Көне дәуірдегі қалалардың метрополиялардан жаңа жерлерге қоныстануы
Colonies in antiquity
Көне дәуірдегі колониялар: қалалардың негізі қалай салынды, метрополиямен байланысы, грек, рим, финикийлік және басқа да цивилизациялардың колония саясаты.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Классикалық дәуірде ана қаладан колониялардың құрылуы
Founding of colonies from a mother city during the classical period
Ежелгі дәуірдегі колониялар – темір дәуірінен кейінгі қала мемлекеттері болатын, олар аумақтың толығымен емес, ана қаладан немесе метрополиядан құрылған. Колония мен оның метрополиясы арасындағы байланыс көбінесе тығыз болып сақталды және классикалық антикалық кезеңде нақты формалар алды. Жалпы алғанда, ежелгі финикиялықтар, Карфаген, Рим, Ұлы Александр және оның ізбасарлары құрған колониялар өз метрополияларымен байланыста болды, бірақ Архаикалық және Классикалық дәуірлердегі грек колониялары бастапқыда-ақ тәуелсіз және өздерін-өздері басқаратын болды. Грек колониялары көбінесе ана қаладағы әлеуметтік толқуларды халықтың бір бөлігін қуғынға салу арқылы шешу үшін құрылса, эллиндік, римдік, карфагендік және ханьдық қытай колониялары сауда, кеңею және империя құру үшін пайдаланылды.
Colonies in antiquity were post Iron Age city states founded from a mother city or metropolis rather than a territory at large. Bonds between a colony and its metropolis often remained close, and took specific forms during the period of classical antiquity. Generally, colonies founded by the ancient Phoenicians, Carthage, Rome, Alexander the Great and his successors remained tied to their metropolis, though Greek colonies of the Archaic and Classical eras were sovereign and self governing from their inception. While Greek colonies were often founded to solve social unrest in the mother city by expelling a part of the population, Hellenistic, Roman, Carthaginian, and Han Chinese colonies were used for trade, expansion and empire building.
Африканы колонизациялау
Тарихтағы ең көне отарлау процестерінің бірі шамамен б.з.д. 1000 жылы болды. Оңтүстік Арабияның сабиандары, егіншілік негізінде құрылған өркениетке ие болып, Солтүстік Эфиопия мен Эритреяның жоталы жерлерін отарлай бастады. Сабиандармен байланысқа түскен жергілікті халықтар қазіргі Агав халқының арғы тегі еді. Оңтүстік Арабия және Агав мәдениеттерінің қосылуы нәтижесінде үшінші мәдениет пайда болды, ол бүгінде Хабаша халқы деп белгілі.
One of the oldest colonisation process in history occurred around 1000 BC, the Sabeans of southern Arabia, with a civilization based on agriculture, began to colonize the highlands of northern Ethiopia and Eritrea. The indigenous peoples with whom the Sabaeans came into contact were the ancestors of the contemporary Agaw people. The fusion of southern Arabian culture and Agaw culture resulted in a third culture which are today known as the Habesha people.
