Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Кетоацидоз – метаболикалық ацидозға себеп болатын кетон денелерінің бақылаусыз өндірілуінен туындайтын метаболикалық күй. Кетоз – қандағы кетон деңгейінің кез келген жоғарылауын білдірсе, кетоацидоз – қанның pH көрсеткішінің өзгеруіне алып келетін және медициналық араласуды қажет ететін нақты патологиялық жағдай. Кетоацидоздың ең көп кездесетін себебі – диабеттік кетоацидоз, бірақ одан басқа алкоголь, дәрілер, уларлы заттар және сирек жағдайларда аштықтан да туындауы мүмкін.
Ketoacidosis is a metabolic state caused by uncontrolled production of ketone bodies that cause a metabolic acidosis. While ketosis refers to any elevation of blood ketones, ketoacidosis is a specific pathologic condition that results in changes in blood pH and requires medical attention. The most common cause of ketoacidosis is diabetic ketoacidosis but can also be caused by alcohol, medications, toxins, and rarely, starvation.
Белгілері мен симптомдары
Кетоацидоздың симптомдары жақын себебіне байланысты әртүрлі болуы мүмкін. Ең көп кездесетін симптомдарға құлайғандық, құсу, іш ауруы және әлсіздік кіреді.
The symptoms of ketoacidosis are variable depending on the underlying cause. The most common symptoms include nausea, vomiting, abdominal pain, and weakness.
Диабет
Кетоацидоздың ең көп кездесетін себебі – 1-ші типті диабетте немесе 2-ші типті диабеттің соңғы сатысында инсулиннің жетіспеуі. Бұл диабеттік кетоацидоз деп аталады және гипергликемиямен, дегидратациямен және метаболикалық ацидозбен сипатталады. Гиперкалемия және гипонатриемия сияқты басқа электролиттік бұзылыстар да болуы мүмкін. Қандағы инсулиннің жетіспеуі майлы тіндерден бақытталмаған май қышқылдарының бөлінуіне әкеледі, бұл май қышқылдарының ацетил-КоА-ға тотығуын күшейтеді, оның бір бөлігі кетогенезге бағытталады. Бұл кетон деңгейін қалыпты физиологиялық көрсеткіштерден едәуір жоғарылатады.
The most common cause of ketoacidosis is a deficiency of insulin in type 1 diabetes or late stage type 2 diabetes. This is called diabetic ketoacidosis and is characterized by hyperglycemia, dehydration and metabolic acidosis. Other electrolyte disturbances such as hyperkalemia and hyponatremia may also be present. A lack of insulin in the bloodstream allows unregulated fatty acid release from adipose tissue which increases fatty acid oxidation to acetyl CoA, some of which is diverted to ketogenesis. This raises ketone levels significantly above what is seen in normal physiology.
Алкоголь
Алкогольдік кетоацидоз күрделі физиологиялық процестердің нәтижесінде пайда болады, көбінесе нашар тамақтану фонында ұзақ және көп мөлшерде алкоголь ішуге байланысты. Созылмалы алкогольді қолдану бауырдағы гликоген қорының төмендеуіне алып келуі мүмкін, ал этанол метаболизмі глюконеогенезді нашарлатады. Бұл глюкозаның жеткіліксіздігіне және гипогликемияға, сондай-ақ май қышқылдары мен кетон денелерінің метаболизміне тәуелділіктің артуына әкелуі мүмкін. Құсу немесе дегидратация сияқты қосымша факторлар глюкагон, кортизол және өсу гормоны сияқты қарсы реттеуші гормондардың деңгейін көтеріп, еркін май қышқылдарының бөлінуін және кетон денелерінің өндірісін күшейтуі мүмкін. Этанол метаболизмі қандағы сүт қышқылының деңгейін де арттырады, бұл метаболикалық ацидозға себеп болуы мүмкін.
Alcoholic ketoacidosis is caused by complex physiology that is usually the result of prolonged and heavy alcohol intake in the setting of poor nutrition. Chronic alcohol use can cause depleted hepatic glycogen stores and ethanol metabolism further impairs gluconeogenesis. This can reduce glucose availability and lead to hypoglycemia and increased reliance on fatty acid and ketone metabolism. An additional stressor such as vomiting or dehydration can cause an increase in counterregulatory hormones such as glucagon, cortisol and growth hormone which may further increase free fatty acid release and ketone production. Ethanol metabolism can also increase blood lactic acid levels which may also contribute to a metabolic acidosis.
Аштық
Аштық кетоацидоздың сирек себебі болып табылады, көбінесе кетоацидозсыз физиологиялық кетозға алып келеді. Аштықтан туындаған кетоацидоз ең көп кездесетін жағдайларда жүктілік, бала емізу немесе жедел ауру сияқты қосымша метаболикалық стресс болғанда пайда болады.
Starvation is a rare cause of ketoacidosis, usually instead causing physiologic ketosis without ketoacidosis. Ketoacidosis from starvation most commonly occurs in the setting of an additional metabolic stressor such as pregnancy, lactation, or acute illness.
Дәрі-дәрмектер
Кейбір дәрі-дәрмектер де кетон деңгейінің жоғарылауына себеп болуы мүмкін, мысалы, эугликемиялық кетоацидозды тудыратын SGLT2 ингибиторлары. Салицилаттарды немесе изониазидтің дозасын асыру кетоацидозға да алып келуі мүмкін. Балалар мен нәрестелерде гликоген қоры аз болады және аурудың өршуі кезінде, әсіресе асқазан-ішек ауруларында глюкагон және қарсы реттеуші гормондардың деңгейі артуы мүмкін. Бұл балалар мен нәрестелерге кетонды оңай өндіруге мүмкіндік береді, және сирек болғанымен, аурудың өршуі кезінде кетоацидозға ұласуы мүмкін.
Certain medications can also cause elevated ketones, such as SGLT2 inhibitors causing euglycemic ketoacidosis. Overdose of salicylates or isoniazid can also cause ketoacidosis. Children and infants have lower glycogen stores and may develop high levels of glucagon and counter regulatory hormones during acute illness, especially gastrointestinal illness. This allows children and infants to easily produce ketones and although rare, can progress to ketoacidosis in acute illness.