Кіріспе

Тайгер класы — ХХ ғасырдағы үш британдық әскери кеменің класы және Корольдік әскери-теңіз флотының соңғы барлық қарулы крейсерлері. Үш крейсердің құрылысы (Блейк, Defence және Bellerophon аттарымен) Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде басталды, бірақ соғыстан кейінгі қатаң шаралар, Корея соғысы және Корольдік әуе күштеріне басымдық беру салдарынан, корпустар аяқталмады. Басымдықтар мен қаржылық шектеулер өзгерген жағдайда, 1954 жылдың қарашасында оларды өзгертілген жобаға сәйкес аяқтауға рұқсат берілді және үш кеме – Блейк, Defence және Bellerophon – 1959 жылдың наурызынан бастап қызметке кірісті. 1964 жылдың қаңтарында Эскорт-крейсер бағдарламасының кейінге шегерілуіне байланысты крейсерлерді тікұшақ тасымалдайтын крейсерлерге айналдыруға келісім берілді. Бастапқыда олар "Суэц шығысында" амфибиялық операциялар мен суасты қайықтарға қарсы қорғаныс үшін төрт Westland Wessex тікұшағын, ал кейіннен суасты қайықтарға қарсы жұмыстар үшін төрт Westland Sea Kings тікұшағын тасымалдауға арналған еді. Блейк пен Тайгерді 1965 және 1972 жылдар аралығында жүргізілген қайта құру күтілгеннен қымбатқа түсті және көп уақыт алды. Ұлыбритания қазынасы әр крейсерді қайта құруға қарсы болғандықтан, Lion крейсерін қайта құру тоқтатылды және ол 1975 жылы металл терісін шығаруға жіберілді, ал оның құрамдас бөліктері басқа кемелерге пайдаланылды. Қайта құрудан кейін бір кітапта "қорқынышты және пайдасыз гибридтер" деп сипатталған Тайгер мен Блейк 1970 жылдардың соңында қызметтен шығарылды және резервке қойылды. Блейк 1982 жылы, ал Тайгер 1986 жылы жойылды.

Жобалау және іске қосу

Тайгер класына айналған үш жеңіл крейсер 1941 жылғы желтоқсанда жапондықтардың Перл-Харборға жасаған шабуылына және Сиам мен Британдық Малайяға басып кіруіне дереу жауап ретінде, 64 фут кең корпусты Фиджи класының модификацияланған және жақсартылған сегіз крейсеріне берілген тапсырыстан туындады. Бұл тапсырыс Корольдік теңіз күштерінің 1941 жылғы қосымша кеме құрылысы бағдарламасының және 1942 жылғы сәуірде бекітілген 1942 жылғы сметасының бір бөлігі болды. "Дефенс" крейсерін 1944 жылғы сәуірде суға түсіру, 1945 жылғы шілдеде құрылысын аяқтау, "Хоук" крейсерін 1944 жылы суға түсіру және 1945 жылдың ортасында қолдануға беру, ал "Блейк" және "Тайгер" крейсерлерін 1946 жылдың ортасында қолдануға беру жоспарланған. Дегенмен, 1945 жылдың соңына дейін тек "Минотавр" және "Свифтшур" крейсерлері ғана аяқталды. Құрылысы жоғары деңгейде болған "Дефенс" крейсері қару-жарақсыз резервке қойылды және сегіз жыл бойы Гарелохтың жағасында тізімде тұрды.