Ежелгі грек отарлары
Көне Грецияда жеңілген халық кейде колония құрып, өз үйлерін тастап, шетелдік жаудың басып тастауынан қашу үшін кеткен. Кейде колониялар азаматтық келесіздіктің салдарынан құрылды, онда ішкі шайқаста жеңілгендер басқа жерде жаңа қала құруға кетті; кейде олар халықтың тығыздығын азайту және осылайша ішкі толқулардың алдын алу үшін құрылды; сондай-ақ, остракизмнің нәтижесінде де құрылды. Дегенмен, көбінесе колония құрушылар шетелдермен сауда қатынастарын орнатып, метрополияның байлығын арттыруды мақсат етті. Иония мен Фракияда колониялар б.з.д. 8 ғасырда құрыла бастады. Трижалымдан астам грек қала-мемлекеттері Жерорта теңізінің аймағында көптеген колонияларға ие болды. Б.з.д. 9-шы ғасырдың соңынан 5-ші ғасырға дейін ең белсенді колония құрған қала – Иондық одақтың Милет қаласы, шығыста Қара теңіз жағалауын, батыста Иберия түбегін, Магна Грецияны (Оңтүстік Италия) және Солтүстік Африканың Ливия жағалауындағы бірнеше колонияларды қамтитын 60-тан астам колонияны құрды. Гректер колонияның екі ұқсас түрін құрды: apoikía (ἀποικία, ἀπό apó “алыс” + οἶκος oîkos “үй”, көпше түрі ἀποικίαι apoikiai) – тәуелсіз қала-мемлекет және emporion (ἐμπόριov, көпше түрі ἐμπόρια emporia) – сауда колониясы. Грек қала-мемлекеттері б.з.д. 900 және 800 жылдары аралығында колониялар құра бастады; алғашқы екеуі – Сирия жағалауындағы Аль-Мина және Неаполь шығанағындағы Ишиядағы грек emporion-ы Питекуза, екеуі де б.з.д. 800 жылдары Эвбейліктермен құрылды. Қараңғы дәуір мен архаикалық кезеңнің басталуы арасында Грекиядан екі жаңа толқын қоныс аударушылар аттанды – біріншісі б.з.д. 8 ғасырдың басында, екіншісі б.з.д. 6 ғасырында. Халықтың өсуі мен үйдегі тығыз жағдайлар жеткілікті түсіндірме болып көрінбейді, ал жиі басшысыз грек қалалары арасындағы бәсекелестік тудырған экономикалық және саяси динамика – жаңа ұғым ретінде енгізіліп, экономикалық ықпал аясын кеңейтуге ұмтылған олардың нақты ынталандырушысы ретінде жақсырақ сәйкес келеді. Осы гректердің кеңеюі арқасында, монета қолданысы Жерорта теңізі бассейнінде гүлденді. Батыс Жерорта теңізіндегі ықпалды грек колониялары – қазіргі Оңтүстік Италиядағылардың көптегені – Киме; Халкис қаласынан Регион және Занкл (шамамен 8 ғасыр); Коринф қаласынан Сиракуза және Тенея (шамамен б.з.д. 734); Халкис қаласынан Накс (шамамен б.з.д. 734); Массалия (Марсель, б.з.д. 598) және Массалиядан кейін көп ұзамай Агата, Фокеядан; Италиядағы Хилле және Испаниядағы Эмпорион, Фокея мен Массалиядан (шамамен б.з.д. 540 және 6 ғасырдың басында); Ахеядан Франциядағы Антиполис; Фокея мен Массалиядан Корсикадағы Алалия (шамамен б.з.д. 545) және Терадан (Кирена, Ливия) (шамамен б.з.д. 762/61 және 632/31). Гректер Қара теңіздегі Қырымды да отарлады. Олар сол жерде орналасқан қоныстардың арасында Херсонес (қазіргі Севастополь) қаласы да бар еді. Грек колониялары көп болған тағы бір аймақ – Адриатика теңізіндегі ежелгі Ильрияның жағалауы (мысалы, Аспалатос, қазіргі Сплит, Хорватия). Цицерон гректердің кеңінен отарлауына қатысты: "Барбариялық жерлер грек теңізінің жағалауымен шектелгендей көрінеді", - деп атап өтті. Жаңа колония құрылғанда, салтанатты және қасиетті мерекелерді қалыптастыруға бірнеше формулалар қолданылды. Егер грек қаласы колония құруға шешім қабылдаса, онда қала тұрғындары бұрын-соңды оракулға, мысалы, Дельфидегі оракулға, ақыл сұрайтын. Кейде белгілі бір топтар азаматтар осы іске қатысуға шақырылатын; кейде жеребе арқылы әр үйден бір ұл таңдалатын, ал бірнеше ұлы бар болған жағдайда, оған қосылуға ниет білдірген бөтен адамдар да қабылданатын. Көшіп-қонушыларды жолға шығарып, қажетті шараларды қабылдау үшін белгілі бір тұлға таңдалатын. Бұл негізін қалаушыларды өлімнен кейін батырлар ретінде құрметтеу әдеттегі нәрсе болды. Қасиетті оттың бір бөлігі Пританеумдағы қоғамдық ошақтан алынып, жаңа қаланың қоғамдық ошағына от жағылды. Әр адамның жеке ғибадатханасы болғандай, жаңа қауым да өзінің басты үй құдайларына табынуды жалғастырды, колония бірнеше ғасыр бойы ана қаланың басты мейрамдарына елшіліктер мен сыйлықтар жіберді. Македония мен Ұлы Александрдың басып алғаннан кейін, Мысырдан бастап Үндістанға дейін тағы да эллиндік колониялар құрылды.
