Кіріспе

Полиция иттері, сондай-ақ K9 деп те аталады, полиция және басқа да құқық қорғау органдарына көмектесу үшін жаттықтырылған иттер. Олардың міндеттеріне есірткі және жарылғыш заттарды іздеу, жоғалған адамдарды табу, қылмыс орнынан дәлелдерді табу, офицерлерді және басқа адамдарды қорғау, сондай-ақ офицерлерден қашып бара жатқан күдіктілерге шабуыл жасау кіруі мүмкін. Құқық қорғау органдары ең көп қолданатын тұқымдар – неміс шопандары, бельгиялық малинуа, бладхаунд, голланд шопандары және лабрадор ретриверлері. Соңғы жылдары бельгиялық малинуасы олардың жоғары жігерлілігі, назар шоғырлығы, ептілігі және кішірек дене бітіміне байланысты полиция және әскери қызметке ең қолайлы таңдауға айналды, бірақ неміс шопандары құқық қорғау органдарымен ең көп байланысты тұқым болып қала береді. Полиция иттері әлемнің көптеген елдерінде заңды орындау мақсатында федералды және жергілікті деңгейде қолданылады. Олар көбінесе белгілі бір офицерге бекітіліп, кейбір елдерде K9 бөлімі деп аталатын бөлімшеге тағайындалады және бірнеше ауызша командаларды және қол сигналдарын жаттап алуы керек. Полиция итінің бастапқы жаттығуы олардың қайда және қалай жаттықтырылғанына, сондай-ақ қандай мақсатта жаттықтырылғанына байланысты әдетте сегіз айдан бір жылға дейін созады. Полиция иттері өз жаттығуларын нығайту үшін тағайындалған офицерлерімен үнемі жаттығу бағдарламаларынан өтеді. Көптеген елдерде полиция итіне қасақана түрде зиян келтіру немесе өлтіру қылмыстық құқық бұзушылық болып саналады.

Ерте тарих

Иттер орта ғасырлардан бері құқық қорғау саласында қолданылып келеді. Бұрын ауылдардағы байлық пен ақшаның оннан бір бөлігі приход констеблінің заңбұзушыларды ұстау үшін пайдаланған қанды иттерін күтіп бағуға жұмсалатын. Полиция иттерін алғаш рет 14 ғасырдың басында Францияның Сент-Мало қаласында, доктар мен пирстерді күзету үшін қолданған. 14 ғасырдың соңына қарай Шотландияда "Slough dogs" деп аталатын қанды иттер пайдаланылды, "Sleuth" (детектив) сөзі осы атаудан шыққан. 12-20 ғасырлар аралығында Британ аралдары мен Еуропа құрлығында полиция иттері көбінесе із кесу қабілеттері үшін қолданылды. 19 ғасырда Англия мен Францияның жедел қалалануы құқық бұзушылықтың өсуіне байланысты халықтың алаңдаушылығын күшейтті. Түнгі күзетшілер үй-жайларды күзету үшін жұмысқа алынып, қылмыскерлерден қорғану үшін қару және иттермен жабдықталды.

Қазіргі заман

Иттерді полиция қызметінде пайдаланудың алғашқы әрекеттерінің бірі 1889 жылы Лондон полициясының комиссары сэр Чарльз Уоррен жасады. Уорреннің сериялық кісі өлтіруші Джек Жіберілгенді анықтап, ұстау әрекеттерінің нәтижесіздігінен баспасөз тарапынан көп сынға ұшырады, тіпті оны кісі өлтірушіні іздеу үшін қан итттерін пайдаланбағаны үшін айыптады. Ол жақын арада екі қан итті қарапайым іздеу сынағынан өтуге дайындады. Нәтижелер қанағаттандырмайтын болды, бір ит комиссарды шағып алды, ал екі иттің екеуі де қашып кетіп, оларды табу үшін полиция іздестіру шараларын жүргізуге тура келді. Иттерді еуропалық континентте алғаш рет кең ауқымда қолданды. Париж полициясы түнде қылмыскерлік топтарға қарсы иттерді пайдалана бастады, бірақ 1899 жылы Гент қаласының полиция бөлімі алғаш рет ұйымдастырылған полиция иттері қызметін енгізді. Бұл әдістер көп ұзамай Австрия-Венгрия және Германияға тарады; соңғысында осы саладағы алғашқы ғылыми жетістіктер иттерді өсіру және оқыту саласындағы тәжірибелермен байланысты болды. Неміс полициясы неміс қойшы итін полиция жұмысы үшін ең қолайлы тұқым деп таңдады және 1920 жылы Гринхайдеде алғашқы иттер оқу мектебін ашты. Кейінірек, бельгиялық малинуа итттері де бөлімге қосылды. Иттер өз офицерлеріне бағынуға, қылмыскерлерді іздеуге және оларға шабуыл жасауға жүйелі түрде оқытылды. Ұлыбританияда 1908 жылы солтүстік-шығыс теміржол полициясы Халл портындағы ұрлықты тоқтату үшін алғашқы болып полиция иттерін пайдаланды. 1910 жылға қарай теміржол полициясы бельгиялық малинуа, лабрадор ретривер және неміс қойшы иті сияқты басқа тұқымдарды да сынақтан өткізді.

