Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Африка құрлығының орталық аймағы
Core region of African continent
Орталық Африка – Африка құрлығының әртүрлі елдерді қамтитын субөңірі. Біріккен Ұлттар Ұйымы Африкаға арналған геосхемасында «Орта Африка» деген ұқсас терминді қолданады, ол келесі елдерден тұрады: Ангола, Бурунди, Камерун, Орталық Африка Республикасы, Чад, Конго Демократиялық Республикасы, Конго Республикасы, Экваторлық Гвинея, Габон, Руанда және Сан-Томе және Принсипи. Бұл он бір ел Орталық Африка мемлекеттерінің экономикалық қауымдастығының (ECCAS) құрамына кіреді. Ал Африка даму банкі Орталық Африканы жеті ел деп белгілейді: Камерун, Орталық Африка Республикасы, Чад, Конго Республикасы, Конго Демократиялық Республикасы, Экваторлық Гвинея және Габон.
Central Africa is a subregion of the African continent comprising various countries according to different definitions. Middle Africa is an analogous term used by the United Nations in its geoscheme for Africa and consists of the following countries: Angola, Burundi, Cameroon, Central African Republic, Chad, Democratic Republic of the Congo, Republic of the Congo, Equatorial Guinea, Gabon, Rwanda, and São Tomé and Príncipe. These eleven countries are members of the Economic Community of Central African States (ECCAS). The African Development Bank, on the other hand, defines Central Africa as seven countries: Cameroon, Central African Republic, Chad, Republic of the Congo, Democratic Republic of Congo, Equatorial Guinea, and Gabon.
Өмірбаян
Орталық Африка Федерациясы (1953–1963), сондай-ақ Родезия және Ньясаленд Федерациясы деп аталады, қазіргі Малави, Замбия және Зимбабве мемлекеттерінен құралған. Сол сияқты, Орталық Африка провинциясының Англикан шіркеуі Ботсвана, Малави, Замбия және Зимбабве епархияларын қамтиды, ал Орталық Африка Пресвитериан шіркеуі Малави, Замбия және Зимбабведе синодтарға ие. Бұл мемлекеттер қазір көбінесе Шығыс немесе Оңтүстік Африканың құрамына жатады.
The Central African Federation (1953–1963), also called the Federation of Rhodesia and Nyasaland, was made up of what are now the nations of Malawi, Zambia, and Zimbabwe. Similarly, the Anglican Church of the Province of Central Africa covers dioceses in Botswana, Malawi, Zambia, and Zimbabwe, while the Church of Central Africa, Presbyterian has synods in Malawi, Zambia, and Zimbabwe. These states are now typically considered part of East or Southern Africa.
География
Конго өзені бассейні Орталық Африка халықтары үшін тарихи тұрғыдан экологиялық маңызға ие болған және Орталық Африкадағы маңызды аймақтық ұйым болып табылады.
The Congo River basin has historically been ecologically significant to the populations of Central Africa, serving as an important supra regional organization in Central Africa.
Тарихқа дейінгі дәуір
Орталық Африкадағы археологиялық жатақтар 100 000 жылдан астам бұрынғы кездерге жатады. Загато мен Холлдың мәлімдемесіне сәйкес, Орталық Африка Республикасында темір балқытуға қатысты дәлелдер бар, олардың мерзімі б.з.д. 3000-2500 жылдарға дейін созылуы мүмкін. Солтүстік-Шығыс Нигерияда, Чад көлінің оңтүстік-батысында жақында кең аумақты қабырғалы елді мекендер табылды, олардың жасалу мерзімі б.з.д. бірінші мыңжылдыққа дейін жетеді. Сауда және ауыл шаруашылығы техникасының жақсаруы одан дамыған қоғамдардың пайда болуына көмектесті, нәтижесінде Батыс Африканың алғашқы өркениеттері құрылды: Сао, Канем, Борну, Шиллук, Багуирми және Вадай. Б.з.д. 2500 жылға қарай банту тайпалары Орталық Африканың Ұлы көлдер аймағына жеткен. Б.з.д. бірінші мыңжылдықтың ортасында бантулар қазіргі Анголаның оңтүстігіне дейін қоныстанды.