In Ancient Greece, a defeated people would sometimes found a colony, leaving their homes to escape the subjugation of a foreign enemy. Sometimes colonies formed as a result of civil disorder, where the losers in internecine battles left to form a new city elsewhere; sometimes they would form to relieve population pressure and thereby to avoid internal unrest; and also, as a result of ostracism. In most cases, however, colony founders aimed to establish trade relations with foreign countries and to further the wealth of the metropolis. Colonies were established in Ionia and Thrace as early as the 8th century BC. More than thirty Greek city states had multiple colonies, dotted all across the Mediterranean world. From the late 9th to the 5th century BC, the most active colony founding city, Miletus of the Ionian League, spawned more than 60 colonies encompassing the shores of the Black Sea in the east, the Iberian Peninsula in the west, Magna Graecia (southern Italy) and several colonies on the Libyan coast of northern Africa. Greeks founded two similar types of colony, the apoikía (ἀποικία from ἀπό apó “away from” + οἶκος oîkos “home”, pl. ἀποικίαι apoikiai), an independent city state, and the emporion (ἐμπόριov, pl. ἐμπόρια emporia), a trading colony. Greek city states began to establish colonies between 900 and 800 BC; the first two were Al Mina on the Syrian coast and the Greek emporium Pithecusae at Ischia in the Bay of Naples, both established about 800 BC by Euboeans. Two new waves of colonists set out from Greece between the Dark Ages and the start of the Archaic Period – the first in the early 8th century BC and the second in the 6th century. Population growth and cramped conditions at home seem an insufficient explanation, while the economic and political dynamics produced by the competition between the frequently leaderless Greek city states – newly introduced as a concept and striving to expand their spheres of economic influence – better fits as their true incentive. By means of this Greek expansion, the use of coins flourished throughout the Mediterranean Basin. Influential Greek colonies in the western Mediterranean – many in present day southern Italy — included Cyme; Rhegion by Chalcis and Zancle (c. 8th century); Syracuse by Corinth and Tenea (c. 734 BC); Naxos by Chalcis (c. 734 BC); Massalia (Marseille, c. 598 BC) and Agathe, shortly after Massalia, by Phocaea; Hyele in Italy and Emporion in Spain by Phocaea and Massalia (c. 540 BC and early 6th century); Antipolis in France by Achaea; Alalia in Corsica by Phocaea and Massalia (c. 545 BC) and Cyrene (Cyrenaica, Libya) by Thera (762/61 and 632/31 BC). The Greeks also colonised the Crimea in the Black Sea. The settlements they established there included the city of Chersonesos (modern Sevastopol). Another area with significant Greek colonies was the coast of ancient Illyria on the Adriatic Sea (e. g. Aspalathos, modern Split, Croatia). Cicero remarks on the extensive Greek colonization, noting that "Indeed it seems as if the lands of the barbarians had been bordered round with a Greek sea coast." Several formulae generally shaped the solemn and sacred occasions when a new colony set forth. If a Greek city decided to send out a colony, the citizenry almost invariably consulted an oracle, such as the Oracle of Delphi, beforehand. Sometimes certain classes of citizens were called upon to take part in the enterprises; sometimes one son was chosen by lot from every house where there were several sons; and strangers expressing a desire to join were admitted. A person of distinction was selected to guide the emigrants and to make the necessary arrangements. It was usual to honor these founders as heroes after their death. Some of the sacred fire was taken from the public hearth in the Prytaneum, from which the fire on the public hearth of the new city was kindled. Just as each individual had his private shrines, so the new community maintained the worship of its chief domestic deities, the colony sending embassies and votive gifts to the mother city's principal festivals for centuries afterwards. After the conquests of Macedonia and Alexander the Great, a further number of Hellenistic colonies were founded, ranging from Egypt to India.