Құрылысты өзгерту

1943 жылдың наурызында Mk XXIII (соғыстан кейін араб цифрларымен «Mark 23» деп белгіленген) үш еселік 6 дюймдік мұнараны бес крейсерде (Блейк, Хок, Тайгер, Дефенс және Беллерофон) электрмен жұмыс істейтін екі мақсатты (DP) Mk XXIV (Mark 24) үш еселік 6 дюймдік мұнараға жаңарту туралы шешім қабылданды, оларға тапсырыс берілген немесе құрылысы жүріп жатқан. Жаңа Mk 24 мұнараларындағы зеңбіректердің көтерілу бұрышы 60 градусқа жете алатын, бұл оларға ұшаққа қарсы күресуге мүмкіндік берді. HMS Minotaur, Swiftsure және Superb – үш толыққанды Минотавр крейсері Mk 23 мұнараларымен жабдықталды. 1943 жылдың қаңтарында Беллерофонның енін 20 метрге дейін ұлғайту туралы шешім қабылданды. 1943 жылдың соңында неміс теңіз күштерінің жеңіліске ұшырауы және американдық крейсерлерді құрылыс бағдарламасының кеңеюі крейсерлерге деген қажеттілікті азайтты. 1944-45 жылдары жоспарланған флоттық авиатасымалдаушылардың, жеңіл флоттық авиатасымалдаушылардың, эскорттық авиатасымалдаушылардың және жаңа «Батл» класты эсминецтердің жеткізілуі Черчилль үшін адам күшін шектеуді және болашақ құрылыс бағдарламасын басымдыққа айналдырды. 1943 жылдың қазан-желтоқсанына дейін Корольдік теңіз күштерінде (RN) экипажға қарағанда көптеген крейсерлер мен қайта жабдықталған крейсерлер болды. Осының салдарынан 1944 жылдың ақпанына дейін 5,25 дюймдік қарулары бар бес 7000 тонналық крейсер (үш еселік 5,25 дюймдік мұнаралары бар) және N2 класының екі жаңа класы тоқтатылды. «Тайгер» класының құрылысы баяулатылды және уақыт-уақыт тоқтатылды, ал «Нептун» класының жаңа, ірі крейсерлері (Тайгерлер сияқты Mk 24 мұнараларымен қаруланған және «Дэринг» класты эсминецтерге тапсырыс берілген QF 4.5 дюймдік Mk V зеңбіректердің екінші батареясымен жабдықталған) кешіктірілді. Канада Ұлыбританияның маңызды одақтасы ретінде танылғандықтан, екі жаңа крейсер Корольдік Канада теңіз күштеріне (RCN) берілді. HMS Minotaur және крейсер 1944 жылдың сәуірінде Канадаға сыйға тартылды, ал Minotaur 1945 жылдың маусымында жоспар бойынша RCN-ге тапсырылды. 1944 және 1945 жылдың ақпанында Австралия Корольдік теңіз күштеріне екі жаңа крейсер мен екі жеңіл авиатасымалдаушы жеткізілуі туралы ұсыныс жасалды; Ұлыбритания HMS Defence және Blake ұсынды. Ұсыныстың орындалуы кейінге қалдырылды, өйткені Австралияда да адам күші мәселесі болды; 1945 жылдың ортасына дейін адам күші мәселесі шешілмеді және одақтастар теңізде басымдыққа ие болды, сондықтан идеядан бас тартылды. RAN өзінің екі «Каунти» класты ауыр крейсерлерінің қызмет ету мерзімін 1950-54 жылдарға дейін ұзартуға болатынын анықтады. 1944-1945 жылдары Корольдік теңіз күштері, CNS және үкімет крейсерлер мен эсминецтерді біріктірудің тым ерте, қымбат және радикалды екенін ойлады. Жоспарланғандар тоқтатылғандықтан, тоқтатылған кемелер қайта қарулану үшін қарастырылатын жалғыз крейсерлік корпус болды. 1946 жылы тоғыз Mk 24 мұнарасы 75-80% аяқталған, ал тағы үш мұнарасы «Тайгер» крейсерлерінде пайдалану үшін жартылай аяқталған. Бұл мұнаралар соғыс кезіндегі үш еселік Mk 23 мұнараларының жетілдірілген нұсқасы болды. Жаңа Mk 24 6 дюймдік мұнаралары қашықтан басқару және электрмен жұмыс істейтін бұрандалы аралық электр мұнаралары болды. «Тайгер» дизайны, «Суперб» сияқты, «Суифтсюр» крейсеріне қарағанда 20 метрге дейін енірек болды, бірақ «Супербті» ескі Mk 23 мұнараларымен аяқтау ұсынылғандықтан, 1945 жылы «Супербті» Mk 23 мұнараларымен аяқтауға шешім қабылданды. 1947 жылдың қарашасында үш толық емес «Тайгер» крейсерін тоқтатуға шешім қабылданды, өйткені «Игл» және «Кентавр» авианосектеріне басымдық берілді. «Тайгерлер» сақталды, өйткені олар жаңа корпус болғандықтан, жақсырақ ішкі және су асты қорғанысы, бөлімдері және камералары болды, сонымен қатар ангар мен X мұнарасын алып тастаудың артықшылықтарын пайдаланды, сондай-ақ Ақпараттық орталық, жақсырақ жеңіл зениттік қарулар, сорғылар және электр энергиясын өндіру мүмкіндігі болды. Тағы екі «Тайгер» класының крейсерлері тоқтатылды. «Хок» кемесі 1943 жылдың шілдесінде салынды, ал «Беллерофон» кемесінің шассисі, мүмкін, орнатылған. 1944 жылдың ортасынан кейін «Супербтен» басқа барлық крейсерлердегі жұмыстар тоқтатылды. «Хок» 1945 жылдың қаңтарында тоқтатылды және 1947 жылы Портсмут кемежайында бұзылды, бірақ оның қазандықтары мен машиналары толықтай аяқталған, ал жаңа 6 дюймдік зеңбіректер аяқталуға жақын болды.

