Кіріспе

Белфаст қаласының Стормонт аймағындағы ғимарат, көбінесе Стормонт деп аталады, себебі ол Белфасттың Стормонт аймағында орналасқан. Бұл Солтүстік Ирландия Ассамблеясының, аймақтың құқық шығару органының орны. Арнольд Торнели жобалаған және Стюарт пен Партнерлер салған, арнайы салынған ғимарат 1932 жылы Уэльс принці Эдуард (кейін король Эдуард VIII) тарапынан ашылды. Атқарушы билік немесе үкімет Стормонт сарайында орналасқан. 1987 жылдың наурыз айында Парламент ғимараты А санатты ескерткіш ретінде тіркелді.

Бастапқы жоспарлар

Солтүстік Ирландия үшін бөлек парламент ғимаратының қажеттілігі 1920 жылғы Ирландия үкіметі туралы заңда Ольстер ішінде Солтүстік Ирландияның өзін-өзі басқару аймағы құрылған кезде туындады. Жаңа ғимарат салынатынша, Солтүстік Ирландияның жаңа Парламенті екі орында жиналды: бірі Белфаст қала әкімшілігінде, онда 1921 жылғы 22 маусымда король Георг V бірінші Парламенттің салтанатты ашылуын өткізді, екіншісі – жақын жердегі Пресвитериан шіркеуінің Ассамблея колледжінде. 1922 жылы Ливерпульдік Сэр Арнольд Торнелидің жобасы таңдалды және Белфасттан шығысқа қарай таңдалған жерде дайындық жұмыстары басталды. Бұл жоспар үкіметтің үш тармағын – заң шығарушы, атқарушы және сот – орналастыру үшін екі қосалқы ғимараттары бар үлкен күмбезді ғимаратты көздейтін, бүгінге дейін қолданылатын ресми атаудағы көпше түрге себеп болды. Алайда, бұл жоспарлар тым қымбатқа түсетіні анықталды, сондықтан күмбезсіз тек Парламент ғимаратын салуға шешім қабылданды. Іргетасы 1928 жылғы 19 мамырда қаланды.

Аяқталған ғимарат

"Министрлік ғимаратты" салу жоспарлары тоқтап қалғаннан кейін, үкімет штаб-пәтері іс жүзінде Стормонт қамалы болды – барондық стильдегі қамал үйі, бастапқыда "Министрлік ғимарат" үшін бұзылатын болған. Стормонт қамалы Солтүстік Ирландия Премьер-министрінің ресми резиденциясы және Солтүстік Ирландия Кабинетінің отырыс орны болды. Тағы бір ғимарат, Стормонт үйі, Солтүстік Ирландияның Өкілдер палатасының спикерінің ресми резиденциясы қызметін атқарды. Төмендетілген жоспарлар бойынша Жоғарғы сот ақырында қала орталығындағы жаңадан салынған Белфаст Корольдік соттарында орналасты. Аяқталған парламенттік кешенде екі жеке палата болды: көк нұсқаудағы тіктөртбұрышты Солтүстік Ирландияның Өкілдер палатасы (Вестминстердегідей жасыл нұсқаулар тиімсіз деп есептелді) және қызыл нұсқаудағы кішкентай тіктөртбұрышты Солтүстік Ирландия Сенаты. Бастапқыда Орталық зал деп аталған, бірақ қазір Ұлы зал деп белгілі залдың ішінде үлкен алтын жалатылған люстра ілінді. Бұл люстра Георг V патшаның сыйы болды және бастапқыда Виндзор қамалында болған, онда ол неміс императоры Вильгельм II-нің сыйы болған. Императордың люстрасы Виндзор қамалынан алынып, Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде сақтауға қойылды. Ол енді ешқашан Виндзор қамалына іліне қойған жоқ. Голландия үкіметінің Солтүстік Ирландияға сыйлаған "Король Вильгельмнің Ирландияға кіруі" картинасы Өкілдер палатасы ашылғанда ілінді. Бірақ, картинада Вильгельмнің кәсібіне бата берген Папа да бейнеленген деген алаңдаушылық туындағаннан кейін, ол алынып тасталды. Ғимараттың өзі жылдар бойы көп өзгермеді, тіпті ішінде отырыс өткізетін парламенттер де өзгерді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде оны жасыру үшін ғимараттың Портленд тасы битум мен сиыр тыңайтқышынан жасалған, алып тастауға болатын деген "бояумен" боялды. Бірақ соғыс аяқталғаннан кейін, бояуды алып тастау өте қиын болды, себебі бояу тасқа зақым келтірді. "Бояуды" алып тастауға жеті жыл кетті, ал ғимараттың сыртқы қасбеті ешқашан бастапқы ақ түсіне қайта алмады. Оның көптеген іздері қасбеттерден алынып тасталса да (жақындап қарағанда зақымды көруге болады), бояудың қалдықтары ішкі аулаларда және ғимараттың көрінбейтін бөліктерінде сақталған.