Анатолиядағы грек отарлары
Б.з.д. 15 ғасырда микендіктер Родосқа, Критке және Кипрге (Тейкер алғашқы колонияны құрған деп айтылады) және Анатолия жағалауларына жетті. Сонымен қатар, гректер Иония мен Понтта қоныстанды. Милет – ежелгі грек қаласы, Анатолияның батыс жағалауында, Меандр өзенінің сағасына жақын орналасқан. Қола дәуірінің соңында (б.з.д. 13 ғасыр), Милетке оңтүстік-орталық Анатолиядан келген, лувия тілінде сөйлейтін карийлер келді. Сол ғасырдың аяғында басқа гректер де келді. Сол кезде қала Хетті империясына қарсы көтерілді. Бұл империя құлағаннан кейін, қала б.з.д. 12 ғасырда қиратылды және шамамен б.з.д. 1000 жылдан бастап иониялықтармен кеңінен қайта қоныстанды. Персияның б.з.д. 6 ғасырдың ортасындағы басып кіруінен бұрын Милет ең үлкен және ең бай грек полисі болып саналды. Бірнеше ғасыр бойы Анатолия жағалауында көптеген ежелгі грек қалалары құрылды. Гректер Батыс философиясын Анатолияның батыс жағалауында бастады (сократқа дейінгі философия). Талес, Анаксимандр, Анаксимен және Аполлониялық Диоген Милезиялық мектептің атақты философтарының қатарында болды. Гераклит Ефесте, тағы бір ежелгі грек қаласында өмір сүрді, ал Анаксагор Иония лигасының мүшесі Клазоменадан шыққан. Анатолиядағы әр түрлі қала-мемлекеттерде ежелгі грек тілінің барлық диалектілері қолданылды және Анатолиядағы ежелгі грек театрларының тізімі гректер қоныстанған барлық жерлердің ішіндегі ең ұзыны болып табылады. Гректер дәстүрлі түрде Понт аймағында, Қара теңіздің оңтүстік жағалауында және Анатолияның солтүстік-шығысындағы Понт Альптерінде, Кавказдағы Карс провинциясында, сондай-ақ Грузияда өмір сүрді. Оңтүстік Ресейден, Украинадан және Қырымнан келгендер көбінесе «Солтүстік Понт гректері» деп аталады, ал «Оңтүстік Понттан» келгендерге қарама-қарсы. Грузия, Анатолияның солтүстік-шығысы және қазіргі Арменияда өмір сүргендер көбінесе «Шығыс Понт гректері» немесе Кавказ гректері деп аталады. Гректер негізін қалаған көптеген колониялар бүгінгі күнге дейін белгілі қалалар болып табылады. Синопа және Трабзон (грекше: Τραπεζοῦς Trapezous) Милезиялық саудагерлер (б.з.д. 756 ж.) және Самсун, Ризе және Амастра қалалары құрды. Грек тілі Анатолияда Александр Македонскийдің басып алуынан бастап 11 ғасырда Селжук түркілерінің басып алуына дейін лингва франка болды.
