Төтенше жағдайлардағы қашып құтқару капсуласы

Кіріспе

Төтенше жағдайларда базадан немесе көліктен эвакуациялануға арналған капсула немесе аппарат.

Құтқару капсуласы, авариялық капсула, тіршілік капсуласы немесе тіршілік модулі – әдетте бір адамға арналған, кемеде төтенше жағдай туғанда қашу үшін қолданылатын капсула немесе аппарат. Құтқару кемесі – осы мақсатта пайдаланылатын үлкен, толыққанды кеме. Құтқару модульдері ғылыми фантастикада жиі кездеседі, бірақ олар тек бірнеше нақты көліктерде қолданылады.

Нағыз өмір

Олар қауіпсіз пайдалану үшін дәстүрлі катапульдау орындықтарына қарағанда тым биік және жылдам ұшуға арналғандықтан, Bell X 2, B 58 Hustler, XB 70 Valkyrie, F 111 және B-1A Lancer ұшақтарының барлығы қандай да бір жабық эвакуациялық экипаж капсуласын қолданды. Кеңес Одағының "Майк" класындағы жалғыз суасты кемесі – К 278 "Комсомолец" эвакуациялық капсуламен жабдықталған, ол 1989 жылы батқан кезде тасталды. "Оскар" класы сияқты басқа кеңес суасты кемелерінде эвакуациялық капсулалар бар деген әңгімелер бар. "Курск" батқан кезде экипаж оған жете алмады. "Тайфун" класының да су үстінде немесе оның жанында орналасқан эвакуациялық бөлімшелері бар деген әңгімелер бар. Бұған дәлел ретінде "Тайфун" класындағы "Северсталь" суасты кемесі туралы неміс деректі фильмін қарастыруға болады.

