Кіріспе

Ян Флемингтің қысқа әңгімелер жинағы. «Сенің көздерің үшін ғана» – британдық автор Ян Флемингтің қысқа әңгімелер жинағы. Ондағы басты кейіпкер – британдық құпия қызметінің командирі Джеймс Бонд. Бұл кейіпкер туралы жазылған сегізінші кітап. Алғаш рет 1960 жылдың 11 сәуірінде «Джонатан Кейп» баспасынан жарық көрді. Бұл Флеминг үшін жаңа формат болды, өйткені ол бұрын Джеймс Бонд туралы әңгімелерді тек толыққанды роман түрінде ғана жазатын. Жинаққа бес әңгіме кіреді: «Көріністен өлтіруге дейін», «Сенің көздерің үшін ғана», «Кванттық жұбаныш», «Рисико» және «Хилдебранд сиректігі». Төрт әңгіме ешқашан түсірілмеген телесериалға арналған сюжеттердің бейімделуі болса, ал бесінші әңгімені Флеминг бұрын жазып, бірақ жарияламаған. Флеминг форматпен бірнеше тәжірибелер жасады, оның ішінде ол өте бағалаған жазушы В. Сомерсет Могамға арнап жазылған әңгіме де бар. Әңгімелерден алынған элементтер «Eon Productions» компаниясының Джеймс Бонд фильмдерінің бірнешесінде қолданылды, соның ішінде 1981 жылғы «Сенің көздерің үшін ғана» фильмінде, онда Роджер Мур Джеймс Бонд рөлінде ойнады. Фильм «Сенің көздерің үшін ғана» және «Рисико» әңгімелерінен кейіпкерлер мен сюжеттік элементтерді пайдаланды. «Көріністен өлтіруге дейін» әңгімесінің атауының бір бөлігі (бірақ кейіпкерлер мен сюжеттік элементтері жоқ) 1985 жылғы «Көріністен өлтіруге дейін» атты он төртінші Бонд фильміне берілді, ал «Хилдебранд сиректігі» әңгімесінен алынған сюжеттік элементтер 1989 жылғы «Өлтіруге лицензия» атты он алтыншы Бонд фильмінде қолданылды. «Кванттық жұбаныш» жиырма екінші Бонд фильмінің атауы ретінде пайдаланылды.

"Көруден өлтіруге дейін"

Бонд мотоциклмен жүретін хабаршының қанына қонған және оның аса құпия құжаттарын мотоциклмен жүретін кісі өлтірушінің ұрлағанын тергейді. Хабаршы SHAPE, Еуропадағы Одақтас Әскерлердің Бас Штабынан, сол кезде Версальде орналасқан, Франциядағы Сен-Жермендегі F станциясына жол тартқан еді. Бонд Паризде болғандықтан, оның жоғары бастығы М оны тергеуге кез келген жағдайда көмектесу үшін жібереді. Бонд өзін хабаршы ретінде жасырады және бұрынғы хабаршының бағытымен F станциясына қарай жол жүреді. Күтілгендей, кісі өлтіруші Бондты өлтіруге тырысады. Бірақ Бонд дайын тұрып, кісі өлтірушіні өлтіреді. Содан кейін ол кісі өлтірушінің жасырын базасын табады.

"Сенің көзіңе ғана"

"Сенің көзің үшін" Хавелоктардың – Ямайкадағы британдық жұптың – өлтірілуімен басталады. Олар өз мүлігін Кубаның құпия қызметінің қарсы барлау басшысы, бұрынғы гестапо офицері герр фон Хаммерштейнге сатудан бас тартысқан. Оларды майор Гонзалестің бұйрығымен екі кубалық кәсіби кісі өлтіреді; үшеуі де фон Хаммерштейнге жұмыс істейді. Хавелоктар М-нің жақын достары болып шығады, ол 1925 жылы олардың тойында күйеу жігіттің ең жақын досы болған. М кейін Бондқа, ресми құпия қызмет міндеттерімен байланысты емес, ерікті тапсырма береді: Канада арқылы Вермонтқа барып, фон Хаммерштейнді Эхо көліндегі жалға алынған үйінен тауып, оны өлтіру арқылы британдық азаматтарды нысанаға алуға тырысатын болашақ қылмыскерлерге ескерту жасау. Бонд оқиға орнына келгенде, Хавелоктардың қызы Джудиді кездестіреді, ол садақ пен жебемен өзінің жеке кек алу миссиясын орындауға ниетті. Джуди фон Хаммерштейн көлге сүңгіп бара жатқанда, қашықтықтан жебесімен арқасынан атқылайды. Одан кейін Бонд пен Гонзалес және екі кубалық қарулы адам арасында атыс болады. Бонд олардың барлығын өлтіріп, атыс кезінде жараланған Джудимен бірге Канадаға қайтады.