By the 15th century BC, the Mycenaeans had reached Rhodes, Crete and Cyprus ( where Teucer is said to have founded the first colony) and the shores of Anatolia. In addition, Greeks were settled in Ionia and Pontus. Miletus in Ionia was an ancient Greek city on the west coast of Anatolia, near the mouth of the Meander River. In the late Bronze Age (13th century BC), Miletus saw the arrival of the Carians, Luwian speakers from south central Anatolia. Later in that century, other Greeks arrived. The city at that time rebelled against the Hittite Empire. After the fall of that empire, the city was destroyed in the 12th century BC and starting about 1000 BC was resettled extensively by Ionians. Before the invasion from Persia in the middle of the 6th century BC, Miletus was considered the greatest and wealthiest Greek polis. Over several centuries, numerous ancient Greek city states were established on the coasts of Anatolia. Greeks began Western philosophy on the western coast of Anatolia (Pre Socratic philosophy). Thales, Anaximander, Anaximenes and Diogenes of Apollonia were among the renowned philosophers of the Milesian school. Heraclitus lived in Ephesus another ancient Greek city and Anaxagoras was from Clazomenae, a member of the Ionian League. All the Ancient Greek dialects were spoken in Anatolia in the various city states and the list of ancient Greek theatres in Anatolia is one of the longest among all places the Greeks settled. Greeks traditionally lived in the region of Pontus, on the south shores of the Black Sea and in the Pontic Alps in northeastern Anatolia, the province of Kars in Caucasus, and also in Georgia. Those from southern Russia, Ukraine, and Crimea are often referred to as 'Northern Pontic Greeks', in contrast to those from 'South Pontus', which strictly speaking is Pontus proper. Those from Georgia, northeastern Anatolia, and the ones who lived in present day Armenia are often referred to as 'Eastern Pontic Greeks' or Caucasus Greeks. Many Greek founded colonies are well known cities to this day. Sinope and Trabzon (Greek: Τραπεζοῦς Trapezous), were founded by Milesian traders (756 BC) as well as Samsun, Rize and Amasra. Greek was the lingua franca of Anatolia from the conquests of Alexander the Great up to the invasion of the Seljuk Turks in the eleventh century AD.
Колония мен метрополияның қарым-қатынасы
Колония мен ана қала (метрополис) арасындағы қарым-қатынас өзара құрмет пен сүйіспеншілікке негізделген. Егер мүмкін болса, дау-дамайлар бейбіт жолмен шешілді, соғыс – соңғы шара ретінде қарастырылды. (Дегенмен, б.з.б. 431–404 жылдардағы Пелопоннес соғысы Коринф пен оның колониясы Коркира арасындағы шиеленістен туындағанын ескеру керек.) Колонияның құрылтай шартында оның істерін реттеуге арналған жалпы ережелер мен арнайы қағидалар қамтылған. Колония әдетте ана қаланың конституциясын қабылдайтын, бірақ жаңа қала саяси тұрғыдан тәуелсіз болып қалатын. Метрополистің "қасиетті оты" ортақ байланысты еске сақтау үшін арнайы жерде сақталды. Егер колония өз еркімен жаңа колония құрса, ана қаламен ақылдасылып немесе кемінде басшы ұсыну туралы сұраушы еді. Көбінесе колониялар грек материгіндегі түрлі метрополиттік одақтарға және діни себептерге байланысты адалдықтарын білдіріп, Дельфи, Олимпия немесе Делос сияқты діни орталықтарға салық төлейтін. Клирухтар (κληροῦχοι, klêrouchoi) – грек отарлаушыларының ерекше тобы, олардың әрқайсысына жеке жер учаскесі (κλῆρος, klêros) берілетін. Мысырдағы Наукратис сияқты шетелдегі сауда бекеттері әдеттегі колониялардан өзгеше болды, олардың мүшелері өз отандарынан кетпей, шетелдік қаладағы өздерінің аудандарымен шектелді.
