Құбырлы ит шаруашылықтары: пайдаға қанағаттандыру үшін жағдайлар мен салдары

Кіріспе

Коммерциялық ит өсіру орнының түрі

Ит фермасы, сондай-ақ "күшік фермасы" деп те аталады, – бұл жылдам өсіру және нашар жағдайлармен сипатталатын коммерциялық ит өсіру орны. "Күшік фермасы" үшін стандартталған заңдық анықтама болмаса да, 1984 жылы Avenson v. Zegart ісінде "ферманың иттерінің денсаулығына ешқандай мән берілмей, төмен шығындарды сақтау және пайданы барынша арттыру мақсатымен жүзеге асырылатын ит өсіру операциясы" деп анықталды. Бұл, әсіресе Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін үй жануарларына деген сұраныстың артуының салдары болып табылады. АҚШ-та 10 000-ға жуық лицензиясы бар және лицензиясы жоқ күшік фермасы бар, олар жыл сайын 2 000 000-нан астам күшік сатады. "Ферма" термині пайда табу үшін өсірілген басқа да жануарларды, соның ішінде мысықтарды қамтитын операцияларға да қолданылады. Шағын көлемде пайда табу мақсатындағы өсіру "үй шаруашылығында өсіру" деп аталуы мүмкін, бірақ бұл термин жоспарланбаған немесе коммерциялық емес өсіруді де білдіруі мүмкін. "Ферма" сияқты, бұл терминнің де жағымсыз мәні бар. АҚШ Ауыл шаруашылығы министрлігі коммерциялық ит өсіру саласындағы ережелерді бақылайды. Бұл ережелер мал шаруашылығындағы ережелерге ұқсас. Ит фермалары иттердің психикалық денсаулығына кері әсер етеді, өйткені олардың көптегені психологиялық жаралар, фобиялар, қорқыныштар және мінез-құлық бұзылыстарын дамытады.

Өсімдіктерді өсіру жағдайларының айырмашылығы

Кеннел клубы мен Американдық Кеннел клубы да жауапкершілікті сезінетін өсірушілер өз жануарларын сау ұрпақтарды өндіру және барлық жануарларға жауапкершілікті үйлер мен әлеуметтендіруді қамтамасыз ету ниетімен өсіру керек деп мәлімдейді. Дегенмен, осы тілектерді орындауға немесе мұның дәлелдемелерін сақтап отыруға ешқандай мүмкіндік жоқ. Көпіршік шағының әлеуметтендіру кезеңі 4 аптадан бастап 14 аптаға дейін созылады. Бұл кезең ересек өмірге даму үшін өте маңызды, себебі ересектердің көптеген қабілеттері осы кезеңде қалыптасады. Көпіршік зауыттары әлеуметтендіру процесін іс жүзінде өткізбейтіндіктен, нәтижесінде иттің ересек болғаннан кейін әлеуметтік проблемалар туындайды, тіпті соңғы туғаннан кейін физикалық күшіне келгеніне қарамастан. Өсіруге жарамсыз болғанда, шаршағандықтан немесе жасы келгендіктен, аналық итті әдетте өлтіреді. Сонымен қатар, күштіктер аналарынан ұсынылған 8-10 апталық мерзімге дейін ертерек айырылады.

