Кіріспе

Нью-Хейвендегі (Коннектикут штаты) таулы қырат – АҚШ-тың Коннектикут штатының оңтүстік-орталық бөлігінде орналасқан, биіктігі 112 метр, ал ұзындығы 2 километр болатын Ист-Рок тау жотасы. Бұл қырат негізінен Нью-Хейвен қаласының солтүстік жағындағы Ист-Рок ауданында орналасқан. 300 метрге дейін көтерілетін тік жартастары бар, қаланың үстінен биіктеп тұратын Ист-Рок – көрнекті ландшафттық ерекшелік және танымал демалыс орны. Ист-Рок, Нью-Хейвенге жақын Лонг-Айленд бұғазынан басталып, Массачусетс штатының Коннектикут өзені арқылы Вермонт штатының шекарасына дейін созылатын тар, сызықтық Метакомет қыратының бір бөлігі. Ист-Рок – Нью-Хейвен мен Хамден қалаларының шекарасында орналасқан, Нью-Хейвен қаласына тиесілі муниципалдық саябақтың орталық бөлігі.

География

Коннектикут штатының Нью-Хейвен және Хамден қалаларында орналасқан Ист-Рок жерінің ең кең жері 1,6 км (2 км) ұзын, 0,8 км (1 км) енді. Жер бедерінің тік болуына байланысты нақты жер ауданы одан да үлкен. Биік нүктеден басқа, Ист-Роктың үш ерекше шыңы бар: Уитни Пік, 91 м (300 фут), жотаның солтүстік жағындағы тік қырлы шың; Индиан Хед, 94 м (310 фут), биік нүктеден оңтүстікке қарай; және Жылан Рок, 62 м (205 фут), жотаның оңтүстік тірегі. Уитни Пік және Уитни көлі (таудың батыс жағында, бөгеттелген Милл өзенінің артында орналасқан) мақта тазартатын машинаны ойлап тапқан және бұрынғы Нью-Хейвен тұрғыны Эли Уитнидің құрметіне аталған. Эли Уитни мұражайы, Эли Уитни және А. К. Гилберт туралы қолданыспен жұмыс жасайтын жобалар мен көрмелерді ұсынатын мұражай және шеберхана бөгеттің іргесінде орналасқан. Ист-Роктың шыңында, төмендегі шақырымдарда анық көрінетін 34 метрлік (112 фут) солдаттар мен теңізшілер ескерткіші орналасқан. Бұл монумент Америка Тәуелсіздік соғысы, 1812 жылғы соғыс, Мексика соғысы және Азамат соғысында қаза тапқан Нью-Хейвен тұрғындарының құрметіне орнатылған. Ист-Рок толығымен 172 гектар (425 акр) аумақты қамтитын Ист-Рок паркінің ішінде орналасқан, оны Нью-Хейвен қаласы басқарады. Парк жотаның шыңына дейін жететін маусымдық автомобиль жолын, жаяу жолдар желісін, экологиялық орталықты және гүлзарды күтіп ұстайды. Таудың оңтүстік-батыс жағында демалыс орындары орналасқан, олар да қала басқаруында. Бұл жота Нью-Хейвеннің қалалық аудандарымен және оңтүстік Хамденге дейінгі кеңейтілген бөлігімен толық қоршалған. Ист-Рок жақын маңдағы әсем Ист-Рок ауданына атын берген, ол Queen Anne және Виктория стиліндегі архитектурасымен танымал. АҚШ 5-ші тас жолы Ист-Роктың шығыс жағымен шекаралас, ал 91-ші тас жолы оңтүстікке қарай Жылан Роктан өтеді. Метакомет жотасы Ист-Роктан батысқа қарай Батыс Рок жотасына дейін созылады, оның бойында кішкентай, көзге түспейтін трап тасты шығып жатқан жерлер бар; ол шығысқа қарай Солтонсталл тауы мен Питер Рокқа дейін тағы бір трап тасты шығып жатқан жерлер арқылы созылады. Ист-Роктың батыс жағы Милл өзеніне құйылып, одан Нью-Хейвен портына және Лонг-Айленд бұғазына дейін, ал шығыс жағы Квиннипиак өзеніне құйылып, одан Нью-Хейвен портына және Лонг-Айленд бұғазына дейін ағып түседі. Екі өзен де таудың іргесіне жақын орналасқан.

Геология

Шығыс тауы – 200 миллион жыл бұрын триас және юра кезеңдерінде пайда болған жарылыс блогынан құралған тау. Ол базальт немесе диабаздан тұрады, егер сыртқа шықса базальт, ал ішке енсе диабаз деп аталады. Шығыс тауы ішке енгендіктен, диабаз болып табылады. Диабаз – қара түсті тау жынысы, бірақ құрамындағы темір ауамен байланысқанда қызыл қоңыр түске өзгереді, осының арқасында таудың қабырғалары ерекше қызғылт түспен көзге түседі. Диабаз көбінесе сегіз және бес бұрышты бағаналарға бөлініп, ерекше "бағаналы құрылым" құрайды. Шығыс тауының көптеген жартастарында сынық диабаздың құлаған шөгіндісінен жасалған үлкен беткейлер байқалады. Бұл диабаз жартастары – Солтүстік Америка Еуразия және Африкадан 20 миллион жыл бойы бөлініп кеткен кезде, жүздеген метр тереңдікке лаваның енуінен пайда болған. Содан кейінгі 200 миллион жылдағы эрозия және мұздық тозу диабаздан гөрі нашаррақ шөгінді қабаттарды жылдамдатылған қарқынмен тоздырып, диабаз тақталарының тік беттерін ашыққа шығарды. Осының нәтижесінде бүгін көрініс тапқан анық сызықты жота мен әсерлі жартас беткейлері қалыптасты.

Экожүйе

Шығыс Рок Нью-Англияда сирек кездесетін микроклиматтардың біріккен комбинациясына ие. Құрғақ, ыстық жоғарғы тізбектер емен саванналарын қолдайды, олар көбінесе каштан еменімен және әртүрлі шөптер мен папоротниктермен басым болады. Шығыс қызыл кедрі, құрғақты жақсы көретін түр, тік жарлардың шұбар шеттеріне жабысады. Солтүстікке қарайтын салқын беткейлерде шығыс гемолоканың кең алқаптары жиі кездеседі, олар қоршаған төмендіктердегі емен-гиккори орман түрлерімен араласады. Гемолокаға толы тар шатқалдар күн сәулесін тосып, ылғалды, салқын өсу ортасын жасайды, оған салқын климат өсімдіктері тән. Тас құламалары (талс) ерекше түрде қоректік заттарға бай және Коннектикут штатының шығысында сирек кездесетін кальцийге жақын өсімдіктерге қолдау көрсетеді. Шығыс Рок сонымен қатар маусымдық жыртқыш құстардың маңызды көш жолы болып табылады.