Келесі кезең

1951 жылы сайланған Черчилльдің екінші үкіметі RAF-ті басымдыққа қойып, әскери-теңіз күштерінің бюджетін қысқартты. Әскери-теңіз күштерінің басымдығы су астына қарсы фрегаттар болғандықтан, Tiger крейсерлеріндегі жұмысты қайта бастау (және басқа крейсерлерді қайта жаңарту) 1954 жылға дейін үш жылға шегерілді. 1940 жылдардың соңында Tiger крейсерлерін кейінге қалдыру туралы шешім, крейсерлердің дизайнын қайта қарастыру және реактивті ұшақтарға қарсы тиімді әуе шабуылына қарсы (АА) отты басқаруды қамтамасыз ету мақсатында қабылданды, бұл сол кезде Ұлыбританияның өнеркәсіптік қуатының шегінен шықты. Осыған байланысты, 26 АҚШ-тан жеткізілген орта қашықтықтағы әуе шабуылына қарсы қаруларды бөлу үшін, линкорларға, Battle класындағы эсминецтерге және екі жаңа ұшақ тасымалдағышқа (және) басымдық берілді. Американдық директоры 1955 жылға дейін орта қашықтықтағы АА атыс басқаруының жалғыз түрі болған британдық 275 типімен салыстырғанда, жоғарырақ өнімділік көрсетті және Mach 0.8 жылдамдығындағы трансоникалық нысаналарды анықтау қиын болды. 1947–1949 жылдар аралығында бейбіт үкім пайда болды, ал Корея соғысында фрегаттарды құрылысы басымдыққа ие болды. 1949 жылы Tiger крейсерлері үшін екі балама жоба жасалды: бірі – алты қос 3 дюймдік 70 калибрлі зениттік қарулары бар әуе шабуылына қарсы крейсерлер, екіншісі – екі қос QF 6 дюймдік Mark N5 зениттік қарулары (Mark 26 автоматты орнатулары) және үш қос 3 дюймдік/70 зениттік қарулары. Екеуі де негізінен жоғары деңгейдегі әуе шабуылына қарсы қорғаныс үшін жобаланған және соғыс кемелеріндегі 5,25 дюймдік және 4,5 дюймдік мұнараларды алмастыруға арналған. Жедел атуға қабілетті 3 және 6 дюймдік автоматты қос зениттік қарулар, соғыстан кейінгі философия бойынша жасалған, реактивті ұшақтарға және зымырандарға қарсы күрестің алғашқы 20 секундының маңыздылығын ескерді, ал 3 дюймдік қос зениттік қару минутына 240 оқпен атып, 20 секундтық залптарда алты әуе нысанасын сәтті жоя алады. Құрлықтағы күштерге әскери-теңіз атыс қолдауын қамтамасыз ету үшін тұрақты атыс қабілеті жобалау талабы емес еді. Сауда кемелерін қорғау және шабуылдаудың қосалқы рөлі үшін 6 дюймдік автоматты қос зениттік қарулар 8 миль биіктікке дейін ұшақтарға қарсы қабілетке ие болды. Тарихи тұрғыдан алғанда, бұл жеңіл