Кіріспе

Гридрон футболындағы әрекет

Гридрон футболында, қапшықтау (sack) – квотербек (немесе пас беруші рөліндегі басқа шабуылдаушы ойыншы) алға қарай пас беруге үлкермес бұрын, қапшықтау сызығының артында ұсталғанда, квотербек "қалтада" (pocket) ұсталғанда және ниеті анық болмағанда, немесе қорғаныс қысымының салдарынан пас беруші қапшықтау сызығының артында шегініп кеткенде болады. Мұндай жағдай көбінесе қарсыластың қорғаныс желісі, лайнбекерлер немесе қорғанысшылар қарсыластың командасының (квотербектің қорғанысы) блоктаушы ойыншыларын жылдам басып өте алғанда (бұл жағдайға "пас қысымы" (pass rush) деп те айтылады), немесе егер квотербек допты беруге ойыншы табуға немесе қолжетімді қабылдаушыны (кең қабылдағыштар, жүгірушілер және тайм-эндтер) табуға үлкермесе, қорғанысқа квотербекті ұстауға қосымша мүмкіндік туады. Қапшықтау жасау қорғаныстағы команда үшін пайдалы, себебі шабуылдаушы команда бір мүмкіндікті жоғалтады және қапшықтау сызығы бірнеше ярдқа кері шегінеді. Ал NCAA жеке ойыншының жүгіру көрсеткішінен қапшықтау кезінде жоғалтылған ярдты азайтады.

Тарих

"Сақ" термині алғаш рет 1960 жылдары Даңқ залының қорғаушысы Дикон Джонс арқылы танымал болды, ол төртінші сызықтың ойыншысын сақтаудың шабуылға тигізетін зияны, қалаға шабуыл жасағандағы зиянмен бірдей екенін айтты. 1999 жылы Джонс Los Angeles Times газетінің тілшісіне өзінің шеберлігі туралы тағы бір егжей-тегжейлі суреттеме берді: "Барлық шабуылдаушы сызықшыларды алып, оларды жұт тобына салып, содан кейін бейсбол таяғымен соғып тұрасыз. Сіз оларды сақтап, қапқа салып жатырсыз. Міне, сіз төртінші сызықтың ойыншысымен осыны жасап жатырсыз". Бұрынғы NFL жаттықтырушысы Марв Левидің айтуынша, Вашингтон Редскинс командасының жаттықтырушысы Джордж Аллен бұл терминді Даллас Каубойс командасының төртінші сызықтың ойыншысы Крейг Мортонға қатысты қолданған болуы мүмкін. Ол ойынға дейін: "Біз сол Даллас Каубойспен ойнамас бұрын, Мортон тұзын алып, оны қапқа құямыз" деген мәлімдеме жасаған. "Сақ" терминінен бұрын "дэмп" термині жиі қолданылды, себебі NFL статистикалық кеңсесі барлық сақтарды "пастың құлауы" деп тіркеді. NFL 1961 жылы ғана төртінші сызықтың ойыншыларының жоғалтқан ярдарын есептеуді бастады және 1982 жылға дейін жауапты қорғаныс ойыншысына ешқандай есеп берілмеді. Профутбол зерттеушілер қауымдастығының зерттеушісі Джон Турни Джонстың мансабында 173½ сақ жасағанын есептеді. 2018 жылғы маусымда жасалған даулы NFL ережелерінің өзгерістері, сақтаудан кейін қорғаушыны құлатуға тыйым салады, жазасы – төртінші сызықтың ойыншысын қатаң түрде жазалау айыбы.