Кіріспе

Германиядағы университет Еуропалық Виадрина университеті Франкфурт (Одер) (link=no) – Германияның Бранденбург жеріндегі Франкфурт (Одер) қаласында орналасқан университет. Ол сондай-ақ Франкфурт (Одер) университеті деп те аталады. Қала Одер өзенінің жағасында орналасқан, бұл өзен Германия мен Польшаның шекарасын белгілейді. 5200 студенті бар, олардың шамамен 1000-ы Польшадан келген, сондай-ақ 160-қа жуық оқытушы қызметкері бар. Виадрина Германияның ең кішкентай университеттерінің бірі болып табылады (тек Эрфурт университеті мен Бременнің Джейкобс университеті ғана студент саны жағынан аз). Латын тіліндегі "Viadrina" сөзі "Одер өзеніне қатысты немесе оның жанында орналасқан" деген мағынаны білдіреді; ол Одер өзенінің құдайы деп есептелген Виадрус атынан шыққан. Шындығында, өзеннің ежелгі аты құжатталмаған, бірақ 991 жылғы Dagome iudex құжатында Польша князі I Миешконың иелігіне сілтеме жасалғанда "Oddera" деп аталған. Латынша атауды, мүмкін, Франкфурт ғалымы Жодокус Виллих (шамамен 1486–1552) енгізген, ол 1544 жылы Себастьян Мюнстердің "Космографиясында" пайда болды; Франкфурт қаласы латын тілінде Francofortum ad Viadrum деп белгіленген.

Алма Матер Виадрина (15061811)

Алма Матер Виадрина 1506 жылғы 26 сәуірде Бранденбург маркграфтығының алғашқы университеті ретінде, Папа Юлий II-нің рұқсатымен, электор Иоахим I Нестор құрды. Іргетасы 1498 жылы бұрынғы синагог орнында салынды, ал сол жылы Папа Александр VI негізін қалау туралы жарлық шығарды. Белгілі теолог Конрад Уимпина (шамамен 1465–1531) – университеттің алғашқы проректоры болды. Басты ғимараттың (Collegienhaus) құрылысы 1507 жылы аяқталды. Университет төрт факультеттен тұрды: құқық, теология, философия және медицина. Бірінші жылдың ішінде Германия, Польша, Швеция, Норвегия және Даниядан 900-ден астам студент оқуға қабылданды. Виадрина Бранденбург және аймақтағы елдерде жақсы беделге ие болды, ал оның түлектері әкімшілік, саясат, құқық және шіркеуде жоғары лауазымдарға тағайындалды. Оның алғашқы канцлерлерінің бірі, епископ Георг фон Блюменталь (1490–1550) протестанттық реформацияға қарсы күресті және Жодокус Виллих сияқты лютерандарды қууға бар күшін салды. (2018 жылы оның ағасының тікелей ұрпағы Джулия фон Блюменталь қайта құрылған Виадринаның президенті болып тағайындалды.) 1518 жылы Иоганн Тетцель (1465–1519) Франкфуртта докторлық диссертациясын қорғады. Дегенмен, 1544 жылы құрылған Кенигсберг университеті сияқты, Виадрина да лютерандық православиеге бет бұрды. Студенттер арасында танымал профессор Ердман Коперник 1573 жылы университет басшысы болып тағайындалды, бірақ сол жылы қайтыс болды. Хогенцоллерндер әулеті кальвинизмге өткеннен кейін, «Ұлы электор» Фредерик Вильгельм және оның губернаторы Нассау-Зигеннің ханзадасы Джон Морис 1655 жылы Клевес герцогтығында реформаланған колледж – Дуйсбург университетін құрды. Фредерик Вильгельм еврей студенттері үшін Франкфурт университетін ашты, оқытушылардың қарсылығына қарамастан. Отыз жылдық соғыстың салдарынан келген зақымдарды жөндеу қажет болғанымен, ол университет ғимаратының жанына ботаникалық бақ салды. 1684 жылы дәрігер Бернхард Альбинус (1653–1721) тапсырысымен анатомиялық театр салынды. Толық қайта жаңарту 1693/94 жылдары аяқталды. 1736 жылы көрнекті құқықтанушы Иоганн Якоб Мозер университеттегі құқық факультетін басқарды, бірақ үш жылдан кейін Пруссия королі Фредерик Вильгельм I-ге ұнамайтын либералдық идеяларына байланысты қызметтен кетті. Наполеон соғыстары кезіндегі пруссиялық реформалар барысында Франкфурт университеті 1811 жылы Бреслауға (қазіргі Вроцлав, Польша) көшірілді. Ол 1702 жылы Габсбург императоры Леопольд I құрған Леопольдинамен бірікті, жаңадан құрылған Берлин университетімен бәсекелесу үшін. Бірігуге кірген кітапхана қоры 28 000-нан астам томдық кітаптармен Пруссиядағы екінші ірі кітапхана болды (Кенигсберг мемлекеттік және университет кітапханасынан кейін). Алайда, Виадринаның бірқатар профессорлары Берлиндегі лауазымдарды қабылдады. Университеттің ескі ғимаратын Франкфурт қаласы алып, мектепке айналдырды. Екінші дүниежүзілік соғыста ол көп зақым көрмеді және алдымен бұрынғы шығыс аумақтарынан келген босқындарға баспана болды. Кейін ғимарат 1960 жылдардың басында дау туғызып, қиратылды. Тек басты кіреберістің аркасы ескерткіш ретінде сақталды. Тарихи Виадринаның белгілі студенттерінің қатарында философ Ульрих фон Хуттен (1488–1523), теолог және саяси қайраткер Томас Мюнцер (1489–1525), музыкант Карл Филипп Эммануэль Бах (1714–1788), дәрігерлер Маркус Элизер Блох (1723–1799) және Иоганн Готлиб Вальтер (1734–1818), Вильгельм (1767–1836) және Александр фон Гумбольдт (1769–1859), сондай-ақ ақын Генрих фон Клейст (1777–1811) болды. Университеттің проректорларының арасында 1608 жылы Оэльс-Бернштадт герцогы Генри Венцеслав (1592–1639) болды.