"Күңілдің серпінін көру"

Багам аралдарындағы тапсырмасын аяқтағаннан кейін Бонд Нассауда болады және Үкімет үйінде өткен көңіл көншітпейтін кешкі асқа қатысады. Басқа қонақтар кеткен соң Бонд, егер ол үйленсе, әуе хостессаға үйленгені жақсы болар еді дейді. Губернатор Бондқа бұрынғы мемлекеттік қызметкер Филип Мастерс пен әуе хостесса Рода Льюэллиннің арасындағы қарым-қатынас туралы айтады. Лондонға бағытталған рейсте танысқаннан кейін олар үйленеді және Бермудаға қоныстанады, бірақ Рода бай бермудалық отбасының үлкен ұлымен ұзақ ашық қарым-қатынас бастайды. Осының салдарынан Мастерстің жұмысы нашарлап, жүйкелік құлауға ұшырайды. Сауыққаннан кейін губернатор оған Бермудадан демалыс беріп, Вашингтонға жібереді. Қайтып келген соң Мастерс әйелінен ажырасуға шешім қабылдайды, үйін екіге бөліп, әрқайсысына жартысын береді және жеке өмірде әйелімен қарым-қатынас жасаудан бас тартады, бірақ олар әлі де қоғамда жұбайлар ретінде көріне береді. Соңында ол жалғыз Ұлыбританияға оралып, Роданы төленбеген қарыздармен және Бермудада тастап кетеді – бұл ол бірнеше ай бұрын жасамайтын қатыгездік. Губернатор Бондқа өзінің ойын түсіндіреді: "Қоңырдың кванты" нөлге жеткенде, адамдық сезім мен бір адамның екіншісіне деген құрметі жоғалып, қарым-қатынас аяқталады. Мастерс адал емес әйелінен кек алу жоспарына қол жеткізгеніне қарамастан, ол эмоционалдық тұрғыдан ешқашан қалпына келмейді. Кейін Рода канадалық байға тұрмысқа шығады. Губернатор Бондқа ұнамайтын кешкі ас серіктестерінің Рода мен оның күйеуі екенін айтады. Губернатор Бондқа олардың басынан өткендерге байланысты аздап қайғыру керектігін білдіреді.

"Ризико"

Бондты М Италияда Англияға есірткі тасымалдап жатқан есірткі контрабандасын тергеу үшін жібереді. М Бондқа ЦРУ-дың Кристатос деген дереккөзімен байланысуды тапсырады, ол Бондқа Энрико Коломбо деген адам осы істің артында тұрғанын айтады. Бонд Коломбо туралы көбірек мәлімет алуға шыққанда, ол қолға түсіріліп, Коломбоның "Колумбина" кемесіне жеткізіледі. Коломбо Бондқа Кристатостың есірткі контрабандасын басқаратынын және Кристатосқа орыстар қолдау көрсетіп жатқанын хабарлайды. Коломбо Италияға ешқандай ақпарат қайтып оралмаса, Бондқа ақпарат беруге келіседі; ал Бонд Коломбоға Кристатосты жоюға көмектесуге келіседі. Бонд, Коломбо және оның серіктері "Колумбина" кемесімен Санта-Марияға бет алады, онда Кристатостың адамдары тағы бір есірткі партиясын тиеп жатыр. Олар Кристатостың кемесіне және жақын орналасқан қоймаға шабуыл жасайды, сонда Кристатостың қойманың жанында бомба қоюға дайындалып жатқанын көреді. Кристатос қашуға тырысады, бірақ Бонд оны өлтіреді.

