Кіріспе
Австралияның пошта маркалары мен почта тарихына шолу
Бұл Австралияның пошта маркалары мен почта тарихына шолу.
Пошта тарихы
1901 жылғы 1 қаңтарда Австралия одақтастығын құрған алты өздік басқаратын австралиялық колониялар өздерінің пошта қызметін жүргізіп, өз маркаларын шығарды – Жаңа Оңтүстік Уэльс жүйелері туралы мақалаларды қараңыз (алғашқы маркалар 1850 жылы шығарылды), Виктория (1850), Тасмания (1853), Батыс Австралия (1854), Оңтүстік Австралия (1855) және Квинсленд (1860). Австралия Конституциясының 51-бабының (v) тармағы Австралияға «пошта, телеграф, телефон және осыған ұқсас басқа да қызметтер» саласында заң шығаруға құқық берді. 1901 жылғы 1 наурызда Коммуналдық Пошта Бас басқармасы құрылды, ол барлық колониялық пошта жүйелерін және сол кездегі колониялық маркаларды қабылдады. Бұл маркалар жарамды күйінде қалды және де-факто одақтастық маркаларына айналды. Кейбір маркалар 1913 жылы Одақтың бірыңғай пошта маркалары сериясы енгізілгеннен кейін де біраз уақыт қолданылып келді. Бұл маркалар пошта тасымалы үшін 1966 жылғы 14 ақпанға дейін жарамды болды, содан кейін ондық валюта енгізілуімен бұрынғы валютасы бар барлық маркалар жарамсыз деп жарияланды. Біркелкі одақтық пошта маркасын дереу шығаруға жағдайлар мүмкіндік бермеді. Алайда, пошта төлемі сериясына қатысты ешқандай кедергі болған жоқ. Олардың алғашқысы, дизайны қазіргі Жаңа Оңтүстік Уэльс пошта төлемі маркаларының негізінде жасалған, 1902 жылғы шілдеде шығарылды. 1911 жылғы 1 мамырда пошта тарифтері жаңа штаттар арасында бірыңғай болды, себебі Британ империясының мүшесі ретінде Австралияға Ұлыбританияның ішкі пошта бағасы 1 пенни жарты унцияға (Империялық Пенни Посты) таратылды. Бір пенни бірыңғай ішкі пошта бағасы болды. Бір пеннилік пошта карточкалары мен хат-хабарлар да 1911 жылы пайда болды. Сол жылы Пошта Бас басқармасы Одақтың пошта маркаларының бірыңғай сериясы үшін марка дизайны бойынша конкурс өткізді. Бұл конкурсқа мыңнан астам өтініш түсті.
"Ру" мөртабаны
"Австралия" деген жазуы бар алғашқы түпкілікті марка қызыл 1d "Кенгуру және карта" маркасы болды, оның дизайны штамп дизайны байқауында жеңіске жеткен нұсқадан ішінара алынды. Федерация мен алғашқы маркалар арасындағы кешігудің бірнеше себебі болды, бірақ басты себептердің бірі – дизайнға қатысты саяси тартыс еді. Британдық корольдық символдардың немесе бейнелердің енгізілуіне қарсылық күшті болды. 1911 жылы дизайн конкурсы жарияланды, және бірнеше дизайн, соның ішінде патшалық бейнелер таңдалды. Үкімет тек бір дизайнды қабылдауға шешім қабылдады, ал сол кездегі пошта министрі Чарли Фрейзер жаңа дизайнның негізгі жобасын жасады. Жергілікті суретші Бламир Янг соңғы дизайнды дайындауға шақырылды. Алғашқы түпкілікті шығарылымда ½d-ден 2 фунтқа дейін құны бар он бес марка болды.
Кейінгі түпкілікті мөртаңбалар
1936 жылы VI Георг патша таққа отырғаннан бастап 1970 жылдардың басына дейін Австралияның стандартты маркаларында монарх, Австралия фаунасы және флорасы бейнеленген. Алайда, әсіресе 1950 жылдардың соңында, монархтың – қазір Елизавета II – бейнесі Австралияның стандартты маркаларында негізгі ішкі хат тарифтерімен және оған дейінгі кіші номиналдармен шектелді. 1966 жылдың 14 ақпанында ондық валюта енгізілгеннен кейін 24 жаңа стандартты марка шығарылды: монарх кіші номиналдарда (1c-ден 3c-ге дейін) және негізгі ішкі хат тарифінде (4c) бейнеленді, ал қалғандары Австралия құстары, Австралия теңіз жануарлары және ертедегі Австралия теңіз саяхатшыларына арналды. Бұл шығарылымның ерекшелігі – номиналдың тікелей айырбасталу жағдайында дизайн жаңа ондық валюта номиналын көрсететіндей етіп өзгертілді. Мысалы, 2/6d (екі шиллинг және алты пенс) номиналды Scarlet Robin маркасы (1965 жылдың 21 сәуірінде шығарылған) жаңа 25c ондық валюта номиналына айналды; сондай-ақ, £2 (екі фунт) номиналды Phillip Parker King маркасы (1964 жылдың 26 тамызында шығарылған) жаңа $4 ондық валюта номиналына айналды. Монарх бейнеленген соңғы негізгі ішкі хат тарифтік маркасы 1971 жылдың 1 қазанында пайда болды. Одан бері Австралияның барлық стандартты маркаларының дизайны фаунаға, флораға, жорғалаушыларға, көбелектерге, теңіз жануарларына, асыл тастарға, суреттерге, қолөнерге, бейнелеу өнеріне, қоғамдық өмірге және осы сияқты тақырыптарға арналған. 1980 жылдан бастап монархтың туған күнін еске алу үшін жыл сайын марка шығарылады.