The relation between colony and mother city (metropolis) was viewed as one of mutual affection. Differences were resolved peacefully whenever possible, war being seen as a last resort. (Note though that the Peloponnesian War of 431–404 BC broke out partly due to a dispute between Corinth and her colony Corcyra.) The charter of foundation contained general provisions for the arrangement of the affairs of the colony, and also some special enactments. A colony would usually adopt the constitution of the mother city, but the new city remained politically independent. The "holy fire" of the metropolis was preserved in a special place to remind people of the common ties. If the colony sent out a fresh colony on its own account, the mother city was generally consulted, or was at least asked to furnish a leader. Frequently the colonies, declaring their commitment to the various metropolitic alliances formed in the Greek mainland and for religious reasons, would pay tribute in religious centres such as Delphi, Olympia, or Delos. The cleruchs (κληροῦχοι, klêrouchoi) formed a special class of Greek colonists, each being assigned an individual plot of land (κλῆρος, klêros). The trade factories set up in foreign countries, such as Naucratis in Egypt, were somewhat different from ordinary colonies, with the members retaining the right of domicile in their own homeland and confining themselves to their own quarter in the foreign city.
Рим отарлары
Ежелгі Италияда жаңа жаулауларды қамтамасыз ету мақсатында колониялар жіберу ежелгі дәстүр болған. Римдіктерде тұрақты армия болмағандықтан, жаулап алынған қалаларға өз азаматтарының тобын гарнизон ретінде орналастыруға тырысқан. Бұл топтарға әдетте үш жүздей римдік азаматтар және одан да көп латын лигасының мүшелері кіретін. Жаулап алынған жердің үштен бірі отарлаушыларға берілді. Римдік азаматтардың колониялары (coloniae civium Romanorum) Италияның екі жағалауын қорғау үшін арналған, сондықтан оларды теңіз жағалауындағы колониялар (coloniae maritimae) деп атады. Көптеген Латын колониялары (coloniae Latinae) құрлықта осы мақсатқа қызмет етті, бірақ олар латындықтармен мекенделген және халық саны жағынан көп болды. Колонистерді басқару және жаңа елді мекенді құру міндеті әдетте үш мүшеден тұратын комиссияға жүктелді. Бұл адамдар колония құрылғаннан кейін де оның қамқорлары (patroni) болып қала берді. Колонистер әскери саппен, тулармен басып алынған қалаға кірді, ал негіз салу салтанатты түрде тойланды. Колониялар салықтан босатылды және өздерінің конституциясына ие болды, ол Рим конституциясының көшірмесі болды, өздерінен Сенат пен басқа да мемлекеттік лауазымдарды сайлап алды. Бұл конституцияға жергілікті тұрғындар мойынсұнуға міндетті болды. Римдік азаматтардың колониялары римдік азаматтығын сақтап, әскери қызметтен босатылды, олардың алдыңғы қадамдағы орналасуы осыған теңестірілді. Латын колонияларының мүшелері одақтастар (socii) қатарында қызмет етті және «латын құқығы» (ius Latinum) немесе «латындықтар статусы» (Latinitas) деп аталатын құқыққа ие болды. Бұл оларға мүлікке ие болуға, коммерция құқығына және Римде қоныстануға құқық берді, ал кейбір жағдайларда римдік азамат болу мүмкіндігі де болды; бірақ уақыт өте келе бұл құқықтар көптеген шектеулерге ұшырады. Гракхтар заманынан бастап колониялар өздерінің әскери сипатын жоғалтты. Колонизация Римнің ең кедей халқына көмек көрсету құралы ретінде қарастырылды. Сулла заманынан кейін бұл ардагерлерге жер берудің бір жолы ретінде қабылданды. Колонияларды құру құқығы Рим императорларының қолына өтті, олар оны негізінен провинцияларда әскери бекіністер құру үшін пайдаланды, бұл жаулап алынған жерді қорғау мақсатында жасалды. Тек ерекше жағдайларда ғана провинциялық колониялар Италиядағы колонияларға берілген салық жеңілдігінен пайдаланды.