Жаңа Виадрина

1991 жылы университет Viadrina European University болып қайта құрылды. Қазіргі уақытта ол үш факультеттен тұрады: Экономика және бизнес саясаты; Құқық; және Мәдениеттану. Білім беру бағдарламасының басты мақсаты – көпұлтты студенттік қауымдастық құру үшін Еуропаның түкпір-түкпірінен студенттерді тарту. Қазіргі уақытта студенттердің шамамен 40 пайызы шетелдіктер (көбінесе поляктар), бұл басқа неміс университеттерімен салыстырғанда жоғары көрсеткіш. Viadrina European University Польшаның Познань қаласындағы Адам Мицкевич университетімен тығыз байланыс орнатып келеді. Екі университет бірлесіп Одер өзенінің польша жағында, Viadrina-ға тікелей қарсы орналасқан Collegium Polonicum-ды басқарады. Viadrina университетінің зерттеу институттарының ішінде Франкфурт трансформациялық зерттеулер институты (FIT) ерекше көзге түседі. Институт өркендеп келе жатқан экономикаларға қатысты зерттеулерге маңызды үлес қосады. Университеттің бұрынғы президенті, профессор Гесине Шван 2004 және 2009 жылдары Германия президенті лауазымына кандидат болды, екі рет Хорст Кёлерден тартысқа түсіп жеңілді. Бұрынғы дипломат Гунтер Плюгер 2008 жылдың 1 қазанынан бастап университет президенті қызметін атқарды. Ол 2014 жылдың 1 қазанында славист Александр Веллмен алмастырылды.