қаруландыру болды және Вурчестерде қолданылған ұқсас американдық қарулар кедергілерге ұшырап, күтілгеннен нашар жұмыс істеді. Корея соғысының басында екі Mk XXIV мұнарасын "А" және "Б" позицияларында, екі жартылай автоматты Mk 6 қос 4,5 дюймдік зениттік қаруларын "Х" және "Y" позицияларында және әр жағында қос (Mark VI) немесе бір (Mark V) 4,5 дюймдік зениттік қаруларын орнатудың үшінші, төмен құнға түсетін нұсқасы қарастырылды. Бұл 1953 жылға дейін аяқталмайтын еді, себебі советтік Свердлов класындағы крейсерге қарсы беткі жауынгерлік жауап ретінде және 900-нен астам экипаж қажет болар еді. Сонымен қатар, RN 4,5 дюймдік DP зениттік қаруы соғыстан кейінгі жақсы әуе шабуылына қарсы қару емес еді, ал алты Mk 24 DC қуатты мұнаралары аяқталмаған және күрделі болды (екі жұп 274 және 275 типті директорлармен), ал Tiger класынан 1948 жылы DC сымдары алынып тасталғандықтан, Mk 24 класты жылдам аяқтауға жарамсыз болды. Жаңа крейсерлерде DC немесе екі жүйе емес, AC қуаты болуы керек деген қалау болды. Tiger крейсерлерін аяқтаудың пайдасы күмән тудырды, себебі советтік Ту-95 "Айғыр" турбовинтовинты және Ту-16 "Баджер" реактивті бомбалаушылары күткеннен жылдам және жоғары ұшты, бұл әуе шабуылына қарсы қорғаныс үшін зымыранмен жабдықталған кемелерді қолдауға қосымша дәлел болды. 6,9 дюймдік қалың бронясы, жылдамдығы және қашықтығы Tiger крейсерлерінен жоғары болды. Кореядан кейін тіпті 6 дюймдік бомбалау да Корольдік теңіз күштері үшін қабылдауға болмайтын болды және саяси қарсылықтан кейін Операция Мускетердің бірінші күні ғана рұқсат етілді. Соғыстан кейінгі кезеңде 4 дюймнен үлкен жаңа әуе шабуылына қарсы қаруларды жасау мәселесінде Корольдік теңіз күштері толығымен екіге бөлінді. 1946 жылы Кеме құрылысының директоры Чарльз Лилликрап жаңа автоматты 3 дюймдік/70 зениттік қаруларының жаңа Mk 26 DP 6 дюймдік зениттік қаруларының қажеттілігін жоятынын, себебі қарулар әуе шабуылына қарсы талапты орындайтынын айтты. Бұл және жаңа 3 дюймдік/70 және 6 дюймдік Mk 26 екіліктерінің сынақтан өтуіне алты жыл қалғандығы 1947 жылы Tiger және Minotaur крейсерлерінің тоқтатылуына және жаңа 6 дюймдік (және жаңа 5 дюймдік) қарулар бойынша жұмыстардың баяулауына әкелді. Mk 23 сынақтан өткен және тиімділігі жоғары болған, 1950 жылдары оның тиімділігі жақсарды.