Archeological finds in Central Africa have been made which date back over 100,000 years. According to Zagato and Holl, there is evidence of iron smelting in the Central African Republic that may date back to 3000 to 2500 BCE. Extensive walled settlements have recently been found in Northeast Nigeria, approximately southwest of Lake Chad dating to the first millennium BCE. Trade and improved agricultural techniques supported more sophisticated societies, leading to the early civilizations of West Africa: Sao, Kanem, Bornu, Shilluk, Baguirmi, and Wadai. Around 2500 BCE, Bantu migrants had reached the Great Lakes Region in Central Africa. Halfway through the first millennium BCE, the Bantu had also settled as far south as what is now Angola.
Сао өркениетінің
Батыс Африкадағы Сао өркениеті шамамен б.з.д. 6 ғасырдан бастап 16 ғасырға дейін Орталық Африканың солтүстігінде гүлденді. Сао халқы Чад көлінің оңтүстігіндегі Шари өзенінің жағасында, кейін Камерун мен Чадтың құрамына кірген аймақта өмір сүрді. Олар қазіргі Камерун аумағында өмір сүргендердің арасында өздерінің ізін қалдырған ең ерте халық. Бүгінде Камерунның солтүстігінде және Чадтың оңтүстігіндегі бірнеше этникалық топтар, әсіресе Сара халқы, Сао өркениетінен тарағанмын деп есептейді. Сао артефактілері олардың қола, мыс және темірді шебер өңдегенін көрсетеді. Табылған заттардың ішінде қоладан жасалған мүсіндер, адам және жануарлардың терракоттан жасалған мүсіндері, монеталар, жерлеу құмыралары, тұрмыстық заттар, әшекейлер, өте әсем безендірілген керамикалық ыдыстар және найзалар бар. Сао өркениетіне қатысты ең маңызды археологиялық жаңалықтар Чад көлінің оңтүстігінде жасалды.
The West African Sao civilization flourished from ca. the 6th century BCE to as late as the 16th century CE in northern Central Africa. The Sao lived by the Chari River south of Lake Chad in territory that later became part of Cameroon and Chad. They are the earliest people to have left clear traces of their presence in the territory of modern Cameroon. Today, several ethnic groups of northern Cameroon and southern Chad but particularly the Sara people claim descent from the civilization of the Sao. Sao artifacts show that they were skilled workers in bronze, copper, and iron. Finds include bronze sculptures and terra cotta statues of human and animal figures, coins, funerary urns, household utensils, jewelry, highly decorated pottery, and spears. The largest Sao archaeological finds have been made south of Lake Chad.
Канем империясы
Батыс Орталық Африкадағы Канем-Борну империясы Чад көлінің алабында орналасқан. Ол 9-шы ғасырдан бастап Канем империясы деп аталды және 1900 жылға дейін Борнудың тәуелсіз мемлекеті ретінде сақталды. Ең гүлденген кезеңінде империя Чадтың көп бөлігін, сондай-ақ қазіргі Нигердің шығыс бөлігін, Нигерияның солтүстік-шығысын, Камерунның солтүстігін және Оңтүстік Суданның бір бөлігін қамтыды. Империя тарихы негізінен 1851 жылы неміс саяхатшысы Генрих Барт тапқан Корольдық жылнамасы немесе Гиргам арқылы белгілі. Канем 8-ші ғасырда Чад көлінің солтүстігі мен шығысында пайда болды. Канем империясы әлсіреп, кішірейді, ал 14-шы ғасырда Фитри көлі аймағынан келген билала тайпаларынан жеңіліске ұшырады.
The West Central African kingdom of Kanem–Bornu Empire was centered in the Lake Chad Basin. It was known as the Kanem Empire from the 9th century CE onward and lasted as the independent kingdom of Bornu until 1900. At its height it encompassed an area covering not only much of Chad, but also parts of modern eastern Niger, northeastern Nigeria, northern Cameroon and parts of South Sudan. The history of the Empire is mainly known from the Royal Chronicle or Girgam discovered in 1851 by the German traveler Heinrich Barth. Kanem rose in the 8th century in the region to the north and east of Lake Chad. The Kanem empire went into decline, shrank, and in the 14th century was defeated by Bilala invaders from the Lake Fitri region.