It was an old custom in ancient Italy to send out colonies for the purpose of securing new conquests. The Romans, having no standing army, used to plant bodies of their own citizens in conquered towns as a kind of garrison. These bodies would consist partly of Roman citizens, usually to the number of three hundred and partly of members of the Latin League in larger numbers. One third of the conquered territory was taken for the settlers. The coloniae civium Romanorum (colonies of Roman citizens) were specially intended to secure the two coasts of Italy, and were hence called coloniae maritimae. The far more numerous coloniae Latinae served the same purpose for the mainland, but they were also inhabited by Latins and much more populated. The duty of leading the colonists and founding the settlement was entrusted to a commission usually consisting of three members. These men continued to stand in the relation of patrons (patroni) to the colony after its foundation. The colonists entered the conquered city in military array, preceded by banners, and the foundation was celebrated with special solemnities. The coloniae were free from taxes, and had their own constitution, a copy of the Roman, electing from their own body their Senate and other officers of State. To this constitution the original inhabitants had to submit. The coloniae civium Romanorum retained Roman citizenship, and were free from military service, their position as outposts being regarded as an equivalent. The members of the coloniae Latinae served among the socii, the allies, and possessed the so called ius Latinum or Latinitas. This secured to them the right of acquiring property, the concept of commercium, and the right of settlement in Rome, and under certain conditions the power of becoming Roman citizens; though in course of time these rights underwent many limitations. From the time of the Gracchi the colonies lost their military character. Colonization came to be regarded as a means of providing for the poorest class of the Roman Plebs. After the time of Sulla it was adopted as a way of granting land to veteran soldiers. The right of founding colonies passed into the hands of the Roman emperors during the Principate, who used it mainly in the provinces for the exclusive purpose of establishing military settlements, partly with the old idea of securing conquered territory. It was only in exceptional cases that the provincial colonies enjoyed the immunity from taxation which was granted to those in Italy.
Қытай отарлары
Хан әулеті кезіндегі императорлық Қытай (б.з.д. 202 – б.з. 220 жж.) өзінің билігін қазіргі Қытайдың көп бөлігіне, сондай-ақ Ішкі Моңғолияға, Солтүстік Вьетнамға, Солтүстік Кореяға, Ганьсудың Хекси дәлізіне және Орталық Азияның ең шығыс шетіндегі Синьцзянның Тарим алабы аймағына дейін кеңейтті. Моңғол көшпелі Сионну билеушісі Хунье (渾邪) Хуо Кубингке қарсы б.з.д. 121 жылы жеңілгеннен кейін, Император Удың басқаруымен Қытайдың түрлі аймақтарынан келген қоныс аударушылар Хекси дәлізін және Ордос жазығын мекендеді. Шекарадағы бекіністерде өзін-өзі қамтамасыз ететін ауыл шаруашылығы әскери гарнизондары – тунтиан құрылды, олардың мақсаты – Орталық Азияға қарайтын Жібек жолы сауда жолдары мен кең аумақтық табыстарды қамтамасыз ету болды. Император У 111 жылы Наньюэ хандығын басып алды, Гуандун, Гуанси, Хайнань аралы және Солтүстік Вьетнамды Хан билігіне бағындырды. 108 жылы қазіргі Солтүстік Кореядағы Гочжоусонды басып алу аяқталды. Солтүстік Кореяның Сюанту және Лэланг округтеріндегі хан қытайлық отаршылары Гогурё және Буё патшалықтарының шабуылдарына тойтарыс берді, бірақ айналасындағы корей халықтарымен бейбіт сауда қатынастарын жүргізіп, олардың қытай мәдениетіне күшті ықпал етуіне себепкер болды. 