Кіріспе
Батман немесе ордерли – офицерге жеке қызметші ретінде тағайындалған әскери қызметші немесе авиатор. Моторлы көліктер пайда болғанға дейін офицердің батманы офицердің жабдығын тасымалдаған "ат-жабдықты" да басқарған. Бұл британдық ағылшын тіліндегі термин ескірген "ат-жабдық" сөзінен шыққан (француз тілінде bât, көне француз тілінде bast, кейінгі латын тілінде bastum). Әскери термин, Бэтмен деп аталатын фантастикалық суперқаһарман пайда болғанға дейін пайда болған, оның аты этимологиялық тұрғыдан байланысты емес, себебі ол Chiroptera отрядына жататын, ұшатын сүтқоректілер – жарғақтармен байланысты.
A batman or orderly is a soldier or airman assigned to a commissioned officer as a personal servant. Before the advent of motorized transport, an officer's batman was also in charge of the officer's "bat horse" that carried the officer's kit during a campaign. This British English term is derived from the obsolete bat, meaning "pack saddle" (from French bât, from Old French bast, from Late Latin bastum). The military term long predates the appearance of the fictional superhero Batman, whose name is etymologically unrelated given his association with bats, the flying mammals of the order Chiroptera.
Франция
Француз армиясында батманды "ордоннанс" ("реттеуші") деп атаған. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін батмандық лауазым ресми түрде жойылды. Дегенмен, 1960 жылдары француз армиясында әлі де батмандар кездесетін.
Германия
Неміс армиясында баттман француз тіліндегі "ордоннанс" сөзінен алынған "ордоннанц" ("реттеуші") немесе көбінесе Putzer ("жуушы") немесе Bursche ("ұл" немесе "қызыметші") деп аталды. Чех жазушысы Ярослав Хашектің "Жақсы сарбаз Швейк" атты антимилитаристік сатирикалық романының басты кейіпкері Швейк – Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Австро-Венгрия армиясына шақырылған баттманның ең танымал бейнесі. (1967 жылғы германиялық "Ich war der Putzer vom Kaiser" әні, сол жылы шыққан британдық "I Was Kaiser Bill's Batman" хит-музыкасына негізделген, ал түпнұсқасы неміс тілінде жазылған.)
Үндістан
Британдықтардың "orderly" деген ескі термині тәуелсіздік алғаннан кейінгі Үндістан армиясында да қолданылып келді. Бірақ қазір оның орнына хинди тіліндегі "сахаяк" сөзі қолданылады, ол "көмекші" немесе "жардамшы" деп аударылады. Үндістанның Әскери-теңіз күштері мен Әуе күштері бұл практиканы тоқтатқандықтан, оны да жою туралы ұсыныстар айтылуда.
Бангладеш
Бангладеш армиясында офицерлер мен офицерлік курсанттарда азаматтық жеке көмекшілер болады. Бангладеш Әуе күштерінде оларды "батмен" дейді.
Италия
Италия армиясында "батман" термині итальян тіліндегі "attendere" етістігінен (ағылшын тіліндегі "to attend" етістігімен мағынасы бірдей) туындаған. "Аттенденттер" 1971 жылы таратылды.
Нигерия
"Орденьер" термині әскери және полициялық көмекшілерге қатысты қолданылады.
Пәкістан
Пәкістан армиясындағы "бэтмен" термині Британдық Үнді армиясы кезеңінен бастау алады. Қазіргі Пәкістан армиясында осы қызметті азаматтық персонал атқарады және олар NCB (жауынгер емес көмекші) немесе (комиссиясыз бэтмен) деп аталады. Бұл термин қазіргі бэтменнің әскери қызметші емес екенін, сондай-ақ армияның жауынгерлік құрамына жатпайтынын көрсетеді, ол әр офицердің жеке қызметшісі ретінде ғана жұмыс істейді. Пәкістан Әуе күштері мен Әскери-теңіз күштерінде NCB-ны ресми түрде мойындамайды. Дегенмен, бұл екі қызмет те өз офицерлеріне үй қызметшісінің орташа жалақысына шамалас қосымша төлем жасайды.
