Немец операсы: тарихы, бастауы, Италия операсымен бәсекесі. Генрих Шютц, Гендель, Глюк сияқты композиторлар туралы ақпарат. Немец тіліндегі опера өнері.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Неміс тіліндегі опера – Германия, Австрия және осы елдерге дейінгі тарихи неміс мемлекеттерін қамтитын неміс тілді елдердің операсы. Неміс тіліндегі опера Италияда операның тууынан кейін тамаша жылдамдықпен пайда болды. Бірінші итальян операсы – Жакопо Перидің 1598 жылғы «Дафне» операсы. 1627 жылы Генрих Шюц осы либреттоның неміс тіліндегі аудармасына музыка жазды. Алайда, 17 және 18 ғасырлардың көп бөлігінде неміс тіліндегі опера итальян тіліндегі өзінің бәсекелесінің көлеңкесінен шығу үшін күресті, ал Гандель және Глюк сияқты неміс туған композиторлар опера-сериа сияқты шетелдік дәстүрлерде жұмыс істеуді жөн көрді. Рейнхард Кайзер сияқты кейбір барокко композиторлары итальяндық үстемдікке қарсы тұруға тырысты, ал театр директоры Абель Сейлер 1770 жылдары неміс операсын белсенді түрде насихаттады, бірақ неміс тіліндегі операның берік дәстүрі тек Моцарт пайда болғаннан кейін ғана қалыптасты. Моцарт қарапайым, танымал «Зингшпиль» жанрын әлдеқайда күрделі деңгейге көтерді. Бетховен оның үлгісімен «Фиделио» операсындағы идеалдық көзқарасын көрсетті; ал 1821 жылы жарық көрген «Der Freischütz» операсымен Вебер романтизмнің ықпалымен ерекше неміс операсын құрды. Вебердің жаңалықтары музыка тарихындағы ең революциялық және даулы тұлғалардың бірі – Вагнердің жаңалықтарымен басылды. Вагнер операны «музыкалық драма» ретіндегі идеалына жетуге ұмтылды, ария мен речитатив арасындағы барлық айырмашылықты жойып, күрделі лейтмотивтер желісін қолданды және оркестрдің қуатын және байлығын едәуір арттырды. Вагнер өзінің «Der Ring des Nibelungen» атты алып опералық циклында герман мифологиясын да пайдаланды. Вагнерден кейін опера ешқашан бұрынғысы сияқты болмады, оның ықпалы орасан зор болды. Оның ізбасарларының ең табыстысы Рихард Штраус болды. Опера 20 ғасырдың басында Германиядағы Хиндемит, Бузони және Вейл сияқты тұлғалардың еңбектері арқасында гүлденді, бірақ Адольф Гитлердің билікке келуі көптеген композиторларды үнсіздікке немесе эмиграцияға мәжбүр етті. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін жас опера авторлары Шоенберг пен Бергтің мысалынан шабыттанды, олар ғасырдың басында атональдық және сериалдық сияқты модернистік техникаларды енгізді. Қазіргі опера саласында Ханс Вернер Хенце сияқты композиторлар жұмыс істеп жатыр. Моцарт, Вебер, Вагнер, Рихард Штраус және Бергтің есімдері көрсеткендей, Германия мен Австрия еуропалық мәдениеттегі ең күшті опералық дәстүрлердің біріне ие. Бұл Германиядағы, әсіресе ірі қалалардың әрқайсысында осындай туындыларды қоюға арналған жеке театрлары бар опера театрларының көп санында және Зальцбург фестивалі сияқты халықаралық деңгейде танымал опералық шараларда да көрініс береді.
Opera in German is that of the German speaking countries, which include Germany, Austria, and the historic German states that pre date those countries. German language opera appeared remarkably quickly after the birth of opera itself in Italy. The first Italian opera was Jacopo Peri's Dafne of 1598. In 1627, Heinrich Schütz provided the music for a German translation of the same libretto. Yet during much of the 17th and 18th centuries German language opera would struggle to emerge from the shadow of its Italian language rival, with leading German born composers such as Handel and Gluck opting to work in foreign traditions such as opera seria. Some Baroque composers, such as Reinhard Keiser, did try to challenge Italian dominance, and the theatre principal Abel Seyler became an eager promoter of German opera in the 1770s, but it was only with the appearance of Mozart that a lasting tradition of serious German language opera was established. Mozart took the simple, popular genre of Singspiel and turned it into something far more sophisticated. Beethoven followed his example with the idealistic Fidelio; and with Der Freischütz of 1821, Weber established a uniquely German form of opera under the influence of Romanticism. Weber's innovations were eclipsed by those of Wagner, one of the most revolutionary and controversial figures in musical history. Wagner strove to achieve his ideal of opera as "music drama", eliminating all distinction between aria and recitative, employing a complex web of leitmotifs and vastly increasing the power and richness of the orchestra. Wagner also drew on Germanic mythology in his huge operatic cycle Der Ring des Nibelungen. After Wagner, opera could never be the same again, so great was his influence. The most successful of his followers was Richard Strauss. Opera flourished in German speaking lands in the early 20th century in the hands of figures such as Hindemith, Busoni and Weill until Adolf Hitler's seizure of power forced many composers into silence or exile. After World War II young opera writers were inspired by the example of Schoenberg and Berg who had pioneered modernist techniques such as atonality and serialism in the earlier decades of the century. Composers at work in the field of opera today include Hans Werner Henze. As the names of Mozart, Weber, Wagner, Richard Strauss and Berg indicate, Germany and Austria have one of the strongest operatic traditions in European culture. This is also evidenced by the large number of opera houses, particularly in Germany where almost every major city has its own theatre for staging such works, as well as internationally renowned operatic events such as the Salzburg Festival.