Борну империясы
Батыс Африканың Саифуа бастаған Канури халқы көлдің батысы мен оңтүстігіне қоныс аударып, Борну империясын құрды. 16 ғасырдың соңына қарай Борну империясы кеңейіп, Булала жаулап алған Канем жерлерін қайта басып алды. Борнудың қарасты мемлекеттеріне батыстағы Дамагарам және Чад көлінің оңтүстік-шығысындағы Багуирми кірді.
The Kanuri people of West Africa led by the Sayfuwa migrated to the west and south of the lake, where they established the Bornu Empire. By the late 16th century the Bornu empire had expanded and recaptured the parts of Kanem that had been conquered by the Bulala. Satellite states of Bornu included the Damagaram in the west and Baguirmi to the southeast of Lake Chad.
Шіллұқ патшалығы
Шилук патшалығы 15 ғасырдан бастап Оңтүстік Суданда, Ақ Нілдің батыс жағалауы бойындағы жер суында, Но көлінен солтүстік ендіктің 12 градусына дейін орналасқан. Астана және патшалық резиденция Фашода қаласында болған. Патшалық XV ғасырдың ортасында бірінші билеушісі Ньиканг құрған. 19 ғасырда Шилук патшалығы Осман империясының әскери шабуылдарынан соң, және кейіннен Ұлыбритания мен Суданның Англо-Мысыр Суданындағы отаршылдығынан құлдырауға ұшырады.
The Shilluk Kingdom was centered in South Sudan from the 15th century from along a strip of land along the western bank of White Nile, from Lake No to about 12° north latitude. The capital and royal residence were in the town of Fashoda. The kingdom was founded during the mid fifteenth century CE by its first ruler, Nyikang. During the nineteenth century, the Shilluk Kingdom faced decline following military assaults from the Ottoman Empire and later British and Sudanese colonization in Anglo Egyptian Sudan.
Багуирми патшалығы
Багуирми патшалығы 16 және 17 ғасырларда Батыс-Орталық Африканың оңтүстік-шығысында, қазіргі Чад мемлекетінің Чад көлі аймағында тәуелсіз мемлекет ретінде болды. Багуирми Канем-Борну империясының оңтүстік-шығысында пайда болған. Патшалықтың алғашқы билеушісі Мбанг Бирни Бессе еді. Кейіннен оның билік кезеңінде Борну империясы оны жаулап алып, қарастырылған мемлекетке айналдырды.
The Kingdom of Baguirmi existed as an independent state during the 16th and 17th centuries southeast of West Central Africa Lake Chad region in what is now the country of Chad. Baguirmi emerged to the southeast of the Kanem–Bornu Empire. The kingdom's first ruler was Mbang Birni Besse. Later in his reign, the Bornu Empire conquered and made the state a tributary.
Уадай империясы
Удай империясы 17 ғасырдан бастап Чад мемлекетінің аумағында орналасқан. Тунжур халқы 16 ғасырда Борнудың шығысында Удай патшалығын құрды. 17 ғасырда Маба халқы көтеріліс жасап, мұсылман әулетін құрды. Алғашқыда Удай Борну мен Дарфурға салық төледі, бірақ 18 ғасырға қарай толық тәуелсіздікке ие болып, көрші мемлекеттерге қарсы агрессорға айналды.
The Wadai Empire was centered in Chad from the 17th century. The Tunjur people founded the Wadai Kingdom to the east of Bornu in the 16th century. In the 17th century, there was a revolt of the Maba people who established a Muslim dynasty. At first, Wadai paid tribute to Bornu and Durfur, but by the 18th century, Wadai was fully independent and had become an aggressor against its neighbors.