Бірінші ескерткіш марка
Австралияның алғашқы ескерткіш маркасы 1927 жылғы 9 мамырда Канберрадағы алғашқы Парламент үйінің ашылуына арнап шығарылды. Содан бері Австралияның жетістіктері мен Австралия тарихындағы маңызды оқиғаларды еске алу үшін тұрақты түрде маркалар шығарылып келеді. Австралияның алғашқы көп түсті маркалары 1956 жылғы 31 қазанда Мельбурн Олимпиада ойындарына арналған мерейтойлық басылымның бір бөлігі ретінде пайда болды. Олар шетелдік компанияда басылды. Австралия Ішкі Миссиясының 50 жылдығына арналған алғашқы көп түсті австралиялық марка 1962 жылғы 5 қыркүйекте шығарылды. Көптеген арнайы басылымдар болды. Алғашқы Рождество маркасы 1957 жылғы 6 қарашада пайда болды. Соңғы жылдары Рождествоға арналған маркалардың дизайны діни және әлемдік тақырыптармен жыл сайын алмасып келеді. 1993 жылдан бастап, әр жылдың қазан айында Australia Post марка жинау айына арналған арнайы басылымдар шығарады, олар әдетте балаларға қызықты тақырыптарды қамтиды, мысалы, үй жануарлары, жергілікті фауна және ғарыш. 2000 жылғы Сидней Олимпиадасынан бастап, жазғы және қысқы Олимпиада ойындары кезінде Олимпиаданың алтын медалін жеңіп алған австралиялықтардың суреті бар маркалар, олардың жетістігінен кейінгі келесі жұмыс күні шығарылады.
Әуе поштасы
Австралияның әуе поштасы үшін арналған алғашқы маркасы 1929 жылдың 20 мамырында пайда болды. Перт-Аделаида әуе қызметімен жіберілген пошта үшін арнайы 3 пенс (3d) әуе пошта маркасы қолданылды. Бұл қызметтің құны жарты унцияға (½ oz) 3 пенс және қалыпты пошта бағасы болды. 1931 жылдың 19 наурызы мен 4 қарашасында тағы екі әуе поштасы үшін арналған марка, екеуі де 6 пенс (6d) бағасында шықты. Осыдан кейін әуемен жіберілетін пошта үшін жалпы маркалар қолданыла бастады.
Таңба кітапшалары
1960 жылы сыйақы төлеу автоматтары пайда болды және олар әртүрлі нысандарда бүгінге дейін қолданылып келеді. Оларға 1984 жылы шығарылып, 2003 жылы тоқтатылған Frama автоматтарының маркалары, сондай-ақ түрлі буклеттер кірді. Буклет маркалары 1973 жылы тоқтатылды, бірақ кейінірек қайта қолданысқа енгізілді. 1984 жылдан бастап Advance Bank банкоматтарынан марка кітапшаларын алуға болысты, 1996 жылы банк Сент-Джордж банкімен біріккенге дейін. Бұл Австралияның алғашқы (және, қазірге дейін жалғыз) үшбұрышты маркалық шығарылымы болды.
Өзін-өзі желімдейтін мөрлер
Өзін-өзі желімдейтін маркалар алғаш рет 1990 жылы шығарылды. Алғашқы өзін-өзі жабыстыратын естелік маркалар 1993 жылы пайда болды. Өзін-өзі жабыстыратын маркалар қолданушылардың арасында танымал болды және көп ұзамай желімделген маркалардан гөрі жиі қолданыла бастады. Австралия барлық өзін-өзі жабыстыратын маркалардың желімделген нұсқаларын шығарады. 1997 жылға дейін маркаларда тек қазіргі билеуші монарх және басқа да патшалық отбасының мүшелері бейнеленген. 1997 жылдан бері Австралия Посты тірі австралиялықтарды еске алуға арналған маркалар шығарып келеді. Атап айтқанда, жыл сайынғы «Австралиялық аңыздар» сериясы өмірінде маңызды үлес қосқан тірі австралиялықтарды еске алады. 1999 жылы жекелендірілген тіліктері бар маркалар енгізілді. Австралия Посты сондай-ақ тақырыптарды және өздерінің маркаларын шығаруға жеткілікті маңызды емес деп саналатын тұлғаларды еске алу үшін тіліктерді пайдаланды.