Оқыту

Құқық қорғау органдары қолданатын танымал ит тұқымдарына Эйрдейл терьері, Акита, Грёнендаль, Тервюрен, Малинуа, Берн тау иттері, Бладхаунд, Бордер Колли, Боксер, Бувьер де Фландр, Бриард, Кане Корсо, Бульмастиф, Хорват қойшы иттері, Доберман пиншер, Неміс шопаны, Неміс қысқа жүнді, Алтын ретривер, Лабрадор ретривер, Ротвейлер және Англиялық Спрингер Спаниель, Dogo Argentino жатады. Полиция иттерін оқыту өте ұзақ процеске ие, себебі ол иттерді ұстаушыны оқытудан басталады. Иттерді ұстаушылар оларды ең жақсы деңгейде бағу үшін ұзақ жаттығудан өтеді. Алдымен, иттерді ұстаушы арнайы иттер бөліміне ауысу үшін полиция академиясын бітіріп, бір-екі жылдық патрульдік тәжірибе жинауы керек. Себебі офицерлік тәжірибе болашақ ит офицерлеріне құқық қорғау саласында құнды тәжірибе алуға мүмкіндік береді. Дегенмен, полиция академиясынан тыс ит туралы білім мен оқыту артықшылық болып саналады, мысалы, иттің бағынуы, көпшілікті басқару, жануарлармен тиімді қарым-қатынас жасау және иесінің жақындаушылығы мен әдептілігі, себебі ит айналасындағы азаматтардың назарын аударады. Иттің полиция бөліміне қабылдануы үшін, ол алдымен бағыну бойынша негізгі курстан өтуі керек. Олар өз ұстаушыларының бұйрықтарын еш қылықсыз орындауға қабілетті болуы керек. Бұл офицерге күдіктіге қарсы иттің қолдануға тиіс күшін толық бақылауға мүмкіндік береді. Еуропада тәрбиеленген иттерге көбінесе елдің туған тілінде бұйрық беріледі. Иттер бастапқыда негізгі мінез-құлық үшін осы тілмен оқытылады, сондықтан офицерге итті жаңа командаларға қайта оқытудың орнына жаңа сөздер мен командаларды үйрену оңайырақ. Бұл полиция иттерін басқа тілде оқытады деген жалған пікірге қарсы келеді, яғни күдікті итке офицерге қарсы бұйрық бере алмайды. Құқық қорғау органдарында қолданылатын иттер "бір мақсатты" немесе "екі мақсатты" болу үшін оқытылады. Бір мақсатты иттер көбінесе қосымша көмек, жеке қорғаныс және іздеу үшін қолданылады. Алайда, екі мақсатты иттер жиірек кездеседі. Екі мақсатты иттер бір мақсатты иттердің барлық қызметтерін атқарады және сонымен қатар жарылғыш заттарды немесе есірткіні анықтайды. Иттерді тек біреуіне немесе екіншісіне оқыту керек, себебі ит офицерге жарылғыш заттарды немесе есірткіні тапқанын хабарлай алмайды. АҚШ-та есірткіні іздеуші ит офицерге бірдеңе тапқанын көрсеткенде, офицердің ішкі іскери себептермен (мысалы, сөмке немесе көлік) іздеуге құқығы бар. Күдіктіні ұстау кезінде дауысы қатты иттердің болуы пайдалы және күдіктінің дереу бағынуына себеп болуы мүмкін.