Қайта қаралған жоба

1954 жылы үш кеме 1948 жылғы жоба бойынша, жаңа автоматты 6 дюймдік және 3 дюймдік зениттік қарулармен жабдықталуы бекітілді. Бұл шешім, үлкен шығынға түсетін, үлкен крейсерлерді немесе тиімділігі күмәнді жаңа әуе кемелерін тапсырыс беруден жалтарту мақсатында қабылданды. Совет крейсерлерінің сауда кемелеріне қарсы шабуыл жасауы мүмкін деген қауіпке қарсы, «Тигрлер» қашықтығы мен қару-жарағының жеткіліксіздігіне байланысты совет кемелерімен тікелей шайқасуға қабілетсіз болды. Ал Корольдік теңіз күштерінің (RN) басқа офицерлері тәжірибесіз орыс экипаждарына қарсы күресу үшін бірнеше «Даринг» немесе 41-типті эсминецтердің жеткілікті деп санды. Крейсерлерді Hawker Sea Hawk және de Havilland Sea Venom шабуылдық ұшақтары бар авианосецтермен тиімдірек қорқытуға және батыруға болар еді. Корольдік теңіз күштерінің тағдырын шешкен 1954 жылғы қарашадағы кабинет отырысы алты сағатқа созылды. Черчилль қорғаныс бюджетін шектеуге бекінді, осы арқылы ядролық қаруды және жақсы қорғалған RAF ұшақтарын дамытуға басымдық берді. «Тигрлердің» құрылысы 1954 жылғы шілдеде мақұлданды, олар енді «конвойлер мен авианосецтер тобына эскорттық және зениттік қолдау» ретінде қарастырылды. Корольдік теңіз күштері әрқайсысы 6 миллион фунт стерлингке үш жылда аяқтауды, жаңа крейсер жобасына қарағанда бес жылға және 12 миллион фунт стерлингке салыстырды. Жаңа автоматты 6 дюймдік және 3 дюймдік екі мақсатты зениттік қарулар өндіріске жіберілді. Жаңғыртылған «Тигрлер» уақытша шара болды, себебі басқарылатын зымырандармен жабдықталған кемелердің «кем дегенде он жылдан кейін» қолжетімді болады деп күтілді. Дункан Сэндистің 1957 жылғы қорғаныс ақ парағында Корольдік теңіз күштерінің ірі кемелерінің санын азайту ұсынылды; «Тигрлер», «Свифтсюр» және «Суперб» жаңа кемелер пайда болғанға дейін, аралық зениттік кемелер ретінде қызмет ететін болды, ал екінші дүниежүзілік соғыстағы екі крейсер сақтауға қойылды.

Бастапқы қызмет көрсету

Қайта құруға суперқұрылым мен көптеген инженерлік жүйелерді толығымен алып тастау кірді. Жабдықтар ауыстырылды немесе айнымалы токпен жұмыс істеуге бейімделді. "Тайгер" 1951 жылы, "Лайон" (бұрынғы "Дифенс") 1960 жылы, ал "Блейк" 1961 жылғы наурызда аяқталды. Кемелердің әрқайсының нақты құны 13-15 миллион фунт стерлингті құрады, бұл инфляцияның әсерінен болды. Сырт көрінісі бірдей болғанымен, үш "Тайгердің" электр жүйелері бір-бірінен мүлдем өзгеше болды. "Блейк" – 2.5 Мах жылдамдығымен ұшатын әуе нысаналарын жоя алатын, толығымен электрлік мұнаралары бар тәжірибелік кеме болды, бірақ 1963 жылы техникалық мамандардың жетіспеуіне байланысты резервке қойылды. Қайта құрудан бұрын "Гарелох" портында сегіз жыл тұрғаннан кейін кемеге күтімсіздік тиіп, 1963 жылы қазандық, механикалық және қару-жарақ ақауларына байланысты "Суэц шығысындағы" операциялардан алынып тасталды. Электрлік 3 дюймдік/70 зениттік артиллериялық жүйелер өте тиімді болғанымен, оларға күрделі техникалық қызмет көрсету және көптеген мамандықтары бар жұмысшылар қажет болды. Ал екі Mk 26 6 дюймдік автоматты зеңбіректер үнемі істен шығып, негізгі 30 секундтық ату мүмкіндігін сирек орындағандықтан "апатқа" ұшырады. HMNZS, Корольдік теңіз күштерінің бір бөлігімен бірге, 1964 жылы Оңтүстік-Шығыс Азиядағы авиациялық топтарды эскорттау үшін қайта жандандырылды, бұл Индонезия сатып алған "Свердлов" крейсерінің қаупін сейілтуге және 1965 жылы десанттық кемелерге әуе қорғанысын және жалпы флотка қолдау көрсетуге бағытталды. 1966 жылға қарай "Роялист", "Блейк" және "Лайон" сияқты кемелер Индонезия-Малайя қақтығысының соңғы жылында қолдауға келмейтін жағдайға жетті. Үлкен кемелер (1961 жылдан бастап) "Тигрлерге" балама ретінде MRS3 атыс басқару жүйесімен жаңартылды, олардың үш мұнарасы "Тигрлерге" қарағанда артықшылық берді.