Мүсіндер

Ғимарат пен оның айналасындағы қосымша өзгерістердің қатарында 1932 жылы Эдвард, Лорд Карсонның ескерткішінің орнатылуы бар. Ол ескерткіш, адамның тірілігінде орнатылған сирек мысал, және Ұлы залдың Императорлық баспалдағының ортасында Лорд Крейгэвонның ескерткіші орнатылды. Крейгэвон мен оның әйелі, виконтесса Крейгэвон, мүлік аумағында жерленген.

Архитектуралық жабдықтар

Ғимараттың ішіндегі барлық есіктерді басқару үшін Роберт Адамстың "Crown Victor" және "Sceptre Victor" еден серіппелері қолданылды.

Ғимараттың пайдаланылуы

Ғимарат 1972 жылы жұмысы тоқтағанға дейін Солтүстік Ирландия Парламенті үшін пайдаланылды. Сенат палатасы Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Корольдік әуе күштері (R.A.F.) операциялар бөлмесі ретінде қолданылды. Ғимарат 1974 жылы аз ғана уақытқа ғана болған Саннингдейл билікті бөлісу атқарушы органының құрамында болды. 1973-1998 жылдар аралығында ол Солтүстік Ирландия мемлекеттік қызметінің (N.I.C.S.) бас кеңсесі ретінде қызмет етті. 1982-1986 жылдары бұл ғимарат кезең-кезеңмен жүзеге асырылатын өкілеттік беру жиналысының орны болды. 1990 жылдары «Синн Фейн» Солтүстік Ирландия үшін жаңа парламент ғимараты салынуы керек екенін ұсынды, Стормонттағы ғимараттың тым даулы екенін және билікті бөлісу жиналысы үшін унионисттік үкіметпен тым байланысты екенін айтты. Бірақ ешкім бұл талапты қолдамады, ал Солтүстік Ирландияның жаңа Ассамблеясы мен атқарушы органы сол жерде тұрақты мекен ретінде орналастырылды. 2005 жылдың 3 желтоқсанында Ұлы зал Солтүстік Ирландияның бұрынғы және «Манчестер Юнайтед» футболшысы Джордж Бестің қоштасу рәсіміне пайдаланылды. Ғимарат қоштасу рәсімі үшін таңдалды, себебі ол Белфасттағы көпшілік қатысуға ниет білдірген адамдарды қабылдай алатын жалғыз алаң болды. Шамамен 25 000 адам алаңға жиналды, ал мыңдаған адамдар шеру жолының бойында тұрды. 2012 жылдың 29 қыркүйегінде Ольстер келісіміне қол қойылғанын еске алу мақсатында «Оранжевый орден» шеруі алаңда өтті. Белфаст көшелерінде өткен шеруден кейін 60 000 адам алаңға жиналды.

Қауіпсіздік бұзылуы

2006 жылдың 24 қарашасында Майкл Стоун (лоялистік жарымәскери мүше) Стормонтқа қолдан жасалған тапанша мен пышақпен кіргені және Парламент ғимаратының өзіне граффити жазғаны үшін тұтқындалды. Бастапқы хабарларда оның «күмәнді құрылғысы» болған болуы мүмкін екені көрсетілді. Кейіннен әскер тарапынан алты-сегіз құбырлы бомба залалсыздандырылды. Орындықтар жартылай шеңбер пішіндес орналасқан.

Сенат

Ескі палатаны алмастырған жаңа Ассамблея палатасынан айырмашылығы, Сенат палатасы, екі параллель қатар орындықтарындағы қызыл былғарыдан жасалған қарсыластық орындықтарымен бастапқыда қалай жобаланған болса, солай күйінде сақталды. Қабырғаларда ирланд дамаск зығыр матасы ілінген; қабырғаларды үлкен майлы суреттермен безендіру жоспары іске аспады. 1972 жылы өкілеттік үкімет тоқтатылғаннан бері палата парламенттік отырыстарда толық құрамымен пайдаланылмады. Сенат палатасы қазір комитеттер отыратын зал ретінде қолданылады. 1932 жылы ғимарат ашылғаннан бері палатаға көп өзгеріс енгізілген жоқ. Бір өзгеріс – телекамералар мен микрофондардың орнатылуы. Тағы бір өзгеріс – екі картина қосылуы. Аталымы жоқ картинаның бірі 1921 жылы Солтүстік Ирландия Парламентінің салтанатты ашылуын бейнелейді. Осы картинаға қарама-қарсы қабырғада «Үй бөлінеді» атты картина ілулі тұр, ол 1998 жылғы Солтүстік Ирландия Ассамблеясына сайланған депутаттардың топтық портреті. 1932 жылдан бері палатаға енгізілген тағы бір өзгеріс – Сенат палатасының баспасөз галереясының балюстрадасының мәрмәріне жазудың қосылуы. Жазуда былай делінген: «Бұл жазу Ұлыбритания Корольдігі үкіметінің Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Корольдік әуе күштерінің операциялық штабы ретінде осы залды пайдалануға мүмкіндік бергені үшін алғысын білдіреді».

Стормонт үйі

Стормонт иелігі Солтүстік Ирландияның басқарушы органдарының басты ғимараттарының орналасқан жері, оның ішінде Парламент ғимараты, Стормонт сарайы және Стормонт үйі бар.