Роберт Моррис: Суретші, мүсінші және концептуалист өмірі мен шығармашылығы

Кіріспе

Американдық мүсінші, концептуалдық суретші және жазушы (1931–2018)

Роберт Моррис (9 ақпан 1931 – 28 қараша 2018) – американдық мүсінші, концептуалдық суретші және жазушы. Ол Дональд Джаддпен бірге минимализмнің ең белгілі теоретиктерінің бірі саналды, сонымен қатар перформанс өнері, ландшафттық өнер, Процесс-арт қозғалысы және инсталляциялық өнердің дамуына маңызды үлес қосты. Моррис Нью-Йорк қаласында өмір сүрді және жұмыс істеді. 2013 жылы «Оқтар файлы» аясында MIT Press Джулия Брайан Уилсон редакциялаған оның еңбектері мен ықпалын зерттейтін томды жариялады.

Ерте өмір және білім

Миссури штатының Канзас-Сити қаласында Роберт О. Моррис пен Лора "Жемшік" Шрок Морристің ұлы болып дүниеге келген. 1948-1950 жылдары Моррис Канзас университетінде инженерлік мамандықты оқыды. Содан кейін Канзас университеті мен Канзас-Сити өнер институтында өнер, ал Рид колледжінде философияны оқыды. 1951-52 жылдары оқуын үзіліске жіберіп, Аризона мен Кореяда АҚШ Армиясының инженерлік корпусында қызмет етті. 1960 жылы Моррис Нью-Йоркке көшті. 1962 жылы Нью-Йорктегі Living Theater-де "Column" атты қойылымды сахналады. Бұл қойылымда кеңістіктегі денелерді зерттеу көрсетілген, онда тік төртбұрышты бағана сахнада бірнеше минут тұрғаннан кейін құлайды. Нью-Йоркте Моррис Марсель Дюшамның туындыларын зерттей бастады, соның нәтижесінде "Өзінің жасалу дыбысы бар қорап" (1961) және "Фонтан" (1963) сияқты тұжырымдамалық жұмыстар жасады. 1963 жылы Нью-Йорктегі Green Gallery-де Дональд Джадд жазған минималды мүсіндер көрмесі өтті. Келесі жылы, сол Green Gallery-де Моррис 2x4 және сұр боялған фанерадан жасалған ірі масштабтағы көпжақты формалар жиынтығын көрсетті. 1964 жылы Моррис екі атақты өнер туындысын – "21.3" (Эрвин Панофскидің эссесін ерінмен оқып үйлестіру) және Кэроли Шнеманмен бірлескен "Site" атты туындыларын жасады және орындады. Моррис Нью-Йорктегі Хантер колледжіне оқуға түсті (оның магистрлік диссертациясы Бранкузидің еңбектеріне арналған) және 1966 жылы Artforum журналында "Скульптура туралы жазбалар" атты ықпалды эсселер сериясын жариялады. Ол Нью-Йорктегі еврей мұражайында 1966 жылы өткен "Бастапқы құрылымдар" көрмесінде екі L-тұлғасын көрсетті. 1967 жылы Моррис Land Art-тың алғашқы туындысы "Steam"ді жасады. 1960 жылдардың соңында Моррис Америкадағы музейлерде көрсетіле бастады, бірақ оның жұмысы мен жазбалары Клемент Гринбергтің сынына ұшырады. Оның жұмысы кеңейіп, галерея кеңістігінің көп бөлігін модульдік бірліктер сериясымен немесе жер мен мата үймелерімен толтырды. Мысалы, "Атауы жоқ (көк түсті)" (1970) ондаған кесілген қызыл өнеркәсіптік матадан жасалған, еденге тасталған бөліктерден тұрады. Ол Нидерландта Роберт Моррис обсерваториясын құрды, ол "заманауи Стоунхендж" деп аталады және күн тоқырауы мен күн теңдігін анықтайды. Ол 52°32'58"N 5°33'57"E координаттарында орналасқан. 1970 жылдардың соңында Моррис бейнелі жұмыстарға көшті, бұл оның көптеген жақтастарына күтпеген жайт болды. Бұл жұмыстардың тақырыбы көбінесе ядролық соғысқа деген қорқыныш болды. 2002 жылы Моррис Францияның Монпелье қаласына жақын орналасқан ортағасырлық Магуэлон соборы үшін он жеті ашық көк және беже түсті шыны терезелер жиынтығын жобалады. Суға түскен тастың толқындарын бейнелейтін терезелер Ateliers Duchemin шынышыларымен жасалып, собор ғимаратының айналасындағы қалпына келтірілген романдық терезелерге орнатылды. 2018 жылдың қараша айының соңында қайтыс болған кезде, Нью-Йорктегі Лео Кастелли галереясында Морристің соңғы жұмыстарынан "Тулар мен қарғыстар" көрмесі көрсетіліп жатқан еді. Көрме 2019 жылдың 25 қаңтарына дейін жалғасты. Моррис галереядағы көрме ашылуына қатысты.