Қайта құрулар

1964 жылға қарай консервативті үкімет пен әскери-теңіз күштерінің жартысы "Тигрлерді" беткейдегі шайқаста немесе флоттың әуе қорғанысында қолдануға енді мүмкін емес деп санады. Оларды жабуды қалағанмен, техникалық тұрғыдан үш жыл ғана жасалып, зор шығынмен салынғандықтан, саяси қиындықтар туды. CVA 01 жоспарланған авианосецтерінің және "Эскорт крейсері" бағдарламасының (әрқайсысы Sea Dart зениттік және Ikara су астына қарсы қару-жарақтарымен жабдықталған төрт тікұшақ тасымалдағыш кемесі, төрт "Chinook" типті тікұшақты пайдаланатын және 700 сарбазға арналған төтенше жағдайға арналған орынмен жабдықталған) құнына байланысты әскери-теңіз күштерінде қаржылық қысым болды. Жоспарланған он "Конти" кластың соңғы төртеуін жабу және "Тигрлердің" екі немесе үшін біреуін операциялық резервке жіберу "Эскорт крейсерінің" құнын өтемек болар еді, сондай-ақ 1960 жылы ауыстыру кемелері ретінде қарастырылған "Тигрлерді" алмастыруға немесе толық қаржыландырылған дәстүрлі крейсерлерді (а) Seaslug-сыз, бірдей корпус өлшемдері мен қару-жарақтары бар "Конти" класының өзгертілген нұсқалары, 4 6 Wessex тікұшағын тасымалдауға немесе (б) RAN ұсынған "Контилердің" нұсқалары немесе (3) қосымша шеберханалармен, бөлшектермен және жабдықтармен, сондай-ақ үш Wessex және американдық Tartar жүйесі үшін броньдық қорғаныспен жабдықталған крейсер стандартындағы "Конти" дизайнының кеңейтілген нұсқасы) қарастырылды. Алайда, Ұлыбританияның ядролық зымырандық су асты кемелерін салу туралы шешім "Эскорт крейсерлерінің" ұсынысын кейінге қалдырды, себебі бюджеттік қысым және Vickers жобалау командалары мен әскери-теңіз күштерінің өздерінің теңіз архитекторлары қазір ядролық су асты кемелерімен айналысып жатқан еді. "Эскорт крейсерлері" кейінге қалдырылса да, қажеттілік сақталды және 1963 жылы "Тигрлерді" қайта құру ең жылдам шешім ретінде анықталды. Суэцке шығысқа қарай су астына қарсы немесе Корольдік теңіз командасының әскери-теңізшілеріне арналған Westland Wessex тікұшақтарын тасымалдайтын тікұшақ тасымалдағыш кемесіне айналдыру 1964 жылғы 24 қаңтарда бекітілді. "Y" мұнарасының орнына үлкен ангар салынды, алдыңғы мұнаралар жағалауға бомбалау және су бетіндегі кемелерге қарсы жұмыс үшін сақталды. Суэцке шығысқа қарай суүсті операцияларын қолдау және жүргізу үшін қосымша қуатты кемелерді ұсынуға арналған, онда 1963-1964 жылдары Корольдік теңіз күштері үшін бір операциялық тасымалдағыш пен бір командалық тасымалдағышты қолдау логистикалық жағынан қиын болды. Бастапқы жоспарда үш 3 дюймдік қос монтаждауды жаңартылған сонармен және радармен, соның ішінде 965 типті және 992 типті нысананы көрсету радарларын 993 типтімен ауыстыруды сақтады. 1964 жылы Индонезиядағы қақтығыс күшейген кезде британдық армияның басымдығы 6 дюймдік пулеметтері бар "Тигрлерді" жағалауға қарсы бомбалау үшін сақтап қалу болды. 1965 жылы тікұшақ тасымалдағыш кемесіне айналдыру үшін үш конфигурация (X, Y және Z схемалары) қарастырылды. X схемасында бір тікұшаққа арналған палуба және үштік ангар болды, бірақ артқы 6 дюймдік мұнарасы және техникалық қызмет көрсету орны болмады, Y схемасында екі Wessex тікұшағына арналған палуба (бір уақытта бір ғана қону немесе ұшып кету) және 6 дюймдік және 3 дюймдік қару-жарақты алып тастау есебінен төрттік ангар болды, Z схемасында Y схемасына ұқсас палуба және ангар сыйымдылығы болды, бірақ екі тікұшақ бірден ұшып (немесе қону) мүмкін болды. Z схемасы ең жақсы нұсқа болып танылды, тіпті алты жылдық қызмет мерзімі болжанғандықтан, 15 айға созылып, бір кемеге 2 миллион фунт стерлинг кетеді деп күтілді. Жұмыс 15 айға жоспарланған жөндеумен бір уақытта жүргізілетін болады. Соңғы құны үш кемені қайта құруға және жөндеуге 12 миллион фунт стерлинг, ал тікұшақтарға 