Лунда империясы
Батыс Африкадан Банту көші-қонынан кейін, Орталық Африканың оңтүстігінде Банту патшалықтары мен империялары дамуға кірісті. 1450 жылдары патшалық отбасынан шыққан луба Илунга Тшибинда лунда әйел патшасы Рвежге үйленіп, барлық лунда халқын біріктірді. Олардың ұлы Мулпе Лусенг патшалықты кеңейтті. Оның ұлы Науей империяны одан әрі кеңейтті және алғашқы Лунда императоры ретінде танылды, оның титулы Мвата Ямво (mwaant yaav, mwant yav), "Жыландардың Иесі". Луба саяси жүйесі сақталды және бағындырылған халықтар осы жүйеге енгізілді. Мвата Ямво әрбір бағындырылған мемлекетке cilool немесе kilolo (патша кеңесшісі) және салық жинаушы тағайындады. Көптеген мемлекеттер Лундадан тарағанын мәлімдеді. Ішкі Анголаның Имбангала тайпасы корольдіктің негізін қалаушы Кингюриден тарағанын мәлімдеді, ол патшайым Рвеждің бауыры, Мулпуе Тшибунданың билігіне шыдай алмады. Кингюри – патшайым Рвеждің бауыры құрған мемлекеттердің патшаларының атағы болды. Замбиядағы Луена (Лвена) және Лози (Луяни) тайпалары да Кингюриден тараған деп санайды. 17 ғасырда Луапула өзенінің аңғарында Мвата Казембе есімді лунда басшысы мен батыры Шығыс Лунда патшалығын құрды. Лунданың батысқа қарай кеңеюі Яка және Пенде тайпаларының да өздерін Лундадан тараған деп мәлімдеуіне әкелді. Лунда Орталық Африканы батыс жағалауымен сауда байланысына қосты. Лунда патшалығы 19 ғасырда қарулы Чокве тайпасының шабуылынан құлады.
Following the Bantu Migration from Western Africa, Bantu kingdoms and empires began to develop in southern Central Africa. In the 1450s, a Luba from the royal family Ilunga Tshibinda married Lunda queen Rweej and united all Lunda peoples. Their son Mulopwe Luseeng expanded the kingdom. His son Naweej expanded the empire further and is known as the first Lunda emperor, with the title Mwata Yamvo (mwaant yaav, mwant yav), the "Lord of Vipers". The Luba political system was retained, and conquered peoples were integrated into the system. The mwata yamvo assigned a cilool or kilolo (royal adviser) and tax collector to each state conquered. Numerous states claimed descent from the Lunda. The Imbangala of inland Angola claimed descent from a founder, Kinguri, brother of Queen Rweej, who could not tolerate the rule of mulopwe Tshibunda. Kinguri became the title of kings of states founded by Queen Rweej's brother. The Luena (Lwena) and Lozi (Luyani) in Zambia also claim descent from Kinguri. During the 17th century, a Lunda chief and warrior called Mwata Kazembe set up an Eastern Lunda kingdom in the valley of the Luapula River. The Lunda's western expansion also saw claims of descent by the Yaka and the Pende. The Lunda linked Central Africa with the western coast trade. The kingdom of Lunda came to an end in the 19th century when it was invaded by the Chokwe, who were armed with guns.
Конго патшалығы
Біздің заманымыздың 15-шы ғасырына қарай, Баконго халқы (ба – көптік префиксі) Конго Корольдігі ретінде бірікті. Елордасы М’банза Конго болды. Олар жақсы ұйымдасқандықтан көршілерін жаулап алып, салық жинай алды. Олар металл өңдеу, керамика жасау және рафия матасын тоқуда шебер болды. Маниконго бақылауындағы салық жүйесі арқылы аймақаралық сауданы дамытты. Кейіннен жүгері мен маниока Португалияның Луанда және Бенгела порттары арқылы бұл аймаққа әкелінді. Жүгері мен маниока аймақта және Африканың басқа бөліктерінде халық санының өсуіне ықпал етті, ал тары негізгі азық түлігі ретінде ығыстырылды. 16-шы ғасырда маниконго билігі Атлантикадан батысқа, ал шығыста Кванго өзеніне дейін созылды. Маниконго әр аймаққа мани мпембе (облыстық губернатор) тағайындады. 1506 жылы христиан Афонсо I (1506–1542) таққа отырды. Афонсоның жаулап алу соғыстары құл саудасын күшейтті. 1568–1569 жылдары Ягалар Конгоға шапқындап, корольдікті қиратты және маниконгоны жер аударылуға мәжбүр етті. 1574 жылы португалдық салдақтардың көмегімен Маниконго Альваро I қайтадан билікке келді. 1660-шы жылдардың соңында португалдықтар Конгоны бақылауға алуға тырысты. Маниконго Антонио I (1661–1665) 5000 сарбаздық конголық армиясымен Мбила шайқасында афро-португалдық армиядан жеңіліске ұшырады. Империя ұсақ-түйек мемлекеттерге бөлініп, құл сату үшін соғыс тұтқындарын алу үшін бір-бірімен соғысты. Конго Ндонго Корольдігінен жаулап алу соғыстарында тұтқындарды алды. Ндонгоны нголалар биледі. Ндонго да португалдықтармен құл саудасына қатысты, ал Сан-Томе Бразилияға транзиттік пункт болды. Корольдік Конго сияқты ыстық қарсы алмады; португалдықтарды үлкен күдікпен және жау ретінде қарады. 16-шы ғасырдың соңында португалдықтар Ндонгоны бақылауға алуға тырысты, бірақ Мбундулар оларды жеңді. Ндонго құл шабуылынан халық саны азайды. Көшбасшылар Нзинга патшайыммен байланысты Матамбада жаңа мемлекет құрды, ол португалдықтармен келісімге келгенге дейін қарсылық көрсетті. Португалдықтар ішкі аймақты жаулап алуға тырыспай, жағалауда саудагерлер ретінде қоныстанды. Құлдық ішкі аймақтарда қиындықтар тудырды, мемлекеттер тұтқындарды алу үшін жаулап алу соғыстарын бастады. Имбангалалар 17-ші және 18-ші ғасырларда құлдардың маңызды көзі болған Касандже құл шабуылы мемлекетін құрды.