Жас шаландар фабрикасындағы жағдайлар

ASPCA кейбір иттер өсіру орындарында бір шатыр астында 1000-ға дейін ит болуы мүмкін екенін мәлімдейді. Иттердің көптігіне байланысты, өсіруші оларды көбінесе сым торлы қораптарға орналастырады. Бұл жануарлардың қимыл-қозғалыс қабілетінің нашарлауына әкеледі. Иттерді сым торлы қораптарда ұстау олардың лапалары мен аяқтарына жарақаттар келтіруі мүмкін. Сонымен қатар, мұндай қораптарды бір-бірінің үстіне тізіп орналастыру да жиі кездеседі. Иттер өсіру орындары көбінесе жылытылмайды, бұл өсіруге пайдаланылатын иттер арасында суықтан өлім-жітімнің көбеюіне себеп болады. Осы орындарда кездесетін басқа да жалпы жағдайлар – дұрыс тамақтанбау және емделмеген жарақаттар. Мұнда өсірілген күштіктер көбінесе денсаулық және/немесе әлеуметтік проблемаларға тап болады. Иттер өсіру орындарындағы иттер әдетте кішкентай, сым торлы қораптарда, мысықтар мен тауықтарға арналған клеткаларға ұқсас жағдайда ұсталады. Сонымен қатар, осы орындардағы иттердің мінез-құлқымен байланысты проблемаларға ұшырауы жиі болады, себебі олар жеткілікті әлеуметтенуден, көңіл көтеруден және жағымды адамдық байланыстан мүресіздік тартады. Мұндай орындардан шыққан күштіктер көбінесе таза тұқымды иттер ретінде сатылады, бұл таза тұқымды иттерге байланысты жоғары бағаны тартуға бағытталған. Алайда, иттер өсіру орындарындағы ережесіз өсіру салдарынан, ит шын мәнінде таза тұқымды болмауы мүмкін. Бақылаусыз өсірудің нәтижесінде, мұндай орындарда өсірілген күштіктердің арасында туыс өсіру жиі кездеседі. Иттер өсіру орындарында өсірілген жануарлардың басым көпшілігі "дилерлер" немесе "көпестер" арқылы жануарлар дүкендеріне сатылады. Кейбір күштіктерді нағыз өсірушілер деп жамылған сатушылар сатады. АҚШ-тағы иттер өсіру орындары көбінесе жүздеген аналық иттермен басталады, олар өмір бойы осы орында қызмет етеді. Аналықтар олар енді күштік туғыза алмайтынша өсіріледі және кейіннен көбінесе өлтіріледі. Жыл сайынғы бір аналықтан күтілетін күштіктердің саны 9,4 құрайды. Көптеген иттер өсіру орындарында иттер тек иттен сәл ғана үлкен қораптарда ұсталады, бұл заңмен рұқсат етілген ең кішкентай өлшем болып табылады. Жыл сайын 2 миллион күштік иттер өсіру орындарында өсіріледі және жыл сайын 1,2 миллионға жуық иттер баспаналарда өлтіріледі. Иттер өсіру орындарындағы жағдайлар адамгершілікке жат деп есептеледі, өйткені барлық иттер аурулар мен бактериялармен толы, кішкентай, лас кеңістікте мұңайып өмір сүреді. Жағдайдың нашар болуына байланысты, иттер көбінесе ауырып, дұрыс тамақтанбайды. Тамақ көбінесе жәндіктермен және нәжіспен толы болады. Иттер өсіру орындарында жиі кездесетін денсаулық мәселелері – лямблиоз, тері қышымасы, жүрек құрты, тыныс алу жолдарының инфекциялары және тағы да басқалар.

The ASPCA states that some puppy mills can have up to 1,000 dogs under one roof. Because of the high volume of animals, the mill runner will often resort to housing them in wire cages. This results in the animals having poor locomotion. Keeping dogs in wire kennels can lead to injury and damage to the dogs' paws and legs. It's also fairly common for these kennels to be stacked on top of each other in columns. Puppy mills are often unheated and this increases the number of deaths due to cold among the dogs used for breeding. Other common conditions in mills include malnutrition and untreated injuries. puppies bred there often suffer from health and/or social problems. Puppy mill dogs are usually housed in a small, wire cages similar to rabbit hutches and chicken coops. In addition, mill dogs are more prone to having problems with their temperament due to lack of socialization, enrichment, and positive human contact. Puppies from mills are usually sold as purebred dogs in an attempt to attract the higher prices associated with purebreds. However, due to the indiscriminate breeding practices of puppy mills, the dog may not actually be a purebred puppy. A high population of puppies from mills are inbred due to uncontrolled breeding. The vast majority of puppy mill animals are sold to pet stores by "dealers" or "brokers". Some puppies are sold by dealers masquerading as authentic breeders. Puppy mills in the US often start with hundreds of female dogs which serve their entire lives in the establishment. The females are bred until they can no longer conceive puppies, and are often euthanized after that. The estimated number of puppies per breeding female per year is 9.4. In most puppy mills, the dogs live in cages that are only larger than the dog on all sides, which is the minimum legal size allowed. Two million puppies are bred in mills each year and almost 1.2 million dogs are euthanized in shelters every year. The conditions in puppy mills are considered inhumane because all of the dogs are in a small, dirty area which is confined with disease and bacteria. Because of the poor living conditions, dogs are often sick and malnourished. Food is often found crawling with bugs and feces is almost everywhere. Health issues that are prevalent in puppy mills consist of giardia, mange, heartworm, respiratory infections, and much more.

Тарих

Ұялы диірмендер Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі кезеңде пайда болды. Орталық Батыстағы фермерлер егін жинаудың нашар болуынан қиналғандықтан, балама дақыл ретінде күшік шаруашылығына көшті. Осының салдарынан, АҚШ-тың Адамгершілік қоғамы сияқты ұйымдар иттер өсіретін шаруашылықтарды тексеруге кірісті, нәтижесінде 1966 жылдың 24 тамызында «Жануарлар әл-ауқаты туралы» заң қабылданды.