Туу
Әлемдегі ең алғашқы опера – 1598 жылы Флоренцияда пайда болған Джакопо Перидің «Дафне» операсы. Үш он жылдан кейін Генрих Шюц сол либреттоны ақын Мартин Опицтің аудармасында жазды, осылайша алғашқы неміс тіліндегі операны жасады. Шюцтің «Дафне» операсының музыкасы қазір жоғалып кетті және қойылымның егжей-тегжейі белгісіз, бірақ ол 1627 жылы Торгауда Гессен-Дармштадт графы Георг II мен Саксония ханшайымы София Элеонораның некесін тойлау үшін жазылғандығы белгілі. Италиядағыдай, Германия мен Австриядағы операның алғашқы демеушілері патшалар мен аристократия болды, олар Альп тауларының оңтүстігінен келген композиторлар мен әншілерді жақсы көретін. Антонио Чести ерекше табысқа жетті, 1668 жылы Венадағы императорлық сарай үшін әсем опералық қойылым – «Il pomo d'oro» операсын ұсынды. Итальян тіліндегі опера барокко және классикалық дәуірлерде неміс тілді елдерге елеулі әсерін тигізе берді. Дегенмен, жергілікті формалар да дамыды. 1644 жылы Нюрнбергте Зигмунд Штаден «рухани пастораль» – «Seelevig» шығармасын жасады, ол неміс тіліндегі опера жанры – зингшпильді алдын ала болжады, онда ариялар сөйлеу диалогымен алмасады. «Seelevig» – заманауи мектеп драмаларының үлгісімен шабыттанған моральдық аллегория және музыкасы сақталған алғашқы неміс операсы.
The world's first opera was Dafne by Jacopo Peri, which appeared in Florence in 1598. Three decades later Heinrich Schütz set the same libretto in a translation by the poet Martin Opitz, thus creating the first ever German language opera. The music to Schütz's Dafne is now lost and details of the performance are sketchy, but it is known to have been written to celebrate the marriage of Landgrave Georg II of Hessen Darmstadt to Princess Sophia Eleonora of Saxony in Torgau in 1627. As in Italy, the first patrons of opera in Germany and Austria were royalty and the nobility, and they tended to favour composers and singers from south of the Alps. Antonio Cesti was particularly successful, providing the huge operatic extravaganza Il pomo d'oro for the imperial court in Vienna in 1668. Opera in Italian would continue to exercise a considerable sway over German speaking lands throughout the Baroque and Classical periods. Nevertheless, native forms were developing too. In Nuremberg in 1644, Sigmund Staden produced the "spiritual pastorale", Seelewig, which foreshadows the Singspiel, a genre of German language opera in which arias alternate with spoken dialogue. Seelewig was a moral allegory inspired by the example of contemporary school dramas and is the first German opera whose music has survived.