By the 15th century CE, the farming Bakongo people (ba being the plural prefix) were unified as the Kingdom of Kongo under a ruler called the manikongo, residing in the fertile Pool Malebo area on the lower Congo River. The capital was M'banza Kongo. With superior organization, they were able to conquer their neighbors and extract tribute. They were experts in metalwork, pottery, and weaving raffia cloth. They stimulated interregional trade via a tribute system controlled by the manikongo. Later, maize (corn) and cassava (manioc) would be introduced to the region via trade with the Portuguese at their ports at Luanda and Benguela. The maize and cassava would result in population growth in the region and other parts of Africa, replacing millet as the main staple. By the 16th century, the manikongo held authority from the Atlantic in the west to the Kwango River in the east. Each territory was assigned a mani mpembe (provincial governor) by the manikongo. In 1506, Afonso I (1506–1542), a Christian, took over the throne. Slave trading increased with Afonso's wars of conquest. About 1568 to 1569, the Jaga invaded Kongo, laying waste to the kingdom and forcing the manikongo into exile. In 1574, Manikongo Álvaro I was reinstated with the help of Portuguese mercenaries. During the latter part of the 1660s, the Portuguese tried to gain control of Kongo. Manikongo António I (1661–1665), with a Kongolese army of 5,000, was destroyed by an army of Afro Portuguese at the Battle of Mbwila. The empire dissolved into petty polities, fighting among each other for war captives to sell into slavery. Kongo gained captives from the Kingdom of Ndongo in wars of conquest. Ndongo was ruled by the ngola. Ndongo would also engage in slave trading with the Portuguese, with São Tomé being a transit point to Brazil. The kingdom was not as welcoming as Kongo; it viewed the Portuguese with great suspicion and as an enemy. The Portuguese in the latter part of the 16th century tried to gain control of Ndongo but were defeated by the Mbundu. Ndongo experienced depopulation from slave raiding. The leaders established another state at Matamba, affiliated with Queen Nzinga, who put up a strong resistance to the Portuguese until coming to terms with them. The Portuguese settled along the coast as trade dealers, not venturing on conquest of the interior. Slavery wreaked havoc in the interior, with states initiating wars of conquest for captives. The Imbangala formed the slave raiding state of Kasanje, a major source of slaves during the 17th and 18th centuries.