Америка Құрама Штаттары

Америка Құрама Штаттарындағы 10 мың күштік өсіру орнының (ит фермасының) шамамен 3000-ы ғана АҚШ Ауыл шаруашылығы департаментімен жақыннан бақыланады. Бұл, ферма иелері мен операторларының федералдық заңнаманы бұзу мүмкіндігін тудырады. Ит фермалары тек оларда тұратын және олардан шыққан иттерге ғана әсер етпейді; жануарлар дүкендерінен және өсірушілерден сатып алу, жыл сайын 3-4 миллион иттер эвтаназияланатын панажайлардан асырап алу санын азайтады. Пенсильвания, Арканзас, Канзас және Миссури штаттарында ит фермалары мен өсірушілердің жоғары концентрациясы байқалған. Пенсильвания, әсіресе Ланкастер округі, көптеген ит фермалары болғандықтан "Шығыс ит фермаларының астанасы" деп аталды. Миссуриді жануарларды қорғау және тұтынушылардың құқығын қорғау ұйымдары "АҚШ-тың ит фермаларының астанасы" деп атады. Better Business Bureau жүргізген зерттеуде Миссуридің оңтүстік-батыс бөлігі елдің ит фермалары индустриясының орталығы екені және оны "ит индустриясының ұлттық ыстық нүктесі" деп атады.

Австралия

Итті өсіру Австралияның жеке штаттарымен реттеледі. Көшенің шағын фермаларының (puppy farms) қаншалықты таралғаны туралы деректер жоқ. 2010 жылы Австралияның RSPCA Квинсленд штатында 12 шағын ферманы анықтады және басқа Австралия штаттарында да осындай деңгейде таралуы мүмкін екенін болжады.

Әуесқой мал өсірушілер

"Көбейту ұясы" термині жануарлар құқығын қорғайтын ұйымдар тарапынан нашар көбейту жағдайларына қарсы наразылықтарда кеңінен қолданылып келеді. Көбейтушілер қауымдастығының сыншылары эмоционалды сөздер, сенсациялық жарияланымдар және лас бөлмелердің суреттері иттерді шынымен қайғылы жағдайлардан құтқарудың бастапқы мақсатынан асып түсетін қосымша заңнаманы немесе шектеуші лицензияларды негіздеу үшін пайдаланылады деп мәлімдейді, сондай-ақ көбейту ұяларын заңмен реттеуге тырысу оларды бизнестен шығарып жіберуі мүмкін. Олар өз нысандарын жаңартуға және күтіп ұстауға қосымша шығындар қажет ететін заңдар мен лицензиялар өз қамқорлығындағы иттерге зиян келтіреді деп санайды. Олар қазіргі қолданыстағы "кемшілік заңдары" (lemon laws) иттерді де, болашақ сатып алушыларды да жеткілікті түрде қорғайды деп атап көрсетеді.

Америка Құрама Штаттары

Америка Құрама Штаттарында ит өсіру саласының кейбір аспектілері 1966 жылғы 24 тамыздағы «Жануарлар әл-ауқаты туралы» заңмен реттеледі. Соңғы жылдары штат заң шығарушылары иттер өсіру фермаларындағы ең ауыр зәбір-зияраттарды жоюға бағытталған жаңа заңдарды қабылдады. Жаңа заңдар көбейтуге қатысатын аналық иттің санына шектеу қоюды, мекемелерге лицензия беру және оларды тексеру талаптарын, сондай-ақ иттерге тиісті ветеринарлық көмек көрсетуді қамтиды. Луизиана, Пенсильвания және Вирджиния штаттары 2008 жылы иттер өсіру фермаларына қатысты заңдарды қабылдады, ал 10 штат 2009 жылы зәбірленуші иттер өсіру фермаларына қарсы күресу үшін заңдар қабылдады. 2010 жылы Миссури штатының сайлаушылары «Иттер өсіру фермаларындағы қатыгездіктің алдын алу туралы» B ұсынысын қабылдады, ол гуманитарлық күтімнің ең төменгі стандарттарын белгілейді және өсірушілерді 50 тұқымдық итке дейін шектейді. «Миссури шешімі» деп аталған келісімге Миссури губернаторы Джей Никсон қол қойды. Губернатор Джей Никсон, Миссуридің бас прокуроры Крис Костер, Миссури ауыл шаруашылығы департаментінің директоры Джон Хаглер және Миссури гуманитарлық қоғамының президенті Кэти Уорник Сент-Луис Пост Диспетч газетінде былай деді: «Сәуір айында қабылданған ит өсіруге қатысты келісім-шарт заңының негізгі ережелері ит өсірушілердің бизнесін тоқтатуға жол бермей, жануарларды қорғайды».