"Хилдебрандтың сирек кездесетін түрі"

Бонд Сейшель аралдарында тапсырмада болады; өзінің ықпалды және байланыстары жақсы жергілікті байланысшысы Фидель Барби арқылы ол сирек кездесетін балықты іздеуге көмектесу үшін екеуін сынап көретін американдық миллионер Милтон Крестпен танысады. Бонд, Барби, Крест және оның ағылшын әйелі Элизабет Кресттің қайығы Уэйкрестке мініп, балықты іздеуге шығады. Саяхат барысында Бонд Милтонның айналасындағыларға, әсіресе әйеліне сөзбен және физикалық зорлық көрсетіп, қорлайтынын біледі – ол әйелін "Түзетуші" деп аталатын шағаланың құйрығымен жазалайды. Крест Хилдебранд балығын тауып, оны және көптеген басқа балықтарды суға у құйып өлтіреді. Уэйкрест портына қарай бет алады. Жолда Крест мас болып, Бонд пен Барбиді қорлайды және әйеліне тағы да шағаланың құйрығымен ұратынын айтады. Кейінгі түні Бонд Кресттің тұншығып жатқанын естиді; тексергенде Бонд Кресттің сирек кездесетін балықты тамағына тығып өлтіргенін анықтайды. Қылмыстық тергеуге қатыспау үшін Бонд Кресті теңізге лақтырып, қылмыс орнын тазартады, оның арқанның бірі жыртылып, суға құлағандай көрінеді. Бонд Барби мен миссис Крестке күдікпен қарайды, бірақ кім кінәлі екеніне нақты көз жеткізе алмайды.

Кейіпкерлер мен тақырыптар

Бондауды жалғастырған автор Реймонд Бенсон екі повестьтің ("Кванттық жұбаныш" және "Хилдебрандтың сирек кездесетін нұсқасы") Флеминг үшін жаңа тәжірибе екенін, ал қалған үшеуінің тікелей Бондау оқиғалары екенін айтады. Екі тәжірибелік повестьте Бондқа көбірек адамдық қасиеттер берілген, "Кванттық жұбаныш" губернатордың әңгімесіне Бондтың шынайы жанашырлықпен жауап беруін көрсетеді, өйткені ол Филип Мастерс пен Рода Льюэллиннің өмірін соңғы миссиясынан гөрі қызықтырақ деп санайды; ол енді ЦРУ-ға баруын "жалықтыратын және қызықсыз" деп есептейді. "Хилдебрандтың сирек кездесетін нұсқасында" Бондтың игіліктік жағы да көрінеді, ол Лиздің күйеуінен қиналуына және Милтон Кресттің балыққа у қолдануына деген қайғы сезімін білдіреді. "For Your Eyes Only" повесінде Бондтың М-мен қарым-қатынасының бір қыры көрсетілген, Бонд М-нің достары, Хавелоктарды өлтіргендерге не істеу керектігін шешуді М-нің мойнынан алып қояды; бұл сахна оқырманға басшылықтың ауырлығын және М-нің қандай жол таңдау керектігін білмейтіндігін көрсетеді. Бенсонның сөзіне сүйенсек, М-нің достарының қызы Джуди Хавелок – қатал және тапқыр кейіпкер, бірақ ата-анасының өлімінен кек алғаннан кейін ол жұмсарып, Бондқа әдеттегідей қорғаушы рөлін атқаруға мүмкіндік береді. "Risico" повесінде ғалым Кристоф Линднер Энрико Коломбоны дәстүрлі жаулардың моральдық принциптеріне жақын, бірақ Бондты қолдап, жақсылыққа қызмет ететін кейіпкерлердің мысалы ретінде көрсетеді; осы типтегі басқа кейіпкерлерге Дарко Керим ("Орысстан сүйіспенділікпен"), Тайгер Танака ("Тек екі рет өмір сүресіз") және Марк Анже Драко ("Оның Маjestісінің құпия қызметі") жатады. Екінші дүниежүзілік соғыс тағы да оқиғаларда көрінеді: "Сенің көздерің үшін" повесінде фон Хаммерштейн бұрынғы гестапо офицері, ал RCMP офицері полковник Джонс Монтгомеридің 8-ші армиясында британдықтармен бірге қызмет еткен. "Хилдебрандтың сирек кездесетін нұсқасында" Милтон Крест неміс тегінен, ал "Risico" повесінде Энрико Коломбо мен Аристотель Кристатос екеуі де соғыста британдықтар үшін шайқасқан. Әділеттік пен кек алу тақырыбы екі повестьтің мазмұнын құрайды. "Сенің көздерің үшін" повесінде кек алу идеясы түрлі бұрыштардан қарастырылады: Бондтың, М-нің және Джуди Хавелоктың, олардың әрқайсысының өзіндік түсінігі бар. Бондтың өлтіруге қатысты көзқарасы да "Сенің көздерің үшін" повесінде талданса, өлтірудің моральдық жағы "Хилдебрандтың сирек кездесетін нұсқасында" талқыланады.

