Кіріспе
Франциядағы субпрефектура француз коммунасы. Виенна (vjɛn;) – Францияның оңтүстік-шығысындағы қала, Лионның оңтүстігінде, Жер және Рона өзендерінің қосылған жерінде орналасқан. Бұл Изер департаментіндегі ең ірі төртінші коммуна, және Ла-Тур-дю-Пенмен бірге субпрефектура болып табылады. Виенна латын тілінде Vienna деп аталып, Рим империясының маңызды орталығы болған. Римдіктер басып алғанға дейін Виенна Галл халқы – Аллоброктардың астанасы еді. 47 ж.б.д. Юлий Цезарь кезінде Рим колониясына айналып, Виенна Рона өзені бойындағы, маңызды байланыс жолында орналасқан ірі қалалық орталыққа айналды. Император Август 6 ж.б.д. Ұлы Иродтың ұлы, этнорх Ирод Архелайды Виеннаға жер аударды. Рим провинциясының астанасы ретінде, қазіргі Виеннада Рим құрылыстарының көптеген қалдықтары сақталған. Қала христиандық Галлиядағы маңызды ерте епископтық орталық болды. Оның ең танымал епископы – Виенналық Авитус. 1311 жылғы қазан айында Виеннада өткен кеңесте Папа Климент V тамплиерлер орденін таратып жіберді. Орта ғасырларда Виенна Священная Рим империясына тәуелді Прованс Корольдігінің құрамында болды; Ронаның қарсы жағалауында Франция Корольдігі орналасқан, бұл қаланың стратегиялық маңыздылығын арттырды. Қала қазір аймақтық сауда және өнеркәсіп орталығы болып табылады, және сенбілік базарымен танымал. Рим ғибадатханасы, цирк пирамидасы және театр (жыл сайынғы Jazz à Vienne фестивалі осында өтеді), сондай-ақ археологиялық және тоқыма өнеркәсібі мұражайлары, ескерелік католик ғимараттары туризмді қала экономикасының маңызды бөлігіне айналдырды.
the French commune
Vienne (vjɛn; ) is a town in southeastern France, located south of Lyon, at the confluence of the Gère and the Rhône. It is the fourth largest commune in the Isère department, of which it is a subprefecture alongside La Tour du Pin. Vienne was a major centre of the Roman Empire under the Latin name Vienna. Vienne was the capital of the Allobroges, a Gallic people, before its conquest by the Romans. Transformed into a Roman colony in 47 BC under Julius Caesar, Vienne became a major urban centre, ideally located along the Rhône, then a major axis of communication. Emperor Augustus banished Herod the Great's son, the ethnarch Herod Archelaus to Vienne in 6 AD. As a Roman provincial capital, remains of Roman constructions are widespread across modern Vienne. The city was also an important early bishopric in Christian Gaul. Its most famous bishop was Avitus of Vienne. At the Council of Vienne, which was convened there in October 1311, Pope Clement V abolished the order of the Knights Templar. During the Middle Ages, Vienne was part of the Kingdom of Provence, dependent of the Holy Roman Empire; on the opposite bank of the Rhône was Kingdom of France, which made the city strategically important. The town is now a regional commercial and industrial centre, known regionally for its Saturday market. A Roman temple, circus pyramid and theatre (where the annual Jazz à Vienne is held), as well as museums (archaeological, textile industry) and notable Catholic buildings, make tourism an important part of the town's economy.