Австралия

Сидней қаласының Лорд-мэрі Кловер Мур Австралиядағы ит өсіру фермаларының мәселесіне "Жануарларды сатуды реттеу туралы" заң жобасын ұсыну арқылы жауап берді. Бұл заң иттерді үй жануарлары дүкендері, интернет немесе газеттер арқылы сатуға тыйым салады. Мақсаты – ойсырап сатып алуды азайту және тіркелмеген, үй шарбасында ит өсірушілерді тоқтату. Осы өсірушілер енді ит сатудан оңай пайда көре алмайды, ал қаламаған және тастап кетілген жануарлардың саны азаюы мүмкін. Соңғы кезде ит өсіру фермаларына қарсы күресте бірнеше батыл қадамдар жасалды. Атап айтқанда, RSPCA (Жануарларға қатыгездік жасауды болдырмау жөніндегі Корольдік қоғам) стратегиясы, Оскар заңы (Бұл ұйымның аты Виктория штатының орталық бөлігіндегі ит өсіру фермасынан құтқарылған Оскар есімді иттің оқиғасынан шыққан) және Виктория штатының Лейбористтік партиясының бір өсіру орнындағы иттер санын шектеу және үй жануарлары дүкендерінің иелері сатылған әрбір иттің тізімін жүргізуін талап ететін күш-жігері.

Ұлыбритания

1996 жылы Ұлыбританияда Иттерді өсіру және сату туралы заң қабылданды, ол бір жылда бес немесе одан көп бала өсіретін кез келген адамды жыл сайынғы ветеринариялық тексеруден өтуге міндеттейді. Өсіруге арналған аналықтар жылына бір рет, өмір бойында төрт реттен аспауы тиіс. Ұлыбритания Кеннел клубының мүшелері болып табылатын өсірушілер сатуға арналған таза тұқымды күшіктерді осы ұйымға тіркеуге және күшіктер өсірілген жағдайды растауға міндетті. Осы стандарттарды бұрмалап, жалған ақпарат беру арқылы сатуға тырысқан өсірушілер 1979 жылғы Тауарларды сату туралы заң бойынша қудалануға ұшырауы мүмкін. Ұлыбритания халқының көп бөлігі жануарлардың өсірілген жағдайын білмей күшіктер мен мысықтарды сатып алады. Blue Cross есебі бойынша, жылына 40 000-нан 80 000-ға дейін күшік осылай сатылады. Мұны болдырмау үшін Англияда лицензиясы бар өсірушілер мен қайта орналастыру орталықтарынан басқа, 6 айдан кіші күшіктер мен мысықтарды сатуға тыйым салатын жаңа заң жоспарлануда. Dogs Trust ұйымынан Паула Бойден бұл тыйымды қолдайды, бірақ "нақты кемшіліктерді" жою қажет екенін айтты. Оның пікірінше, қайта орналастыру ұйымдарын реттеу қажет. 2020 жылдың сәуір айында күшіне енген Люси заңы үшінші тараптан сатуды, мысалы, жануарлар дүкендерінде сатуды тыйымдау арқылы күшіктер мен мысықтарды заңсыз өсіруді болдырмауға бағытталған.

Құқықтық істер

Челси Ванклв Чиен Эт Чат, Инк. компаниясына қарсы сотта, "2014 жылы Жануарларды қорғау қоры Оңтүстік Калифорниядағы алты филиалы бар Barkworks хайуанаттар дүкендері желісіне қарсы сотқа шағым түсірді". Barkworks көптеген күшік сатып алушыларды ауру күшіктерді сатып алуға алдады. Олар сондай-ақ заңсыз селекционерлерге лицензиялар жасап, "өсіру туралы куәліктерді жасап, ветеринарлық күтім көрсету туралы жалған мәлімдеме жасады". Жануарларды қорғау қоры 2015 жылы топтық сотқа айналуы мүмкін шағым жасады. Сот істі топтық іс ретінде қарауға жол бермеді, бірақ 2018 жылы тараптар келісімге келді. "Barkworks дүкен ішіндегі қате ақпарат беретін жарнамаларды алып тастады және алты дүкенінің төртеуін жапты, ал Калифорния заң шығарушы органы коммерциялық селекционерлерден иттерді сатуға тыйым салатын заң қабылдады". АҚШ-тың Гумандық қоғамы 2018 жылдың 21 наурызында Ақпарат алу құқығы арқылы сұралған Жануарлардың денсаулығын қорғау туралы заңға қатысты ақпаратты жарияламағаны үшін USDA-ны сотқа берді. Келесі күні Конгресс USDA-ны агенттіктің 2018 жылғы шығындары туралы есебіне қоса берілген хаттаманың бөлігі ретінде деректерді қалпына келтіруге шақырды. 2018 жылдың 20 сәуіріне дейін USDA деректерді әлі қалпына келтірмеген.