Born in Kansas City, Missouri to Robert O. Morris and Lora "Pearl" Schrock Morris. Between 1948 and 1950, Morris studied engineering at the University of Kansas. He then studied art at both the University of Kansas and at Kansas City Art Institute as well as philosophy at Reed College He interrupted his studies in 1951 52 to serve with the United States Army Corps of Engineers in Arizona and Korea. Morris moved to New York City in 1960. In 1962 where he staged the performance Column at the Living Theater in New York based on the exploration of bodies in space in which an upright square column after a few minutes on stage falls over. In New York City, Morris began to explore the work of Marcel Duchamp, making conceptual pieces such as Box with the Sound of its Own Making (1961) and Fountain (1963). In 1963 he had an exhibition of Minimal sculptures at the Green Gallery in New York that was written about by Donald Judd. The following year, also at Green Gallery, Morris exhibited a suite of large scale polyhedron forms constructed from 2 x 4s and gray painted plywood. In 1964 Morris devised and performed two celebrated performance artworks 21.3 in which he lip syncs to a reading of an essay by Erwin Panofsky and Site with Carolee Schneemann. Morris enrolled at Hunter College in New York (his masters thesis was on the work of Brâncuși) and in 1966 published a series of influential essays "Notes on Sculpture" in Artforum. He exhibited two L Beams in the seminal 1966 exhibit, "Primary Structures" at the Jewish Museum in New York. In 1967 Morris created Steam, an early piece of Land Art. By the late 1960s Morris was being featured in museum shows in America but his work and writings drew criticism from Clement Greenberg. His work became larger scale taking up the majority of the gallery space with series of modular units or piles of earth and felt. Untitled (Pink Felt) (1970), for example, is composed of dozens of sliced pink industrial felt pieces that have been dropped on the floor. He created the Robert Morris Observatory in the Netherlands, a "modern Stonehenge", which identifies the solstices and the equinoxes. It is at coordinates 52°32'58"N 5°33'57"E.

During the later 1970s, Morris switched to figurative work, a move that surprised many of his supporters. Themes of the work were often fear of nuclear war. In 2002, Morris designed a set of seventeen pale blue and beige coloured stained glass windows for the medieval Maguelone Cathedral, near Montpelier in France. The windows, which depict the ripples of a pebble dropped in water, were produced by Ateliers Duchemin glassmakers and placed in restored romanesque window lights around the cathedral building. At the time of his death in late November 2018 an exhibit of Morris' recent work "Banners and Curses" was on display at the Leo Castelli Gallery in New York City. The exhibition ran through January 25, 2019. Morris attended the opening night reception for the show at the gallery.

Өлім

Моррис 2018 жылғы 28 қарашада Нью-Йорк штатының Кингстон қаласында 87 жасында пневмониядан қайтыс болды. Ол 1984 жылы Люсиль Мишельсқа үйленген. Одан әйелі Люсиль және қызы Лора Моррис қалды.

Суретші кітаптары

"Азалаушы жылқылар", 64 бет, 23,5 x 16,5 см. 1500 данамен лимиттi басылым. 2005 жылы mfc michèle didier өндірген және жариялаған.

Сыни қабылдау

1974 жылы Роберт Моррис Кастелли галереясындағы көрмесін садомазохистік киім киген, жалаңаш кеудесі суреттелген плакатпен жарнамалады. Сынаушы Амелия Джонс дене плакатының гипермаскулиндік және маскулиндіктің гомофобияға теңелетін стереотиптік идеяға қатысты мәлімдеме болғанын айтты. Моррис плакат арқылы өнердің күшін, әсіресе зорлық-зомбылық сияқты физикалық күшпен теңестірді. Роберт Моррис өнері негізінен театрлық. Оның театры – теріске шығару театры: авангардтық түсініктердің түпнұсқалығын теріске шығару, логика мен ақыл-ойды теріске шығару, әртүрлі құбылыстарға бірыңғай мәдени мағына беруге ұмтылысты теріске шығару; бейтаныс және дәстүрлі емес нәрселерге күмәнмен қараушы дүниетанымын теріске шығару. (Морис Бергер, Лабиринттер: Роберт Моррис, Минимализм және 1960 жылдар, 3-бет.) Моррис кітабында «Continuous Project Altered Daily: The Writings of Robert Morris» суретші өнер сыншысы Г. Роджер Денсонмен бірлесіп жасаған жобаны ұсынады. Онда ол 1990 жылдардың басына дейін өмірінде жарияланған туындыларына қатысты сын-пікірлерді пародизациялайды. «Роберт Моррис Роджер Денсонға жауап береді (немесе бұл менің парагонымдағы тышқан ба?)» деген тарауда Денсон ұсынған он үш сұрақ келтіріледі. Әр сұрақ Моррис туындыларын сынға алған, аты аталмаған сыншының белгілі бір көрмеге, инсталляцияға немесе өнер туындысына жауап ретінде жазған пікірін көрсетеді. Сұрақтарға жауап берудің орнына Моррис күрделі, комедиялық абсурдты, сатирикалық әңгіме жазады, ол көп жағдайда 1980 және 1990 жылдардағы жазушылардың постструктуралистік теоретик Жак Деррида ұсынған «логоцентризмнің деконструкциясынан» кейін жариялаған «сыни тұжырымның құлдырауы» деп аталатын сынға «жауап берудің жалғыз мүмкін жолын» көрсетеді. Комментатор Брайан Винкенведер былай деп жазды: «Денсонның сұрақтарына жауап беруде Моррис өзінің туындыларының әртүрлі аспектілерін тоғыз бөлікке бөліп, Body Bob, Major Minimax, Lil Dahlink Felt, Mirror Stagette, Dirt Macher және Blind сияқты жеке тұлғаларға атайды. Ол сондай-ақ Джордж Херриманның «Krazy Kat» комиксінен кірпіш лақтыратын Игнац Мысықты риторикалық тәсіл ретінде пайдаланды, бұл Денсонның сұрақтарына жазған жауаптарын күшейтуге көмектеседі». Винкенведер Моррис сатирасында сыншылардың қысымына толы екенін айтады, себебі Денсонның әр сұрағына кірпіш лақтырылады. «Эй, Игнац, не болып жатыр? Барлығы еденде домалап, күліп жатыр. Мен мұндай истерикалық қатыгездер тобын ешқашан көрген емеспін. Не, сен біздің «жаңа ирониялық өзіндік сілтеме» туралы билетті оқыдың ба? Ал не? Body Bob майорға I-бокспен шабуыл жасады, содан кейін Stagette-ті бұрыштық бөлікпен бүгіп, Blind Dirt Macher-дің шыныаяғына май жақты... бір минут күте тұрыңыз, Игнац. Сен бәріне кірпіш лақтыру арқылы осы қаосты бастадың, мен Боди Бобты сол шлемнен дереу шығарайын. Жоқ, мен оны Lil Dahlink Felt-ке Card File-мен бермедім. Қалай мұндай ойға келдің, Игнац? Бүгін сен тым қыңырсың. Неге мен өзімнің билетімді жыртып тастамаймын?» (Моррис, 1993, 307).