Роман Виенне
Аллоброгтардың оппидумы шамамен б.з.д. 47 жылы Юлий Цезарь тұсында римдік колонияға айналды, бірақ аллоброгтар римдіктерді ығыстырып шығарды; содан кейін жер аударылғандар Лугдунум (қазіргі Лион) колониясын құрды. Ерте империя кезінде Вена (римдіктер оны қазіргі Венамен шатастырмау үшін, ол кезде Виндобона деп аталды) римдік колония ретінде бұрынғы артықшылықтарын қайта алды. 260 жылы Постум мұнда қысқа ғұмырлы Галло-рим империясының императоры жарияланды. Кейіннен ол Виенн диоцезінің провинциялық астанасы болды. Вена аймақтық диоцездер құрылғаннан кейін префекттердің викарийінің ордасы болды, оның мерзімі әлі де даулы. Аймақтық диоцездер Бірінші тетрархия кезінде, 293–305 жылдары құрылды, немесе кейбір жаңа зерттеулерге сәйкес, 313 жылы құрылған болуы мүмкін, бірақ 314 жылдың маусымында нақты датасы белгілі болған Верона тізімінен кейін емес. Гере өзенінің жағасында ежелгі римдік қаланың қамалдарының іздері сақталған, ал Мон-Пипетте (қаланың шығысында) римдік театрдың қалдықтары бар. Мон-Соломон тауында архиепископтың бұйрығымен салынған XIII ғасырлық қамалдың, бұрынғы римдік бекініс орнында салынғаны айтылады. Гере аңғарында бірнеше ежелгі акведуктар сақталған және римдік жолдардың бөліктері (әсіресе қалалық саябақта) сақталған. Венада әлі де екі маңызды римдік ескерткіш тұр. Біреуі – Август пен Ливияның ерте империялық ғибадатханасы, император Клавдий салған Коринф тәртібіндегі тіктөртбұрышты периптерлік құрылыс. Ол Нимдегі Maison Carrée сияқты, Теодосиан жарлықтарынан кейін шіркеуге айналдырылып, кейін "Notre Dame de Vie" деп қайта бағышталды. Революциялық террор кезінде ол жергілікті Ақыл-ойы фестивалі үшін пайдаланылды. Екіншісі – Плане де л’Айгиль, римдік циркке жататын төрт аркалы портикке тірелген қиық пирамида. XIII ғасырдың аңыздарында Понтий Пилаттың Венада қайтыс болғаны айтылады. Кейінгі аңыздарда пирамида Ирод Архелайдың немесе Понтий Пилаттың қабірі болғаны айтылады. 1945 жылы Саломон тауында жаңа аурухана салынғанда және қала орталығындағы Ансьен-Опиталь бұзылғанда Кибела ғибадатханасының қалдықтары табылды. 1965 жылы жүргізілген археологиялық зерттеулер ғибадатхананың және оны қоршаған форумның жоспарын егжей-тегжейлі қалпына келтіруге мүмкіндік берді және ғибадатхана біздің эрамыздың бірінші ғасырында салынғаны анықталды.
Кристиан Виенн
Облыс орталығы епископтың алғашқы маңызды ордасы болды және аңыз бойынша, алғашқы епископ Пауылдың шәкірті Кресценс болған. 177 жылы Вьенн және Лион шіркеулері Азия және Фригияға хат жолдаған кезде мұнда христиандар болған, сондай-ақ Вьенн дияконы Санктус есімдері айтылады (Евсевий Кесариялық, Шіркеу тарихы). Алғашқы тарихи епископ – Арль созылысына қатысқан Верус (314 ж.). 450 жыл шамасында Вьенн епископтары архиепископтарға айналды, олардың көптегені маңызды мәдени рөл атқарды, мысалы, Рогация саяхаттарын құрған Мамертус және ақын Авитус (498–518 жж.). Вьенн және Лион архиепископтары қалалардың негізі қаланған күндері мен епископтықтардың негізі қаланған күндерін салыстыра отырып, "Барлық Галлияның приматы" деген атаққа таласты.
Ескерткіштер
Венадағы екі көрнекті римдік ескерткіші – Август пен Ливия ғибадатханасы және План де л’Аигуль немесе Пирамида, қаладағы римдік циркпен байланысты болған төрт аркалы галереяда орналасқан қиық пирамида. Ертедегі роман стиліндегі Киелі Петр шіркеуі ежелгі бенедиктин аббаттығына қарасты болған және тоғызыншы ғасырда қайта салынған, биік шаршы тіректері мен биік қанаттарындағы екі қатар терезелері және айқын кіреберіс бөлігі бар. Бұл Францияның ең көне христиандық құрылыстарының бірі, 5 ғасырда базилика нысанында салынған және үлкен әрі жақсы салынған негізгі бөлігі бар. Онда роман стиліндегі мұнарасы және Киелі Петрдің мүсіні орналасқан Оңтүстік есігі де бар. Бүгінде ғимаратта Юнонның басы мен қаланың қорғаушы құдайы Тутеланың мүсіні сақталады. Ғотикалық бұрынғы собор – 1052 және 1533 жылдар аралығында салынған. Бұл үш қанатты және апсидасы бар базилика, бірақ айдала немесе көлденең қанаттары жоқ. Оның ұзындығы 96 метр, ені 36 метр, биіктігі 27 метр. Ең көрнекті бөлігі – Рона өзенінен биік жартасқа орналасқан батыс фасады. Оның мүсіндік әшекейлері 1562 жылы Діни соғыстар кезінде протестанттар тарапынан қиратылды.