Кіріспе
Аймаққа көшіп келіп, тұрақты мекен-жайға ие болған адам Аймаққа көшіп келіп, тұрақты мекен-жайға ие болған адам қоныс аударушы болып табылады. Бұрын ешкім тұрмаған немесе аз тұрып жатқан жерге көшіп барған қоныс аударушыны ізашар деп сипаттауға болады. Қоныс аударушылар әдетте жаңа жерлерді ашу үшін саяхаттайтын адамдар ретінде қарастырылады. Тарихта бұл жағдай жиі кездескен. Тарихтағы ең көп кездескен қоныс аударушылар - басқа біреудің жеріне барып, оны өздерімен бөлісуге мәжбүрлеп, жерді өздерідікіндей етіп иеленетін адамдар. Қоныс аударушылар әдетте дәстүрлі аумақтарда маусымдық түрде қоныстарды көшіретін көшпелі халықтарға қарағанда, отырықшы мәдениеттен келеді. Елді мекендер кейде даулы аймақта қалыптасқан халықты иемденуден тұрады және өте зорлық-зомбылық процестері болуы мүмкін. Кейде оралмандарды үкіметтер немесе ірі елдер қолдап отырады. Елді мекендер жергілікті тұрғындардың өз жұмыстарын жалғастыруына кедергі келтіреді.
A settler is a person who has immigrated to an area and established a permanent residence there. A settler who migrates to an area previously uninhabited or sparsely inhabited may be described as a pioneer. Settlers are generally thought of as people who travel to discover new land. Many times in history, it has not been like that. Most of the time in history, settlers are people who travel to a land that already belongs to someone else, forcing them out, and claiming the land as their own. Settlers are generally from a sedentary culture, as opposed to nomadic peoples who may move settlements seasonally, within traditional territories. Settlement sometimes relies on dispossession of already established populations within the contested area, and can be a very violent process. Sometimes settlers are backed by governments or large countries. Settlements can prevent native people from continuing their work.
Тарихи қолданысы
Адамдар отарлаушылардың бұрыннан мекендеген, ұзақ жылдар бойы қалыптасқан халықтардың жерлерін қалай иеленгеніне куә бола алады, олар жергілікті халықтар деп аталады (оларды "туған жердің иелері", "аборигендер" немесе Америкада "индейлер" деп те атайды). Жергілікті аумақтарды шетелдік халықтардың қоныстандыру процесі көбінесе отарлаушы колониализм деп аталады. Ол көбінесе зорлық-зомбылыққа негізделген, иеліктен шығару процесімен байланысты. Америка Құрама Штаттары тарихында бұл термин жергілікті жерлерге қоныс аударуға қатысқан еуропалықтарға қатысты. Бұл жағдайда пионерлер әдетте аймаққа бірінші болып келеді, ал қоныс аударушылар алғашқы қоныстанғаннан кейін келіп, адамдарды қоныстандыру процесіне қосылуы мүмкін. Бұл әскери пионерлердің жұмысымен де байланысты, оларға негізгі әскерлер белгіленген лагерьге келгенге дейін лагерьлерді салу тапсырылған. Ресей империясында үкімет орыс немесе шетелдік азаматтарды сирек қоныстанған жерлерге қоныстануға шақырды. Осы қоныс аударушылар "колонистер" деп аталды. Мысалы, Slavo Serbia, Volga German, Volhynia, Қазақстандағы орыстар туралы мақалаларды қараңыз. Ерте заманда қоныс аударушылар көбінесе теңіз жолдарын пайдаланғанмен, қоныстанудың ірі толқындары Оңтүстік Африкадағы бур африканерлерінің Ұлы сапары немесе АҚШ-тағы Орегон жолы сияқты ұзақ құрлықтағы жолдарды да қолданды.
Антропологиялық қолданысы
Антропологтар туған жерлерінен айдалатын тайпалардың, басқа тайпаны өмір сүрген жерлерінен қууының куәсі болады. Мысалы, Калифорния штатындағы Кармель-бай-де-Си аймағындағы жерлерді Олон тайпасы бұрын Эсселен тайпасы қоныстанған жерлерге орналастырған (Бэйнбридж, 1977).
Қазіргі қолданысы
Канадада "отаршыл" термині қазіргі уақытта "Еуропалық текті әлеуметтік-саяси басымдықты құрайтын, Канадада тұратын жергілікті емес халықтарды" сипаттау үшін қолданылады, отаршыл колониализм – үздірілмей жатқан құбылыс екенін көрсетеді. Бұл қолданысқа қатысты кейбір даулар бар. Таяу Шығыста "қоныс аударушы" деп аталатын түрлі жағдайлар мен нақты саясаттарға сілтемелер жиі кездеседі. Олардың арасында:
Iraq – the Arabization program of the Ba'ath Party in the late 1970s in North Iraq, which aimed at settling Arab populations instead of Kurds following the Second Iraqi Kurdish War. Israel – Israelis who moved to areas captured during the Six Day War in 1967 (such as the Gaza Strip and West Bank) in the absence of a final peace agreement. Syria – In recent times, Arab settlers have also moved in large numbers to ethnic minority areas, such as northeast Syria. Cyprus – In the aftermath of the Turkish invasion of Cyprus, the Turkish government started settling farmers from the mainland in the newly declared Turkish Republic of Northern Cyprus. Today it is estimated that these settlers constitute around half the population of Northern Cyprus.