Көркем әдебиет

1950 жылы шыққан "Арқанды найзағай" атты ғылыми-фантастикалық авиациялық фильмінде JA 4 ұшағы 90 000 фут биіктікте сағатына 1400 мильге жетеді. Ол фильмнің соңында қауіпсіз сынақтан өткен, жаңа, әлі қолданылмаған ұшқыш құтқару капсуласымен жабдықталған. 1966 жылы "Thunderbirds Are Go" фильмінде Zero X ғарыш кемесі құтқару модулімен жабдықталған, фильмде "Құтылу бөлімі" деп аталады, ол Zero X экипажының бес мүшесін бірден эвакуациялай алады. "Жұлдыздық соғыстар" франшизасындағы көптеген ғарыш кемелері құтқару капсулаларымен жабдықталған. Бір ерекшелігі – алғашқы фильмде R2-D2 және C-3PO құтқару капсуласын пайдаланып Люк Скайуокермен кездеседі, бұл фильмнің негізгі сюжетіне бастама болады. 1987 жылы шыққан "Spaceballs" ғылыми-фантастикалық пародиалық фильмінде көрсетілген Spaceball One ғарыш кемесі бір адамға арналған құтқару капсулаларымен жабдықталған. Қара қалқанды әйел Бородалы әйелдің қолынан капсулаға лақтырылады (капсулаға кіретін есік оның қалқан пішінінде жасалған болса да, бұл капсула оның пайдалануына арналғанын көрсетеді), ал президент Скруб соңғы капсулада қашуға тырысады, бірақ оның ішінде аю бар екенін табады. "Симпсон" мультсериалының "Гомер колледжге барады" атты эпизодында Бернс мырза ядролық балқыудан құтылу үшін құтқару капсуласын пайдаланады. 1997 жылы шыққан "Air Force One" саяси триллерінде АҚШ президенті Джеймс Маршалл, оны Харрисон Форд ойнайды, террористер ұшақты ұрлағаннан кейін құтқару капсуласын пайдаланып, президенттік ұшақтан қашып шықты деп көрсетеді. Кейіннен Маршаллдың террористермен күресу үшін және ұшақты қайта бақылауға алу үшін жүк қоймасында жасырынып қалғаны белгілі болады. АҚШ президентін тасымалдау үшін пайдаланылатын негізгі ұшақ VC 25A құтқару капсуласымен немесе парашюттік пандусымен жабдықталмаған. "G.I. Joe: A Real American Hero" комикс кітаптарында Джолардың жер асты базасы, Pit, бұрғылау танкы түріндегі құтқару капсуласына ие болған. 2009 жылғы "G.I. Joe: The Rise of Cobra" фильмінде "Мол Подс" деп аталатын ұқсас капсулалар пайда болады, бірақ мақсаты кері – Pit-ке шабуыл жасау. 2008 жылы шыққан "WALL-E" ғылыми-фантастикалық фильмінде BNL Axiom жұлдыз кемесінде алты адамға арналған көптеген құтқару капсулалары бар. Бұл капсулалар парашютты іске қосып, суға қонған жағдайда астынан сал шығарып, жарық шашуларды қолдана алады. Сонымен қатар, WALL-E капсула ішінде ауырлықсыздық күйінде жүзбейтініне қарағанда, оларда жасанды ауырлық бар екені көрінеді. Аксиом құтқару капсулаларының өзін-өзі жою функциясы да бар екені анықталды. "Halo" видео ойындары сериясындағы Біріккен Ұлттар Ұйымының Ғарыш Командасының (UNSC) бас кемелерінде тоғыз адамға арналған құтқару капсулалары бар; "Halo: Combat Evolved" ойынының бірінші миссиясында Бас сержант UNSC Pillar of Autumn кемесінен құтқару капсуласында кетеді. 2010 жылғы "Mass Effect 2" видео ойынында SSV Normandy ойынның басында Коллекторлардың күтпеген шабуылынан зардап шегеді, бұл экипажды көп адамға арналған құтқару капсулаларына отырып, кемені тастап кетуге мәжбүр етеді. Нормандия жойылғанға дейін экипаждың көп бөлігі капсулаларға жетеді және кейіннен Жүйелік Альянс Әскері оларды құтқарады. 2004 жылғы "Unreal II: The Awakening" видео ойынында басты кейіпкер Джон Далтон ойынның соңғы миссиясын бір адамға арналған құтқару капсуласында ғарыш кемесі Dorian Gray-ді тастап кету арқылы аяқтайды. 2017 жылғы "Subnautica" видео ойынында ойыншы ойынның басында Aurora кемесінен құтылу үшін құтқару капсуласын пайдаланады. Бұл екі адамдық "өмірлік капсулалар" ойын барысында азық-түлік, су, медициналық жинақ, радио және құрал жасау құрылғысы сияқты қажетті жабдықтармен жабдықталған. 2017 жылғы "Prey" видео ойынында ойыншы екі құтқару капсуласының көмегімен Талос I-ден қашып құтылуға тырыса алады: Алекс Ю кеңсесінің үстіндегі және жөндеуге болатын капсулалардың бірі. Алайда, екі капсула да қашу процесін бастағаннан кейін сәтсіз аяқталады және Морган Ю қайтыс болады, бұл ойыншыдан қайта бастауды талап етеді. "Жұлдызды жол" әлемінде Жұлдыздық флотқа қарасты әрбір кеме құтқару капсулаларымен жабдықталған. 2018 жылғы "Bumblebee" фильмінде Автоботтар Кибертрон планетасынан қашу үшін құтқару капсулаларын пайдаланады, олар Жерге жеткенге дейін Бамблбиге қосылғанға дейін галактикаға шашырап кетеді. 2018 жылы шыққан "Incredibles 2" фильмінде Underminer банк сейфін тонағаннан кейін олжасын алып қашу үшін құтқару капсуласын пайдаланады. Бұл капсула – оның жер астындағы машинасының кіші нұсқасы, алдынан бұрғылау орнатылған.