10,5 миллион фунт стерлинг болды. FAA-да 37 ұшқыш жетіспейтін кезде 75 ұшқыш қажет екені мойындалды. Жаңа крейсерлерді, сондай-ақ авианосецтерді жабудың саяси мәселесін болдырмау үшін 1964 жылғы қазанда сайланған Лейбористік үкімет командалық және флагмандық рөлдер үшін ірі кемелерді сақтап қалуды шешті және RN мен MoD үш "Тигр" крейсері бұрын авианосецтер қамтамасыз еткен су астына қарсы соғыс рөлін алмастыратыны туралы аргументін қабылдады. Сол кезде Корольдік флот негізінен Суэцке шығысқа бағытталған операцияларға бағытталған еді. Су астына қарсы ролі баяу индонезиялық және қытайлық дизельді су асты кемелеріне қарсы тұру болды. Теориялық тұрғыдан алғанда, тіпті бір "Тигр" ядролық тереңдік зарядын қолдануға қауіп төндіріп, авианосецтерде соққы және әуе шабуылы үшін орын босата алады. 1968 жылы үкімет кемелерді қысқарту туралы шешім қабылдағаннан кейін "Тигр" мен "Блейк" кемелерін қайта құруды жалғастырды. "Блейк" кемесін қайта құру кезінде жоспар көбірек мүмкіндіктерге ие Westland Sea King тікұшақтарын пайдалануға мүмкіндік беру үшін өзгертілді, бірақ жаңа, ұзартылған ангарда үш Sea King тікұшағын орналастыруға және қызмет көрсетуге ғана болады, бұл жағынан 3 дюймдік қару-жарақтарды тиімсіз Seacat зениттік қару жүйесімен алмастыруға мәжбүр етті. MoD-дің Солтүстік Атлант мұхитындағы советтік су асты кемелерін тоқтатуға берген төмен приоритеті тиімді су астына қарсы тікұшақ платформасы бар "Гермес" авианосецін амфибиялық тасымалдағышқа ("командалық тасымалдағышқа") айналдыру шешімінде көрінеді. Кейінірек пайда болғандар бұл ұсынысқа қосымша салмақ қосты. "Гермес" және "Булварк" үлкен болды және көбірек ангар сыйымдылығын ұсынды. Үкіметтің басымдығы Германиядағы әскери базалардағы ұшақтарды тактикалық және термоядролық қарулармен қаруландыру болды. Су астына қарсы, авианосецтерге, эсминецтерге және фрегаттарға арналған ядролық тереңдік зарядын ұсыну шектеулі болды, бірақ 1969 жылы ядролық тереңдік бомбаларын іске қосуға арналған кемелерге рұқсат берілді және бұл кемелер "Тигрлерге" қарағанда тыныш тыңдау платформаларын ұсынды. Жоспарланған төрт ірі 82 типті эсминецтер класы (CVA 01 авианосецтерін сүйемелдеу үшін жоспарланған) ядролық Ikara су астына қарсы зымырандарымен жабдықталған, ядролық тоқтатудың сенімдірек құралы болуы мүмкін еді, бірақ Ikara ақырында тек дәстүрлі 46 типті торпедаларды тасымалдау үшін жарақталып, 1966 жылғы қорғаныс туралы ақ парақтың нәтижесінде тек бір 82 типті әуе қорғаныс эсминеці, сынақ алаңы ретінде салынды. "Бристольде" тікұшақ ангары болмады және ескірген және күрделі бумен жұмыс істейтін жүйелерге байланысты мәселелерге тап болды. Басқа нұсқалар болмағандықтан, 1965 жылы "Блейк" кемесін тікұшақ крейсеріне айналдыру жұмыстары басталды, ал "Тигр" кемесі 1968 жылы айналдырылды. Корпустың құрылымдық жаңарту жұмыстары қиын және қымбат болды. Алайда, кемелер сәтті тікұшақ командалық крейсерлері ретінде қызмет етті және оларды алмастыру үшін "Invincible" кластың "through deck cruisers" құрылысын негіздеуге мүмкіндік берді. "Лайон" кемесін қайта құру кешігулер мен құрғақ доктардағы басқа жұмыстарға байланысты тоқтатылды. 1969 жылға қарай "Блейк" кемесін қайта құрудың қанағаттанарлық еместігі анық болды. "Лайон" 1965 жылдың соңына дейін операциялық күйде болды, содан кейін ол резервке жіберілді және "Тигр" кемесін қайта құру үшін бөлшектердің көзі ретінде пайдаланылды, ол 1975 жылы жаратылды. Қайта құру "Тигр" және "Блейк" кемелерін 380 тоннаға ауырлатты, толық сыйымдылығы 12,080 тоннаға жетті, ал экипаж саны 169-ға артып, 885-ке жетті. Бастапқыда "Блейк" кемесін қайта құру көзделгеннен қымбатқа түсті (£5.5 миллион), ал "Тигр" кемесі £13.25 миллионға дейін жетті, себебі сол кезде инфляция деңгейі жоғары болды.