Ресей мен Кеңес Одағы
Ресей империясының әскері "Бэтмен" терминін "денщик" деп қолданды. Ресей империясында жоғары шенді атты әскер офицерлері көбінесе осы қызметке казақтарды таңдады, себебі олардың жауыздан аман қалу мүмкіндігі жоғары болды, сондай-ақ жорық кезінде тапқырлығымен де көзге түсті. Дегенмен, олар жалдамалы қызметкерлер болғандықтан, оларға да ат берілуі керек еді. Жер иесі болған отбасылардан шыққан төмен шенді офицерлер үйден таныс қызметшілерін алып келетін, әсіресе жаяу әскер мен артиллерия офицерлері жауыздан қосымша қорғануға мұқтаж болмады және қызметшілерін әскерлік жүк пойызымен қалдыруға бейімділік танытты. Ресей империясында крепостнойлық құқық жойылғаннан кейін (1861), көптеген офицерлер жорыққа қызметшілерізсіз шықты. Лауазымдар революциядан кейінгі Кеңес Одағында жойылғанмен, жоғары шенді офицерлерге көмек қажеттігі анықталды, бұл офицерлер штабына сержантты (NCO) жіберу арқылы осы рөлдің ресми емес қайта енгізілуіне әкелді, ол көбінесе жүргізуші ретінде де жұмыс істеді. Кейбір офицерлер көліктерінде тұрып, оларды "тұрғын үйі" ретінде пайдаланды. Бұл термин француз тілінен алынған, бірақ орыс тілінде "ординарец" (обыкновенный) деп айтылады. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде майдан мен әскерлерге басшылық еткен бірнеше маршалдар мен генералдар өз қызметтері туралы естеліктер жазды. Мысалы, Жуковтың "жүргізушісі" – жартылай кәсіби жарыс машинасы жүргізушісі Александр Николаевич Бучин болды. Ол соғыстың алғашқы күнінде Жуковпен кездейсоқ кездесіп, Жуковтың бұрынғы егде жастағы жүргізушісі көлікті ойысқа шығара алмағанда, оның көлігін жүргізуге келіскен. Бучин Жуковты соғыс бойы жетелеп жүрді және соғысты қарапайым сарбаз ретінде бастап, капитан шенімен аяқтады. Бучин 1970 жылдары маршалдың ұсынысымен "Жуковпен жүз жиырма мың шақырым" атты мемуарларын жазды.
Швеция
Кальфактор – 17 ғасырда швед тіліне енген, calefactory сөзінен туындаған, взвод командирінен жоғары шендегі офицерге жеке қызмет етуге тағайындалған әскер. Оның міндеттері негізінен офицердің жеке заттары мен формасын күтіп-ұстау, тамақ және тұру орындарын дайындау сияқты практикалық мәселелерге бағытталған, сонымен қатар офицер шаршағанда демалуға, қажетсіз тәуекелдерден сақтануға ескертуден де тұрды.
Түркия
"Эмир эри" (сөзбе-сөз "ордерлік жеке") термині офицердің қасында болып, оған көмектесетін әскерге қатысты қолданылған. Бұл практика 1950 жылы жойылды.
Ұлыбритания
Бірінші дүниежүзілік соғыста британдық армияның ресми термині "әскер қызметшісі" болды. Әр офицерге қызметші тағайындалды, әдетте офицер оны өзінің қатарынан таңдап алатын. Соғыс аралық жылдары бұл терминді "батмен" алмастырды. Батмендер Ұлы депрессияның құрбандарының бірі болды, ал Екінші дүниежүзілік соғыста армия мен Корольдік әуе күштерінің жоғары шенді офицерлері ғана ресми түрде батмендерге ие болды, ал кіші офицерлер көбінесе бір батменнің қызметін бірнеше офицермен бөлісті. Әйелдер бөлімінде де батмен әйелдер қызмет етті. Батмен лауазымы көбінесе ізденіс тудыратын болып саналды. Сол себепті әскер қызметшісі ауыр міндеттерден босатылып, офицерінен жақсырақ жатақхана мен басқа да жеңілдіктер алатын. Жоғары шенді офицерлердің батмендері көбінесе тез арада лейтенантқа көтеріліп, кейбіреулері сержантқа дейін жетті. Соғыстан кейін бұл лауазым жойылды. Алайда, Корольдік сарай дивизиясының офицерлері, олардың көптеген салтанатты міндеттері болғандықтан, әлі де жеке күзетшілерге ие. Корольдік теңіз флотында стюардтар басқа қызметтердегі батмендердің көптеген міндеттерін орындады. Кемеде тек капитан мен адмиралдарға жеке стюардтар тағайындалды, ал қалған офицерлерге офицерлер стюардтарының тобы қызмет көрсетті. Көптеген кемелерде кем дегенде екі стюард болды, ал үлкен кемелерде одан да көп болды. Корольдік теңіз жаяу әскерлері "теңіз офицерінің көмекшісі" (MOA) терминін қолданды. Колониялық әскерлерде, әсіресе Британдық Үнді армиясында "батмен" орнына көбінесе "күзетші" термині қолданылды. Күзетші көбінесе әскер емес, азаматтық адам болды. Алайда, 1903 жылдан 1939 жылға дейін әр түрлі полктерден төрт үнді офицері жыл сайын Лондондағы монархтың қасында "Патшаның (немесе королеваның) үнді күзетші офицерлері" ретінде қызмет етуге тағайындалды. Олар кейбір қарапайым күзетшілік міндеттерді орындағанмен, олардың басты рөлі британдық жұртшылықтың алдында салтанатты шараларда толық әскери киімде Үнді армиясын көрсету болды, себебі көптеген адамдар оның бар екенін білмейтін. Британдық қарулы күштерінде "батмен" немесе "батмен әйел" термині бұрын офицерлердің кеңсесін немесе үйлерін тазалаған азаматтық адамдарға да қолданылды. Корольдік әуе күшінде 1972 жылдың 1 сәуірінен бастап эскадрилья командирлерінен жоғары лауазымды офицерлерден басқа барлық офицерлерге тегін кеңсе тазалау қызметі тоқтатылды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде офицер мен батменнің танымал мысалы - британдық актер Дэвид Нивен мен оның әріптесі Питер Устинов. Нивен мен Устинов "Алдындағы жол" фильміне актер және сценарист ретінде қатысты, бірақ олардың шендерінің айырмашылығы – Нивен подполковник, ал Устинов қатардағы әскер – олардың бірлесіп жұмыс істеуіне кедерілді; мәселені шешу үшін Устинов Нивеннің батмені болып тағайындалды. Екінші дүниежүзілік соғыстағы Газала шайқасының басында генерал-майор Франк Мессерви 1942 жылдың 27 мамырында немістерге тұтқынға түсті, бірақ барлық белгілерін алып тастағаннан кейін, немістерді ол батмен екеніне сендіре алды. Осылайша, ол тығыз күзетілмеді және келесі күні штабтың басқа мүшелерімен бірге қашып, бөлім штабына қайта оралды.
