Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Ньюфаундленд саудагері және саясаткері (1836–1906)
Ньюфаундленд премьер-министрі
Newfoundland merchant and politician (1836–1906)
the Premier of Newfoundland
Сэр Роберт Торберн (28 наурыз 1836 – 12 сәуір 1906) – британдық туған Ньюфаундленд саудагері және саясаткері, 1885 жылдан 1889 жылға дейін колонияның премьер-министрі қызметін атқарды.
Sir Robert Thorburn (March 28, 1836 – April 12, 1906) was a British born Newfoundland merchant and politician who served as the colony's Premier from 1885 to 1889.
Өмір
Шотландияда туған Торберн 1852 жылы он алты жасында Ньюфаундлендке көшіп келді. 1870 жылдан 1885 жылға дейін және 1893 жылдан 1906 жылға дейін ол колонияның тағайындалған Заң шығарушы кеңесінің, Ньюфаундленд парламентінің Жоғарғы Палатасының мүшесі болды. Торберн сэр Уильям Уайтвейдің экономиканы әртараптандыру және индустрияландыру мақсатымен Ньюфаундленд арқылы темір жол салу жоспарына қарсы болды. Ірі саудагер Торберн колонияның балық шаруашылығына негізделген қатаң коммерциялық принциптер бойынша дамытылуы керек екенін айтты. Дәстүр бойынша Ньюфаундленд саясаты діни топтар бойынша бөлінген, католиктер либералдарды, ал протестанттар Ньюфаундленд консервативтік партиясын қолдаған. Бірақ, протестанттардың қолдауымен консерватор ретінде сайланған Уайтвей, темір жолға балық шаруашылығынан басымдық бергендіктен көптеген бизнесмендердің қолдауын жоғалтып, билікте қалу үшін католик либералдарымен одақтасты. Торберн Сент-Джон қаласының бизнесмендерінің мүддесін қорғау үшін Жаңа партияны құрды. 1883 жылы Харбор Грейс төңкерісі – бұл Риверхедтің ирланд католиктері мен Харбор Грейстің оңтүстік жағының арасындағы діни қақтығыс, олар Оранжистер шеруіне қарсы шықты. Нәтижесінде бес адам қаза тауып, он жеті адам жарақаттанды. Бұл төңкеріс католиктер мен протестанттар арасындағы қарым-қатынасты нашарлатты және протестанттар Уайтвей үкіметін тастап кеткеніне байланысты оның құлауына әкелді. Діни зорлық-зомбылық Торбернге мүмкіндік берді. Ол Уайтвей үкіметін тастап кеткен Оранжистер мен протестанттарға қосылып, жаңа партия – Реформа партиясын құрды, ол протестанттардың құқықтарын қорғау ұйымы болды және 1885 жылғы сайлауда жеңіске жетіп, Торбернді жаңа премьер-министр етті. Билікке келгеннен кейін Торберн үкіметі оны билікке әкелген діни күн тәртібінен бас тартып, Торберннің нақты мақсатын іске асырды – темір жол жоспарынан бас тарту және экономиканы балық шаруашылығымен дамытуға бағыттау. Экономикалық төмендеу колонияның бір салалы экономикасымен күшейді, бұл Торбернді кешігіп, қоғамдық жұмыстар бағдарламасын іске асыруға мәжбүр етті. Бірақ бұл тым кеш болды, және 1889 жылы Торберн Уайтвей мен оның темір жол жоспарын ілгерілету үшін құрылған жаңа Либералдық партиясынан жеңілді. Реформа партиясы құлдырады, ал оның орнынан жаңа Тори партиясы пайда болды, бірақ ол жоғалып кетуден бұрын екі рет қысқа мерзімге ғана билікте болды.
Born in Scotland, Thorburn emigrated to Newfoundland in 1852 when he was sixteen. From 1870 to 1885 and again from 1893 to 1906 he was a member of the colony's appointed Legislative Council, the Upper House of Newfoundland's parliament. Thorburn was an opponent of Sir William Whiteway's plans to build a cross Newfoundland railway as a means of diversifying and industrialising the economy. Thorburn, a leading merchant, argued that the colony should be developed along strict commercial lines based on the fisheries. Traditionally, Newfoundland politics had been divided along sectarian lines with Catholics supporting the Liberals and Protestants supporting the Conservative Party of Newfoundland. Whiteway, however, who had been elected as a Conservative with the support of Protestants had lost the support of much of the business community with his support of the railway over the fishery and reached out to the Catholic Liberals In order to stay in power creating a cross denominational coalition. Thorburn created the New Party to represent the interest of St. John's businessmen. The Harbour Grace Affray, an 1883 sectarian melee between Irish Catholics of Riverhead and the Southside of Harbour Grace who confronted a parade of Orangemen. The resulting battle killed five and wounded seventeen. The riot strained relations between Catholics and Protestants and led to the collapse of Whiteway's government when Protestants deserted it. The religious violence gave Thorburn an opportunity. He joined with Orangemen and Protestants who had deserted Whiteway's government in the wake of the riot to create a new party, the Reform Party as a Protestant Rights organization and swept to power in the 1885 election making Thorburn the new premier. In power, Thorburn's government turned away from the sectarian agenda that had brought it to power and implemented Thorburn's real agenda, the rejection of the railway plan and focussing on developing the economy along the fishers. An economic downturn was exacerbated by the colony's one industry economy forcing Thorburn to belatedly reverse himself and implement a public works agenda. It was too late, however, and Thorburn was defeated in 1889 by Whiteway and his new Liberal Party which had been created to promote the railway plan. The Reform Party collapsed and a new Tory Party emerged from its ashes but was only able to hold power twice for brief periods before disappearing.