Мамандандыру

Полиция иттері белгілі бір салаларда жұмыс істеуге мамандануы мүмкін. Күдіктілерді ұстау және шабуылға салуға дайындалған иттер – Бұл иттер күдіктілерді табу, ұстау және кейде бағындыру үшін қолданылады. Иіс іздеуге дайындалған иттер – Жарылғыш заттарды немесе марихуана, героин, кокаин, крек-кокаин немесе метамфетамин сияқты есірткі заттарды анықтау үшін жаттықтырылған. Кейбір иттер қару және оқ-дәріні анықтауға арнайы дайындалады. Екі мақсатта қолданылатын ит – Патрульдік ит деп те аталады, бұл иттер із кесу, басқарушыны қорғау, тізбексіз бағыну, қылмыскерді ұстау, заттарды, аумақтарды және ғимараттарды іздеу бойынша жаттықтырылған және білікті. Іздеу-құтқару иттері (SAR) – Бұл иттер күдіктілерді табуға немесе жоғалған адамдарды немесе заттарды іздеуге қолданылады. Белгиялық малинуа, неміс шопандары, алтын ретриверлер, лабрадор ретриверлері және қанды іздеуші иттер қолданылуы мүмкін.

Зейнеткерлік

Полиция иттері толыққанды қалпына келмейтін жарақат алғанда, жүкті болғанда немесе күштіктерді тәрбиелеп отырғанда, сондай-ақ жұмыс істеуге тым қарт немесе ауру болған жағдайда зейнеткерлікке шығарылады. Көптеген иттер өмірінің алғашқы жылында жұмыс ортасында өсіріліп, жұмыс істей алмай қалғанға дейін зейнеткерлікке жіберіледі, сондықтан иттің қызметтік өмірі 6-9 жылды құрайды. Дегенмен, кейбір елдерде полиция иттері қызметтен шыққанда полицияға қосқан үлесі үшін зейнетақы алу мүмкіндігіне ие болады. 2013 жылы Англияның Ноттингемшир округінде полиция иттері үшін зейнетақы схемасы енгізілді, онда полиция күштері үш жыл ішінде қосымша медициналық шығындарды жабу үшін 805 фунт стерлинг көлемінде қаржы ұсынды; сонымен қатар, иттерді олардың алғашқы бапшылары асырап алуға рұқсат етілді. Көптеген елдерде қызмет барысында қаза тапқан полиция иттері өздерінің адам әріптестерімен бірдей құрметке ие болады.

Жәнтілдік пен нәсілдік алалаушылыққа қатысты айыптаулар

Маршалл жобасы үйлестірген 2020 жылғы тергеу АҚШ-та полиция иттерін кеңінен қолданудың, пропорционалсыз күш ретінде және афроамерикалықтарға қарсы пропорционалсыз түрде қолданудың куәліктерін анықтады. 13 байланысты есептен 2015 жылдан 2020 жылға дейін 150-ден астам жағдай анықталды, онда K9 офицерлері иттерді адамдарды ұстап, шағып, жарақаттау үшін қару ретінде қолданған. 220 000 тұрғыны бар Луизиана штатының Батон-Руж қаласындағы полиция K9 шағу көрсеткіші, көпшілігі афроамерикалықтар тұратын қала, ең жақын қала Индианаполистен екі еседен астам. Полиция иттерінің шағуларының үштен бірі жасөспірім жігіттерге тиесілі, олардың көпшілігі афроамерикалықтар. Медициналық зерттеушілер полиция иттерінің шабуылдарының «үй жануарларының тырнақтарына қарағанда акула шабуылдарына көбірек ұқсайтынын» анықтады, себебі полиция иттері агрессивті жаттығудан өтеді. Шағылған көптеген адамдар зорлық көрсетпеген және қылмысқа күдіктелмеген. Полиция қызметкерлері көбінесе жауапкершіліктен қорғалады, ал федералдық азаматтық құқық заңдары қателікпен шағылған куәгерлерді әдетте қамтымайды. Заңгерлердің айтуынша, құрбандар іс қозғағанда да, сот присяжныйлары полиция иттерін жақсы көретіндіктен, олар қиындыққа тап болады.