Ескіру және пайдаланудан шығару

Блейк 1969 жылы, ал Тайгер 1972 жылы қызметке қайта оралды. Lion екі кемеге де запчасть беру үшін пайдаланылды, содан кейін 1975 жылы Thos. W. Ward компаниясымен сатылып, Инверкитингтегі кемелерді бөлшектеуге жіберілді. Жаңа консервативтік үкімет кезінде Корольдік теңіз күштерінің қаржысы мен әскер санының қысқартылуы, сондай-ақ Hawker Siddeley Nimrod теңіздік патрульді ұшақтары мен су асты кемелеріне қарсы операцияларға басымдық беру, осы класс кемелердің қажеттілігін азайтты. Крейсерді қайта іске қосу және оны тікұшақ тасымалдаушыға, содан кейін су асты кемелеріне қарсы тасымалдаушыға айналдыру, олардың Sea King тікұшақтарын екі есе көп тасымалдауына мүмкіндік берді, бұл Тигрлердің маңыздылығын одан әрі төмендетті. 1978 жылдың сәуір айында Тайгер қызметтен алынып, 1979 жылы Блейк та қызметтен алынды; екі кеме де Чатхэм кемежайында резервке қойылды. Блейк 1979 жылы қызметтен шығарылғанда, ол Корольдік теңіз күштерінде қызмет еткен соңғы крейсер болды және оның қызметінің аяқталуы 6 желтоқсан күні Англия жолағында соңғы рет бас қаруларын оқтап көрсетілді. Фолкленд соғысы кезінде Блейк пен Тайгер қайта қолдануға жарамдылығын анықтау үшін тексерілді. Тексеру нәтижесінде екі кеме де жақсы жағдайда екені анықталды және олар құрғақ докқа қойылды, Блейк – Чатхэмде, Тайгер – Портсмутте. Мамыр айының ортасында кемелер соғысқа қатыса алмайтыны белгілі болды және жұмыс тоқтатылды. Чили екі кемені сатып алуға қызығушылық білдірді, бірақ сауда одан әрі жүзеге аспады және кемелер тікелей тоқтатылды. Блейк 1982 жылдың тамыз айының соңында бөлшектеуге сатылды, ал Тайгер 1986 жылдың қыркүйегінде Испаниядағы кемелерді бөлшектейтін орынға жетті.

Кеме класының кемелері

Тудың аты(a) Корпус құрастырушы(b) Басты машина жасаушылар Құрылысы басталған Кездейсоқ шығарылған Қызметке қабылданған Қызметке кірістірілген Қызметтен шығарылған Шамамен құрылыс құны C20 (бұрынғы Bellerophon) 1 қазан 1941 25 қазан 1945 24 маусым 1942 2 қыркүйек 1944 шілде 1960 20 шілде 1960 желтоқсан 1972 14 375 000 фунт стерлинг C99 (бұрынғы Tiger, бұрынғы Blake) (a) & (b) Fairfield Shipbuilding and Engineering Company Govan, Glasgow. 17 тамыз 1942 20 желтоқсан 1945 наурыз 1961 8 наурыз 1961 желтоқсан 1979 14 940 000 фунт стерлинг