Америка Құрама Штаттары
Көмекшілер – бригадалық генерал және одан жоғары лауазымдағы генералдар мен флаг-офицерлердің (теңіз күштері мен жағалау күзетінде контр-адмирал (кіші жартысы) және жоғары шендегілер) қажеттіліктерін қолдауға дайын кіші офицерлер болып табылады. Олар "генералдар мен флаг-офицерлердің өзі орындаған жағдайда, офицердің негізгі әскери және қызметтік міндеттеріне кедеріл келтіретін жұмыстар мен мәліметтерді орындайды". Бірақ олардың көмегі офицердің қызметтік міндеттерімен тікелей байланысты жұмыстармен ғана шектеледі. Офицерлерді көмекшілер ретінде тағайындаудан бөлек, АҚШ-тың барлық әскерлері, соның ішінде АҚШ жағалау күзеті де генералдар мен флаг-офицерлерге қолдау көрсету үшін қатардағы әскери қызметкерлерді пайдаланады. Бұл бағдарлама ресми түрде "Қатардағы көмекшілер бағдарламасы" деп аталады. Көбінесе бұл персонал әскери аспаздар болып табылады, бірақ соңғы жылдары кез келген қатардағы әскери қызметкер осы лауазымға ерікті түрде үміткер бола алады. Олар бірлескен әскери қызметтер арасындағы қатардағы көмекшілер курсынан және аспаздарға арналған жоғары деңгейдегі аспаздық курстан өтеді. Көптегендері аспаздық шеберлік пен үй шаруашылығы қызметін меңгеру үшін әскери қызметтен тыс білім алады. Кейбіреулері жоғары шенді офицерлердің ұшақтарында стюард немесе стюардесса ретінде де жұмыс істейді. Сонымен қатар, генералдар мен флаг-офицерлерге жеке жүргізуші тағайындалады. Жүргізушілерге қосымша оқыту берілуі мүмкін, бірақ бұл әрқашан жүргізушілікпен байланысты емес, олар өз әскерлеріндегі немесе басқа әскерлердегі, сондай-ақ басқа мемлекеттік мекемелердегі жүргізуші курстарын бітіруі мүмкін. "Қатардағы көмекшілер бағдарламасына" қатысушылар ғана қатардағы көмекші ретінде жұмыс істей алады. Жүргізушілер, әкімшілік қызметкерлер және жеке штаттың басқа да мүшелері көбінесе, бірақ әрқашан емес, жергілікті жерден таңдалады. Қатардағы әскери қызметкерлерге көмекші ретінде қызмет ету әдетте тыйым салынған. "Қорғаныс министрлігінің қатардағы көмекшілерге арналған 1315.09 нұсқаулығына сәйкес, ешбір офицер қатардағы әскери қызметкерді тек өзінің жеке пайдасы үшін пайдалана алмайды және бұл офицердің қызметтік міндеттерімен ешқандай байланысы жоқ жұмыстарды тапсыра алмайды". АҚШ армиясында "шабуылшы" немесе "ит тонаушы" (әскердің офицердің үй жануарларына берілген үстел қалдықтарын жегенін білдіретін сленгтік термин) деген термин ресми емес түрде қолданылған, бірақ бұл жоғары шенді тұлғаға қызмет көрсететін кіші офицерге де қатысты болуы мүмкін. Актер Джеймс Гарнер мұндай рөлді "Эмилидің америкалыққа айналуы" (1964) фильмінде ойнады.