Қазіргі тарих
1884–85 жылдары Берлинде өткен конференцияда Африка еуропалық отаршылдық державалар арасында бөлініп, қазіргі постколониялық мемлекеттердегі шекаралардың көп бөлігі осы кезде белгіленді. 1890 жылдың 5 тамызында британдықтар мен француздықтар Француз Батыс Африкасы мен болашақ Нигерия арасындағы шекараны нақтылау жөнінде келісімге келді. Шекара Нигердегі Саиден Чад көліндегі Барруаға дейінгі сызық бойынша келісілді, бірақ Сокото халифаты британдық ықпал аймағында қалды. Луи Монтейльге осы сызықтың нақты қайдан өтетінін анықтау үшін экспедиция жүргізу тапсырылды. 1892 жылдың 9 сәуірінде ол көл жағасындағы Кукаваға жетті. Келесі жиырма жылдың ішінде Чад алабының үлкен бөлігі келісім-шарттар немесе күшпен Француз Батыс Африкасына қосылды. 1909 жылдың 2 маусымында француздықтар Вадайдың Абеше қаласын басып алды. Алаптың қалған бөлігін 1903 жылы Каноны жаулап алған Нигериядағы британдықтар мен Камерундағы немістер бөлісті. Алап елдері 1956–1962 жылдар аралығында тәуелсіздіктерін қайта алып, отаршылдық әкімшілік шекараларын сақтады. 1958 жылы Француздық Экваторлық Африка таратылғаннан кейін Чад, Габон, Конго Республикасы және Орталық Африка Республикасы автономиялы мемлекеттерге айналып, 1960 жылы толық тәуелсіздік алды. Конго Демократиялық Республикасы да 1960 жылы Бельгиядан тәуелсіздік алды, бірақ тез арада саяси дүрбелең мен қақтығысқа ұшырады, ол Конго дағдарысы (1960–1965 жж.) деп аталды және Жозеф Мобуту президент болып тағайындалуымен аяқталды. 1971 жылы елдің аты Заир деп өзгертілді. Бурунди 1962 жылы Бельгиялық Руанда-Урундиден тәуелсіздік алып, Муами Мбамбуса IV басқарған конституциялық монархияға айналды. Руанда, сондай-ақ Руанда-Урундинің бір бөлігі, 1962 жылы Руанда революциясының этникалық зорлық-зомбылығынан кейін тәуелсіздік алды, тутси монархиясынан хутулар басымдық құрған республикаға өтті. Экваторлық Гвинея 1968 жылы Испаниядан тәуелсіздік алып, Франсиско Масиас Нгуема сайланды, ол қазір тарихтың ең қатыгез диктаторларының бірі саналады. 1961 жылы Ангола Португалияның отаршылдық соғысына қатысты, ол Лусофондық Африкадағы тәуелсіздік үшін 13 жылдық күрес болды. Ол 1974 жылы Лиссабондағы Гвоздика революциясынан кейін ғана 1975 жылы тәуелсіздік алды. Сан-Томе және Принсипи де Гвоздика революциясынан кейін 1975 жылы тәуелсіздік алды. 2011 жылы Оңтүстік Судан 50 жылдан астам соғыстан кейін Судан Республикасынан тәуелсіздік алды. 21-ші ғасырда Орталық Африка аймағында Селека және Ансару сияқты көптеген джихадистік және исламист топтары жұмыс істей бастады. 2010 жылдардың барысында Амбазония деп аталатын халықаралық деңгейде танылмаған сепаратистік мемлекет өзінің туған аймақтарында күш алып, Камерундағы ағылшын тілді дағдарысына әкелді.
During the Conference of Berlin in 1884–85 Africa was divided up between the European colonial powers, defining boundaries that are largely intact with today's post colonial states. On 5 August 1890 the British and French concluded an agreement to clarify the boundary between French West Africa and what would become Nigeria. A boundary was agreed along a line from Say on the Niger to Barruwa on Lake Chad, but leaving the Sokoto Caliphate in the British sphere. Parfait Louis Monteil was given charge of an expedition to discover where this line actually ran. On 9 April 1892 he reached Kukawa on the shore of the lake. Over the next twenty years a large part of the Chad Basin was incorporated by treaty or by force into French West Africa. On 2 June 1909, the Wadai capital of Abéché was occupied by the French. The remainder of the basin was divided by the British in Nigeria, who took Kano in 1903, and the Germans in Cameroon. The countries of the basin regained their independence between 1956 and 1962, retaining the colonial administrative boundaries. Chad, Gabon, the Republic of the Congo, and the Central African Republic became autonomous states with the dissolution of French Equatorial Africa in 1958, gaining full independence in 1960. The Democratic Republic of the Congo also gained independence from Belgium in 1960, but quickly devolved into a period of political upheaval and conflict known as the Congo Crisis (19601965) which ended with the installment of Joseph Mobutu as president and renamed the country Zaire in 1971. Burundi claimed independence from Belgian Ruanda Urundi in 1962, becoming a constitutional monarchy under Mwami Mwambutsa IV. Rwanda, also part of Ruanda Urundi, gained independence in 1962 following the ethnic violence of the Rwandan Revolution, transitioning from a Tutsi monarchy to a Hutu dominated republic. Equatorial Guinea gained independence from Spain in 1968, leading to the election of Francisco Macías Nguema, now widely regarded as one of the most brutal dictators in history. In 1961, Angola became involved in the Portuguese Colonial War, a 13 year long struggle for independence in Lusophone Africa. It gained independence only in 1975, following the 1974 Carnation Revolution in Lisbon. São Tomé and Príncipe also gained independence in 1975 in the aftermath of the Carnation Revolution. In 2011, South Sudan gained its independence from the Republic of Sudan after over 50 years of war. In the 21st century, many jihadist and Islamist groups began to operate in the Central African region, including the Seleka and the Ansaru. Over the course of the 2010s, the internationally unrecognized secessionist state called Ambazonia gained increasing momentum in its home regions, resulting in the ongoing Anglophone Crisis in Cameroon.