In 1974, Robert Morris advertised his display at the Castelli Gallery with a poster showing him bare chested in sadomasochistic garb. Critic Amelia Jones argued that the body poster was a statement about hyper masculinity and the stereotypical idea that masculinity equated to homophobia. Through the poster, Morris equated the power of art with that of a physical force, specifically violence. Robert Morris's art is fundamentally theatrical. ( ) his theater is one of negation: negation of the avant gardist concept of originality, negation of logic and reason, negation of the desire to assign uniform cultural meanings to diverse phenomena; negation of a worldview that distrusts the unfamiliar and the unconventional. (Maurice Berger, Labyrinths: Robert Morris, Minimalism, and the 1960s, p. 3.) In Morris' book, Continuous Project Altered Daily: The Writings of Robert Morris, the artist includes a collaborative project with the art critic G. Roger Denson in which he lampoons the criticism of his work published over the course of his career up to the early 1990s. The chapter, entitled "Robert Morris Replies to Roger Denson (Or Is That a Mouse in My Paragon? )", lists thirteen questions submitted by Denson, with each question representing the criticism of Morris' work written by a different unnamed critic responding to a specific exhibition, installation, or art work. Instead of answering the questions, Morris has written an elaborate, comically absurd, satirical narrative that in many ways epitomizes the "only possible response" to criticism that had become fashionable in the so called "demise of criticism" that some writers of the 1980s and 1990s heralded following the "deconstruction of logocentrism" postulated by the post structuralist theorist Jacques Derrida. As one commentator, Brian Winkenweder, wrote:

"In his reply [to Denson's questions], Morris compartmentalized diverse aspects of his oeuvre into nine, named alter egos such as Body Bob, Major Minimax, Lil Dahlink Felt, Mirror Stagette, Dirt Macher and Blind. He also appropriated the brick hurling Ignatz Mouse from George Herriman's comic strip Krazy Kat as rhetorical flourish to enhance his written answers to Denson's questions." Winkenweder then cites the mockery to which Morris' critics are subjected in his absurdist satire, as bricks are hurled at each of Denson's questions. "Hey, what's going on, Ignatz? Everybody is rolling on the floor and laughing. I've never seen such a hysterical gang of assassins. What, you read that ticket about our 'new tone of ironic self reference?' And what? Body Bob threw the I Box at the Major who then bent Stagette out of shape with the Corner Piece and Blind smeared cup grease on Dirt Macher's wait a minute, Ignatz. You started this bedlam by throwing bricks at everyone, I bet Get Body Bob out of that Kraut helmet immediately No, I did not give it to Lil Dahlink Felt with the Card File. How could you think such a thing, Ignatz? You are so surly today. Why don't I punch my own ticket?" (Morris, 1993, 307).

Өнер нарығы

Концептуалды суретші ретінде Моррис кейде келісімшарт бойынша туындыларын айналымнан шығарып тастаған. Бір коллекционер, сәулетші Филип Джонсон, оның сатып алғандай болған туындысы үшін Морриске ақы төлемеген соң, суретші осы туындысынан барлық эстетикалық мазмұнды ресми түрде алып тастап, оны өнер ретінде жоққа шығарған деавторизация куәлігін жасады.