In the 1950 science fiction aviation film Chain Lightning, the advanced experimental jet fighter, the JA 4, can achieve 1400 MPH at an altitude of 90,000 feet. It is equipped with a new, untried pilot escape pod that is tested safely at the very end of the film. In the 1966 film Thunderbirds Are Go, the Zero X spacecraft features an escape pod, referred to in the film as an "Escape Unit", capable of evacuating the Zero X's five man crew in one go in case of a serious emergency. Many spacecraft in the Star Wars franchise are equipped with escape pods. A notable appearance is in the first film, in which the use of an escape pod by R2 D2 and C 3PO leads to their encounter with Luke Skywalker, starting the main plot of the film. Spaceball One, the enormous spacecraft featured in the 1987 science fiction parody film Spaceballs, is seen to be equipped with one person escape pods. Dark Helmet is kicked out of one by the Bearded Lady (even though the doorway to the pod was designed in the shape of his helmet, signifying the pod was intended for his use), and President Skroob tries to leave on the last one but finds it already occupied by a bear. In The Simpsons episode "Homer Goes to College", Mr. Burns uses an escape pod to escape from a nuclear meltdown. In the 1997 political action thriller film Air Force One, U. S. President James Marshall, played by Harrison Ford, pretends to have escaped the presidential aircraft after terrorist hijacking by using an escape pod. It is later revealed that Marshall had remained onboard, hidden in a cargo hold, to fight the terrorists and ultimately regain control of the plane. The actual VC 25A, which is the principal aircraft used to transport the U. S. President, does not contain an escape pod or a parachute ramp. In the G. I. Joe: A Real American Hero comic books, the Joes' underground base, the Pit, had an escape pod in the form of a drill tank. Similar ones named "Mole Pods" would appear in the 2009 film G. I. Joe: The Rise of Cobra, but for the reverse purpose – to invade the Pit. In the 2008 science fiction film WALL E, the BNL starliner Axiom is depicted as having numerous six person escape pods aboard. These pods are able to deploy a parachute, inflate a raft on their underside in case of a water landing, and deploy flares. They also have artificial gravity through some means, as indicated by WALL E not floating weightlessly even after the pod he is in is well away from the Axiom. Strangely for vehicles designed to keep their occupants alive, the Axiom escape pods are also demonstrated to have a self destruct sequence included. Capital ships of the United Nations Space Command (UNSC) in the Halo video game series are shown to feature nine person escape pods; in the first mission of Halo: Combat Evolved, the first game in the series, the Master Chief leaves the UNSC Pillar of Autumn on an escape pod. In the 2010 video game Mass Effect 2, the SSV Normandy is heavily damaged in a Collector surprise attack at the beginning of the game, prompting the crew to abandon ship aboard multi person escape pods. Most, but not all, of the crew makes it to the pods before Normandy is destroyed and are later picked up by the Systems Alliance Navy. In the 2004 video game Unreal II: The Awakening, the main character John Dalton completes the game's final mission by abandoning the spacecraft Dorian Gray on a one person escape pod. In the 2017 video game Subnautica, the player escapes the Aurora using an escape pod at the beginning of the game. These two person "life pods" are demonstrated in game to have essential supplies such as food, water, medical kits, a radio, and a crafting device. In the 2017 video game Prey, the player can try to escape Talos I with the help of two escape pods: the one above Alex Yu's office and the other which is one of the few pods that can be repaired. However, both the pods fail after initiation of the escape process and Morgan Yu dies requiring the player to start over. In the Star Trek universe, every starship in Starfleet is equipped with escape pods. In the 2018 film Bumblebee, escape pods are used by the Autobots to escape the planet Cybertron, as they are scattered across the galaxy before joining Bumblebee to arrive on Earth. In the 2018 film Incredibles 2, the Underminer uses an escape pod to flee with his spoils after robbing a bank vault. The pod is a miniaturized version of his subterrene, tipped with a drill.