Пошталық бағалар
Тауарлар мен қызметтер салығы енгізілгеннен кейін 2001 жылы ішкі және халықаралық пошта таңбалары бөлек шығарылды. "Халықаралық пошта" деп жазылған маркалар ішкі поштаға қолданылмайды. Ішкі маркаларды шетелге жіберуге болады, бірақ олардың құны номиналдан кем болады (пайдаланушы салық мөлшерін ескеруі керек).
Ресми қызмет мөртаңбалары
1913 жылдан 1930 жылға дейін Ұлттық Достастық және штаттық үкімет органдары OS (“Ресми қызмет”) деген жазумен тесілген мөрлерді (перфиндерді) пайдаланды. 1931 жылы тесіп белгілеу жүйесі тоқтатылып, үкіметтік поштаға арналған мөртабандар OS деп басылды. 1933 жылдың ақпан айында үкіметтік поштаға пошта маркаларын қолдану қажеттігі жойылды. OS маркаларының үкіметтік мекемелердің ғана пайдалануына шектеу қойылған жалғыз ерекшелік – 1931 жылғы 4 қарашадағы 6d әуе пошта маркасы болды. OS басылған маркалар спекуляцияның алдын алу үшін почта бөлімшелерінде сатылды және барлық түрдегі поштаға жарамды болды.
Бірлескен мәселелер
Австралия Жаңа Зеландиямен (1958, 1963 және 1988), Ұлыбританиямен (1963, 1988 және 2005), өзінің кейбір сыртқы территорияларымен (1965), Америка Құрама Штаттарымен (1988), КСРОмен (1990), Қытай Халық Республикасымен (1995), Германиямен (1996), Индонезиямен (1996), Сингапурмен (1998), Грекиямен (2000), Гонконгпен (2001), Швециямен (2001), Франциямен (2002) және Таиландпен (2002) бірлескен маркалар шығарды.
Пошталық қағаз бұйымдары
Пошталық қағаздарды алғаш рет 1911 жылдың сәуір айында Австралия Ұлттастығы шығарды. Оңтүстік Австралияның 1893 жылғы пошта карточкаларының дизайны негізінде жасалған пошта карточкалары және король Георг V-нің толық беті бейнеленген, Самуэль Рединг салған "Мөр" дизайны 1911 жылдың сәуір айында шығарылды. Норфолк аралы 2016 жылы пошта тәуелсіздігінен айырылды. Папуа территориясы, ресми түрде британдық колония болғанымен, Австралия басқаруында болды және 1901 жылдан бастап өз маркаларын шығара бастады. Бұрын Квинсленд маркаларын пайдаланған. 1945 және 1953 жылдар аралығында Австралия маркалары Папуа және Жаңа Гвинеяның жаңа территориясында қолданылды. 1950 жылдары Ұлыбритания Сингапурдан Австралияға көшірген Рождество аралы мен Кокос (Килинг) аралдары бірте-бірте және жеке-жеке Австралияның пошта жүйесіне енгізілді, соның салдарынан 1990 жылдары пошта және филателиялық тәуелсіздіктерін жоғалтты. Рождество аралы 1958 жылдан бастап пошта тәуелсіздігіне ие болып, өз маркаларын шығарды, ал Кокос аралдары 1952 жылдан 1979 жылға дейін Австралия маркаларын пайдаланды. Кокос аралдарының алғашқы маркалары 1963 жылы шығарылды. Екі аймақ та пошта тәуелсіздігін 1993 жылы Рождество аралы үшін және 1994 жылы Кокос аралдары үшін Австралия поштасына өткізді. Осының нәтижесінде олардың маркалары Австралияда, ал Австралия маркалары аралдарда қолданысқа ие болды. Австралияның Антарктикалық территориясы әрқашан Австралия маркаларын пайдаланған, бірақ 1957 жылдың 27 наурызынан бастап өз маркаларын қолдануын тоқтатты. Олар Австралия ішінде пошта жөнелтулері үшін жарамды.
Әскери мамандықтар мен мандаттар
Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Аустралия екі бұрынғы неміс колониясын – неміс Жаңа Гвинеясын және Науруды басып алды. Неміс колониялық маркаларына басылым жасалды, одан кейін 1915 жылы австралиялық маркаларға «Солтүстік-Батыс Тынық мұхиты аралдары» деген басылым қосылды. 1920 жылдары осы екі аумаққа Ұлттар Лигасының мандатына сәйкес маркалар шығарылды. 1942 жылы Науру мен Жаңа Гвинея жапондық оккупация астында болды. Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін, 1945 жылы, Жаңа Гвинея мен Папуада Австралия маркалары 1953 жылдың 1 наурызына дейін қолданылды. Жаңа біріктірілген Папуа және Жаңа Гвинея аумағы 1975 жылы тәуелсіздік алғанға дейін «Папуа және Жаңа Гвинея аумағы» деген атаумен жеке маркаларын алды.
Британдық одақтастықтың оккупациялық күштері
1946 жылдың қазан айынан 1949 жылдың ақпанына дейін оккупацияланған Жапониядағы әскери пошта бөлімдері қолданған австралиялық маркаларға валюта бағасының спекуляциясын болдырмау мақсатында "B. C. O. F. / JAPAN / 1946" деген мөр басылды.