Ирак – Баас партиясының 1970-ші жылдардың соңында Солтүстік Иракта жүзеге асырған арабтандыру бағдарламасы, ол екінші Ирак-Күрд соғысынан кейін күрд халқының орнына араб халқын қоныстандыруды мақсат еткен.
Iraq – the Arabization program of the Ba'ath Party in the late 1970s in North Iraq, which aimed at settling Arab populations instead of Kurds following the Second Iraqi Kurdish War. Israel – Israelis who moved to areas captured during the Six Day War in 1967 (such as the Gaza Strip and West Bank) in the absence of a final peace agreement. Syria – In recent times, Arab settlers have also moved in large numbers to ethnic minority areas, such as northeast Syria. Cyprus – In the aftermath of the Turkish invasion of Cyprus, the Turkish government started settling farmers from the mainland in the newly declared Turkish Republic of Northern Cyprus. Today it is estimated that these settlers constitute around half the population of Northern Cyprus.
Израиль – 1967 жылғы Алты күндік соғыс кезінде басып алынған аумақтарға (мысалы, Ғаза секторы мен Батыс жағалауға) соңғы бейбіт келісімге қол жеткізілмеген жағдайда көшіп келген израильдіктер.
Iraq – the Arabization program of the Ba'ath Party in the late 1970s in North Iraq, which aimed at settling Arab populations instead of Kurds following the Second Iraqi Kurdish War. Israel – Israelis who moved to areas captured during the Six Day War in 1967 (such as the Gaza Strip and West Bank) in the absence of a final peace agreement. Syria – In recent times, Arab settlers have also moved in large numbers to ethnic minority areas, such as northeast Syria. Cyprus – In the aftermath of the Turkish invasion of Cyprus, the Turkish government started settling farmers from the mainland in the newly declared Turkish Republic of Northern Cyprus. Today it is estimated that these settlers constitute around half the population of Northern Cyprus.
Сирия – Соңғы кезде араб қоныс аударушылары да Сирияның солтүстік-шығысы сияқты этникалық азшылықтар тұратын аймақтарға көптеп қоныс аударып келеді.
Iraq – the Arabization program of the Ba'ath Party in the late 1970s in North Iraq, which aimed at settling Arab populations instead of Kurds following the Second Iraqi Kurdish War. Israel – Israelis who moved to areas captured during the Six Day War in 1967 (such as the Gaza Strip and West Bank) in the absence of a final peace agreement. Syria – In recent times, Arab settlers have also moved in large numbers to ethnic minority areas, such as northeast Syria. Cyprus – In the aftermath of the Turkish invasion of Cyprus, the Turkish government started settling farmers from the mainland in the newly declared Turkish Republic of Northern Cyprus. Today it is estimated that these settlers constitute around half the population of Northern Cyprus.
Кипр – Түркияның Кипрге басып кіргеннен кейін, түрік үкіметі жаңадан құрылған Солтүстік Кипр Түрік Республикасына материктен фермерлерді қоныстандыруды бастады. Бүгінде осы қоныс аударушылар Солтүстік Кипр халқының шамамен жартысын құрайды деп есептеледі.
Iraq – the Arabization program of the Ba'ath Party in the late 1970s in North Iraq, which aimed at settling Arab populations instead of Kurds following the Second Iraqi Kurdish War. Israel – Israelis who moved to areas captured during the Six Day War in 1967 (such as the Gaza Strip and West Bank) in the absence of a final peace agreement. Syria – In recent times, Arab settlers have also moved in large numbers to ethnic minority areas, such as northeast Syria. Cyprus – In the aftermath of the Turkish invasion of Cyprus, the Turkish government started settling farmers from the mainland in the newly declared Turkish Republic of Northern Cyprus. Today it is estimated that these settlers constitute around half the population of Northern Cyprus.
Көшіп кету себептері
Қоныс аударушылардың эмиграция себептері әртүрлі, бірақ көбінесе олар келесі факторлар мен себептерді қамтиды: шетелде жаңа және жақсы өмір бастауға деген ұмтылыс, жеке қаржылық қиындықтар, әлеуметтік, мәдени, этникалық немесе діни қуғын-сүргін (мысалы, паломниктер мен мормондар), қылмыстық депортация (мысалы, сотталған қылмыскерлерді Англиядан Австралияға жер аудару), саяси қысым және шетелдік қоныстануды ынталандыруға бағытталған үкіметтік саясат.