Өмірбаян

1958 жылдың жазында CBS телеарнасы Флемингке Джеймс Бонд кейіпкеріне негізделген телешоу эпизодтарын жазуды тапсырды. Бұл келісім 1954 жылы «Казино Рояль» теледидарлық бейімдемесі CBS телехикаясының «Climax!» эпизоды ретінде сәтті болғаннан кейін туындады. Флеминг келісімге келісті және серияның жоспарларын жаза бастады; бірақ, CBS кейін бұл идеядан бас тартты. 1959 жылдың қаңтар және ақпан айларында Флеминг осы теледидарлық сюжеттердің төртеуін Ямайкадағы «Голденай» иелігінде қысқа әңгімелерге өңдеді және 1958 жылдың жазында жазған бесінші әңгімесін қосты. Флемингтің өмірбаяншысы Эндрю Лайсетт сол кезде Флеминг теледидар сценарийлерін де, әңгімелер жинағын да жазып жатқанын айтты. «Ианның шаршау және өзіне сенімсіздік сезімі оның жазуына әсер ете бастады» және мұны Бондтың ішкі ой-толғанысынан байқауға болады.

"Көруден өлтіруге дейін"

"Көріністен өлтіруге дейін" бастапқыда Хьюго Дракстың, "Айшық" романының жауын, тарихын көрсету үшін жоспарланған. Оқиға Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде өрілмек, онда Дракс мотоциклмен апатқа ұшырап, американдық госпитальге жеткізілетін қатіл ретінде бейнеленген. Кейін госпиталь бомбаға түсіп, Дракс жадын жоғалтып, беті деформацияланады. Бұл оқиғаны Флеминг телесериал үшін дайындаған. SHAPE қауіпсіздік басшысы, полковник Шрайбер, Бондтың антонимі ретінде суреттелген – ақшыл шашы, банк директорындай сыртқы келбеті, отбасының күміс жақтаулы суреттері мен жалғыз ақ гүл тұрған кеңсесі; бұл сипаттама Флемингтің Шрайбердің мінезі мен бояусыздығын көрсету үшін түстерді пайдаланғанын аңғартады. Жер астындағы тығылатын орын идеясы Флемингтің ағасы Питердің 1940 жылы Германияның шапқынына қарсы тұру үшін Ұлыбританияда туннель желілерін қазған қосымша жасақтарынан шабыт алған. Алғашқыда оқиға "Жұмсақпен қатал" деп аталып, кейін басылымға "Сенің көздерің үшін" атпен таңдалған.

"Сенің көзіңе ғана"

Бастапқыда бұл оқиға "Адамның еңбегі" деп аталды және Вермонт штатында өрбітіп, Флеминг достасы Ивар Брайстың "Black Hollow Farm" шаруашылығында көптеген жазды өткізген еді. Осы шаруашылық фон Хаммерштейннің "Эхо көлі" деген тығынының үлгісіне айналды. Оқиғадағы жаудың аты – фон Хаммерштейн, ол Гитлердің қарсыласы болған генерал барон Курт фон Хаммерштейн Экордтан (1878–1943) алынған. Флеминг оқиғаны "Өлім эхо қалдырады" деп атауды да ойластырған, ал оқиғаның негізі "Қатаң әділдік" болды, ол телесериалдың үшінші бөлімі болуға тиіс еді.

"Күңілдің серпінін көру"

"Кванттық жұбаныш" Флемингке оның көршісі және сүйіктісі Бланш Блэкуэллдің, Флемингті мемлекеттік қызметкер Филип Мастерс ретінде бейнелеген нақты полиция инспекторы туралы айтқан әңгімесінен шабыттанды. Флеминг Блэкуэллге "Картье" сағатын сыйлады. Флеминг өте құрмет тұтқан жазушы В. Сомерсет Моэмға құрмет көрсетіп, әңгімені Моэмнің стилінде жазды. "Агент пен жоғары дәрежелі дипломат арасындағы әлеуметтік теңсіздікке байланысты жеке әңгіме" форматы Моэмнің "Ерлігі" атты әңгімесінен алынған. "Кванттық жұбаныш" алғаш рет 1959 жылдың мамыр айында АҚШ-тағы Cosmopolitan журналында, содан кейін 1959 жылдың қарашасында Ұлыбританияда Modern Woman's Magazine журналында жарияланды.