37 жылы Шығыс Ханның генералы Ма Юань хан қытайларын солтүстік-шығыс шекараға жіберіп, жеңілген Цян тайпаларын Хан Қытайының Тяньшуй және Лонгси округтеріне қоныстандырды. Ма оңтүстікте де ұқсас саясатты жүргізді, қазіргі Солтүстік Вьетнамдағы Цзяочжиде Труньн әпкелерін жеңіп, 43 жылы жүздеген вьетнамдықтарды Қытайдың Цзинь провинциясына қоныс аударды, олардың қасиетті қола барабандарын патшалық биліктің бәсекелес нышандары ретінде тартып алды және Цзяочжиде Хан билігі мен заңдарын қайта орнатты. Тарихшы Рафе де Креспиньи бұл "қарқынды, бірақ тиімді отарлау және бақылау науқаны" болғанын атап өтті, содан кейін генерал 44 жылы солтүстікке қайтып келді. 127 жылы Бан Юн Қарасаһрды шайқаста жеңіп, Турфанға дейін отарлар құрылды, бірақ 150-ші жылдарға қарай Ханның Батыс аймақтардағы ықпалы әлсіреп бастады. Хан әулетінің соңында канцлер Цао Цао соғыс салдарынан туған босқындарды орналастыру үшін ауыл шаруашылығы әскери колонияларын құрды. Цао Цао 209 жылы Анхуэй провинциясында өзінің мемлекеті мен саяси қарсыласы Сунь Кванның шекарасын анық белгілеу мақсатымен әскери колониялар құрды.
Imperial China during the Han dynasty (202 BC–220 AD) extended its rule over what is now much of China proper as well as Inner Mongolia, northern Vietnam, northern Korea, the Hexi Corridor of Gansu, and the Tarim Basin region of Xinjiang on the easternmost fringes of Central Asia. After the nomadic Mongolic Xiongnu ruler Hunye (渾邪) was defeated by Huo Qubing in 121 BC, settlers from various regions of China under the rule of Emperor Wu of Han colonized the Hexi Corridor and Ordos Plateau. Tuntian, self sustaining agricultural military garrisons, were established in frontier outposts to secure the massive territorial gains and Silk Road trade routes leading into Central Asia. Emperor Wu oversaw the Han conquest of Nanyue in 111 BC, bringing areas of Guangdong, Guangxi, Hainan Island, and northern Vietnam under Han rule, and by 108 BC completed the Han conquest of Gojoseon in what is now North Korea. Han Chinese colonists in the Xuantu and Lelang commanderies of northern Korea dealt with occasional raids by the Goguryeo and Buyeo kingdoms, but conducted largely peaceful trade relations with surrounding Korean peoples who in turn became heavily influenced by Chinese culture. In 37 AD the Eastern Han general Ma Yuan sent Han Chinese to the northeastern frontier and settled defeated Qiang tribes within Han China's Tianshui Commandery and Longxi Commandery. Ma pursued a similar policy in the south when he defeated the Trưng Sisters of Jiaozhi, in what is now modern northern Vietnam, resettling hundreds of Vietnamese into China's Jing Province in 43 AD, seizing their sacred bronze drums as rival symbols of royal power, and reinstating Han authority and laws over Jiaozhi. Historian Rafe de Crespigny remarks that this was a "brief but effective campaign of colonisation and control", before the general returned north in 44 AD. In 127 AD Ban Yong was able to defeat the Karasahr in battle and colonies were established all the way to Turfan, but by the 150s AD the Han presence in the Western Regions began to wane. Towards the end of the Han dynasty, chancellor Cao Cao established agricultural military colonies for settling wartime refugees. Cao Cao also established military colonies in Anhui province in 209 AD as a means to clearly demarcate a border between his realm and that of his political rival Sun Quan.