас елдер

Британ армиясында адъютант (adj; кейде осылай аталады) - көбінесе аға капитан, ал кейде майор. Полковниктің жеке штаб офицері ретінде, ол бір кезде батальон немесе полктің ұйымдастыру, әкімшілік және тәртібіне жауапты болған, бірақ қазір әкімшілік жұмыстың көп бөлігін полк әкімшілік офицері (RAO) атқарады. 1970 жылға дейін адъютант сонымен қатар полк операциялық офицерінің міндетін атқарған, бірақ бұл лауазым қазір жеке офицермен толтырылады. Британ армиясында адъютанттарға далалық шен беріледі, сондықтан олар тағайындау бойынша барлық басқа капитаннан жоғары тұрады, майорлардан кейін орналасады. RAO-дан (Генерал-адъютант корпусының офицері) ерекшелігі, адъютант өз бөлімшесі құрамына кіретін корпус немесе полктің мүшесі болып табылады. Адъютанттың жұмысы тек "екінші планды" емес, өйткені ол көбінесе полковникке бірге жүреді. Мысалы, 2 Параның адъютанты капитан Дэвид Вуд Гуз Грин шайқасында қаза тапты. Әдетте, британдық жаяу әскер батальонында адъютант шайқасқа басшылық етеді, ал командир оған қолбасшылық жасайды. Осылайша, адъютант өз батальонындағы маңызды тұлға болып саналады. Жаяу гвардияда, түсті көрсетуге (Trooping the Colour) жауапты бөлімшенің адъютанты, атқа отырған үш офицердің бірі болып табылады. Көптеген Достас елдерінің армияларында адъютант британдық армиядағыдай рөл атқарады. Австралия және Канада армияларында RAO лауазымы жоқ, онда адъютант бас хатшының көмегімен әкімшілік жұмысын атқарады, ол көбінесе екінші сыныпты уоррант-офицер шеніне ие.

Канада

Канада Қарулы Күштерінде адъютант термині басқа ағылшын тілдес әскерлердегідей қолданылады, ал француз тіліндегі сәйкес термині Capitaine adjudant.

Бангладеш

Бангладеш армиясында адиутант лауазымы ескі британдық жүйеге ұқсас. Рұқсаты капитан шенімен белгіленгенімен, лейтенантты да адиутант етіп тағайындауға болады, бірақ адиутант ретінде тағайындалған лейтенант сол лауазымдағы капитанға берілетін жалақыны алмайды. Рессальдар адиутанты (RA) немесе Уоррант-офицер адиутанты (WOA) – Бангладеш армиясына тән ерекше лауазым. Ол – адиутанттың орынбасары болып табылатын уоррант-офицер. Бұған қарамастан, WOA немесе RA ресми хат алмасуда ешқандай өкілеттікке ие емес. Оның басты міндеті – барлық бөлімшелерде адиутанттың бұйрықтарын жеткізу және орындау. Барлық ресми салтанаттарда қалыпты тәртіп бойынша эскадрилья/бөлімше сержант-майоры бірінші болып RA/WOA-ға есеп береді, ал RA/WOA өз кезегінде адиутантқа есеп береді.

Үндістан

Үндістан армиясында адиутант лауазымы бар, ол ескі британдық жүйеге негізделген. Көп жағдайда адъютанттар капитан болып табылады, бірақ кейбір жағдайларда майор дәрежесін алады (әсіресе полк орталықтарында). Субедар адъютант (SA) – Бангладеш және Үндістан армияларына тән ерекше лауазым. Ол адъютанттың орынбасары болып табылады. Барлық ресми салтанаттарда қалыпты тәртіп бойынша, компанияның хавильдар майоры бірінші болып субедар адъютантына есеп береді, ал субедар адъютант өз кезегінде адъютантқа есеп береді. Британдық Үндістан армиясында оған балама ретінде jemadar адъютанты болған, ол jemadar дәрежесін иеленген.

Пәкістан

Пәкістан армиясында адиутант лауазымы ескі британдық жүйедегідей. Пәкістан армиясындағы адъютанттар көбінесе капитан, кейде лейтенант шындығында. Пәкістан армиясында адъютантқа көмекші ретінде жұмыс істейтін кіші адъютант (JA) шені де бар, ол батыс армияларындағы уоррант-офицер немесе сержант шенімен тең. Полк адъютанты сонымен қатар полк әскери полициясының командирі және тәртіп, оқу және оперативтік жоспарлау мәселелеріндегі барлық істерде командирдің көмекшісі болып табылады.

Бас көмекші

Генерал-адъютант – бұл шен және рөл, ол әскердің бас штаб офицерінің қызметін білдіреді; генерал-адъютант арқылы қолбасшы генерал хабар алмасады және әскери бұйрықтар береді. Америка Құрама Штаттарында генерал-адъютант – АҚШ-тың кез келген штатындағы Ұлттық гвардия бөлімшелерінің бас әскери шенеунігі. Бұл терминнің қолданылуы АҚШ-тың тарихының бастапқы кезеңдерімен байланысты, себебі 50 штаттың әрқайсысы жартылай тәуелсіздікке ие, оның ішінде әскери күштерді сақтап тұру құқығы да бар; Армиялық Ұлттық гвардия және Әуе Ұлттық гвардиясы – ұлттық төтенше жағдай туғанда федералдық міндетке шақырылатын штаттық бөлімшелер.