"Ризико"

1958 жылы Флеминг әйелі Эннмен бірге Венецияда және Лидо түбегінде демалысқа шықты; Флеминг Томас Маннның "Венециядағы өлім" атты шығармасына, ол Лидоға негізделген, зор құрметпен қарады, және Флемингтер осы себепті "Рисико" романы үшін фон ретінде пайдаланып, сол жерге сапарлады. Романдағы Лизл атты сүйікті кейіпкері үшін Флеминг 1930 жылдары саяхаттаған Австрияның Кицбюхель қаласындағы бұрынғы қарындасының есімін пайдаланды. Ал Коломбо есімін Флеминг Феррари қозғалтқышын жасаған инженер Джоаккино Коломбоның тегінен алды.

"Хилдебрандтың сирек кездесетін түрі"

1958 жылғы сәуірде Флеминг Бомбей арқылы Сейшель аралдарына ұшып, The Sunday Times газеті үшін қазына іздеу туралы репортаж жазды. Іздеу оның күткендей қызықты болмаса да, Флеминг аралдың көптеген ерекшеліктерін "Хилдебрандтың сирек кездесетін түрі" романында пайдаланды. Флеминг Сейшель аралдарының тұсын өзінің және Бланш Блэкуэллдің Ямайка маңындағы Педро Кис есімді екі аралға сапар жасаған кездегі тәжірибесімен қосты, сонда олар екі ғалымның сынама алу үшін у қолданғанын көрген. Романдағы жаман мінезді, зорлық-зомбылыққа бейім американдық миллионер рөліне Флеминг Милтон Крест есімін таңдады: Милтон – британдық әскер мен агенттерді неміс патрульдері арқылы жеткізген грек теңіз капитанының кодовое аты, ол "Құрмет көрсету орденімен" және MBE орденімен марапатталған, ал Крест – Флеминг Сейшель аралдарында ішкен тоник пен имбирь сусынын атауы. "Хилдебрандтың сирек кездесетін түрі" алғаш рет 1960 жылғы наурыз айында Playboy журналында жарияланды.

Шығару және қабылдау

"Көздерің үшін ғана" 1960 жылдың 11 сәуірінде Ұлыбританияда Джонатан Кейп баспасынан қатты мұқабамен жарық көрді; кітап 252 беттен тұрады және он бес шиллинг тұрады. "Бірінші әңгімеде ертегілерге тән қисынсыздық көп, бірақ қалғандары Маугам стилінде жазылған" деп жазды. Ричардсон форматты ұнатып, "қысқа формат оған өте жақсы сай келеді" деді, бірақ кемшілігі – "егер ол қиялдарды тексерсе, махаббат оқиғаларын тоқтатады". "Бірін қоспағанда, барлық әңгімелер 007 стандартына сай" деді. Сыншы да қысқа форматтың Бондқа жақсы сай келетінін және "қыз персонаждар, әңгіме қысқа болғандықтан оларға тек эпизодтық рөлдер берілсе де, бұрынғыдай тартымды әрі әдемі" екенін айтты. Стейд әңгімелерде "кейде Ашенденнің эхосы мен "Жабайы еркек" романынан үзінділер байқалады, бірақ Бондтың атмосферасы көзді жеміргендей" деп есептеді. Дегенмен, қысқа әңгіме түрінде Бучер Бондтың әңгімелері "ұқсас" екенін айтады. Фильмде Бонд рөлін сомдаған Дэниел Крейг фильмнің де әңгімедегі басты тақырыптық элементті бөлісетінін айтты, өйткені "ол қарым-қатынастағы жайлылыққа қатысты, егер ол болмаса, қарым-қатынастан бас тарту керек. Егер бір-біріңізге құрмет танытпасаңыз, бәрі бітті, ал соңғы фильмнің соңында Бондтың жанында бұл жайлылық жоқ, өйткені оның сүйіктісі өлтірілді".

"Спектр" (2015)

2015 жылғы «Спектр» фильмінде М және Бонд Лондон қауіпсіз үйінде кездеседі, оның есік тақтасында «Хилдебранд баспалары және сирек туындылары» деп жазылған, бұл «Хилдебранд сирек туындысына» сілтеме жасайды.