Экономика
Орталық Африканың негізгі экономикалық қызметтері – егіншілік, мал шаруашылығы және балық аулау. Орталық Африканың солтүстік және шығыс бөлігіндегі ауыл тұрғындарының кем дегенде 40 пайызы кедейлікте өмір сүреді және үнемі азық-түлік тапшылығына тап болады. Жаңбырға негізделген егін өндіру тек оңтүстік белдеуде ғана мүмкін. "Жабық-жарғыш" егіс әдісі кең таралған. Су тасқыны басылған кездегі егіншілік Чад көлі және өзендердің жағалауындағы ылғалды жерлерде жүзеге асырылады. Көшпелі малшылар малдарымен бірге бассейнің солтүстік бөлігіндегі жайылымдарға әр қысқа жаңбырлы маусымда бірнеше аптаға көшіп, құнарлы шөптерді қарқынды түрде жайылымға жібереді. Құрғақшылық басталғанда, олар оңтүстікке қарай көшіп, көлдер мен су тасқыны алқаптары маңындағы жайылымдарға немесе оңтүстікке қарай саванналарға жетеді. 2000-2001 жылдары Чад көлі бассейніндегі балық шаруашылығы 10 миллионнан астам адамды азық-түлікпен және табыспен қамтамасыз етті, жиналған өнім шамамен 70 000 тоннаны құрады. Балық шаруашылығы дәстүрлі түрде әр ауылдың өзеннің, ылғалды жердің немесе көлдің белгілі бір бөлігіне құқығын мойындаған жүйемен басқарылады, ал басқа жерден келген балықшылар осы аумақты пайдалану үшін рұқсат алып, ақы төлеуі керек. Үкіметтер ережелерді және нормативтерді шектеулі деңгейде ғана сақтады. Жергілікті билік және дәстүрлі биліктер көбірек пайда табуға ұмтылып, полиция немесе әскердің көмегімен лицензиялық алымдарды жинайды. Мұнай да Орталық Африканың солтүстік және шығыс елдері үшін маңызды экспорттық тауар болып табылады, әсіресе Чад пен Оңтүстік Суданның ЖІӨ-сінің үлкен бөлігін құрайды.
The main economic activities of Central Africa are farming, herding and fishing. At least 40% of the rural population of northern and eastern Central Africa lives in poverty and routinely face chronic food shortages. Crop production based on rain is possible only in the southern belt. Slash and burn agriculture is a common practice. Flood recession agriculture is practiced around Lake Chad and in the riverine wetlands. Nomadic herders migrate with their animals into the grasslands of the northern part of the basin for a few weeks during each short rainy season, where they intensively graze the highly nutritious grasses. When the dry season starts they move back south, either to grazing lands around the lakes and floodplains, or to the savannas further to the south. In the 2000–01 period, fisheries in the Lake Chad basin provided food and income to more than 10 million people, with a harvest of about 70,000 tons. Fisheries have traditionally been managed by a system where each village has recognized rights over a defined part of the river, wetland or lake, and fishers from elsewhere must seek permission and pay a fee to use this area. The governments only enforced rules and regulations to a limited extent. Local governments and traditional authorities are increasingly engaged in rent seeking, collecting license fees with the help of the police or army. Oil is also a major export of the countries of northern and eastern Central Africa, notably making up a large proportion of the GDPs of Chad and South Sudan.