Гамбург 16781738 жыл
Тағы бір маңызды оқиға – 1678 жылы Гамбургте театрдың ашылуы. Ол өз тілінде операны ұнататын жергілікті орта тапқа арналған еді. Жаңа опера театры Иоганн Тейленің Адам мен Хауа туралы «Der erschaffene, gefallene und aufgerichtete Mensch» операсымен ашылды. Бірақ театрдың көп бөлігін жүзден астам опера жазған, оның алпысы Гамбург үшін болған Рейнхард Кейзердің шығармалары құрады. Бастапқыда Гамбургте қойылған опералардың барлығы діни тақырыпта болды, бұл пиетизм ағымының шіркеу басшыларының театрды аморальды деп сынауына жол бермеу үшін жасалды. Алайда Кейзер және Иоганн Маттесон сияқты композиторлар тақырыптар ауқымын кеңейтіп, тарихи және мифологиялық сюжеттерді де қосты. Кейзер шетелдік опера дәстүрлерін пайдаланды, мысалы, француздық Лулли дәстүрінің үлгісімен билерді қосты. Оның операларындағы речитатив әрқашан неміс тілінде болды, осылайша көрермендер сюжетті түсіне алды, бірақ 1703 жылдан бастап «Клавдий» операсында итальян тілінде арияларды енгізе бастады, бұл әншілерге виртуоздығын көрсетуге мүмкіндік берді. Гамбург стилінің ерекшелігі – эклектизмі. Телеманның 1726 жылғы «Орфей» операсында атақты Гендель операларынан алынған итальян тіліндегі ариялар мен Луллидің сөздеріне жазылған француз тіліндегі хорлар бар. Гамбург операсында комедиялық кейіпкерлер де кездеседі (Кейзердің 1707 жылғы «Карнавал фон Венедиг» операсында олар жергілікті төменгі саксон диалектісінде сөйлейді), бұл Метастазио анықтаған опера сериясының жоғары стильдік бағытына кері келді. Дегенмен, болашақ итальян операсына тиесілі болды. Сол дәуірдегі ең танымал неміс опера композиторы Гендель мансабының басында Гамбург үшін төрт опера жазды, бірақ көп ұзамай Италия мен Англияда опера сериясын жазуға көшті. 1738 жылы Theater am Gänsemarkt банкротқа ұшырады және келесі онжылдықтарда неміс тіліндегі операның дамуы төмендеді. Германиядағы басқа ерте опера театрларының қатарында 1701 жылы Лейпцигтегі Oper am Brühl және Наумбургтегі Opernhaus vorm Salztor бар. Екеуі де қалалардағы сауда жәрмеңкелерінде өнер көрсетіп, неміс және итальян операларын, сондай-ақ олардың қосындысын ұсынды. Лейпцигтегі театр Лейпциг қаласының қаржыландыруымен жұмыс істесе, Наумбургтегі театрды Саксен герцогы Мориц Вильгельм бастап, қолдады, бірақ ол қоғамдық қойылымдар ұйымдастырды.
Another important development was the founding of the Theater am Gänsemarkt in Hamburg in 1678, aimed at the local middle classes who preferred opera in their own language. The new opera house opened with a performance of Johann Theile's Der erschaffene, gefallene und aufgerichtete Mensch, based on the story of Adam and Eve. The theatre, however, would come to be dominated by the works of Reinhard Keiser, an enormously prolific composer who wrote over a hundred operas, sixty of them for Hamburg. Initially, the works performed in Hamburg had all been on religious themes in an attempt to ward off criticisms by Pietist church authorities that the theatre was immoral, but Keiser and fellow composers such as Johann Mattheson broadened the range of subject matter to include the historical and the mythological. Keiser drew on foreign operatic traditions, for instance he included dances after the model of the French tradition of Lully. The recitative in his operas was always in German so the audience could follow the plot, but from Claudius in 1703 he began to include arias in Italian which allowed for florid vocal display. The hallmark of the Hamburg style was its eclecticism. Orpheus (1726) by Telemann contains arias in Italian setting texts taken from famous Handel operas as well as choruses in French to words originally set by Lully. Hamburg opera might also include comic characters (Keiser's Der Carneval von Venedig of 1707 has them speaking in the local Lower Saxon dialect), marking a great contrast to the elevated new style of opera seria as defined by Metastasio. Yet the immediate future belonged to Italian opera. The most famous German born opera composer of the era, Handel, wrote four operas for Hamburg at the beginning of his career but soon moved on to write opera seria in Italy and England. In 1738, the Theater am Gänsemarkt went bankrupt and the fortunes of serious opera in German went into decline for the next few decades. Other early opera houses in Germany included the Oper am Brühl in Leipzig and the Opernhaus vorm Salztor in Naumburg in 1701. Both played during the trade fairs in the towns, presenting both German and Italian opera, and a combination of both. While the house in Leipzig was financed by the town of Leipzig, the house in Naumburg was initiated and supported by the ruler, Moritz Wilhelm, Duke of Saxe Zeitz, but offered public performances.
Opera seria, Singspiel, мелодрама, ертедегі маңызды неміс операсы
Ол кездегі басқа да жетекші неміс композиторлары Гендельдің үлгісімен жүруге бейім болды. Мұның себебі, түрлі неміс мемлекеттерінің сарайлары итальян тіліндегі операны жоғары бағалағандықтан болды. 1730 жылы опера сериясының басты жақтаушысы, итальяндық либретто авторы Метастазио Венада императорлық ақын қызметіне орналасып, тұрақтанды. Иоганн Адольф Хассе Дрездендегі Саксония курфюрстінің сарайы үшін итальян тілінде опералар жазды. Хассе, сондай-ақ Карл Генрих Граун да Берлиндегі Ұлы Фридрихтің сарайына опералар жазды. 1755 жылы тұңғыш рет қойылған Граунның «Монтезума» операсының либреттосын өзі патша жазған. 1770-ші жылдардың ортасына дейін аристократтардың қолдауынан айырылған неміс операсы, өмір сүру үшін жалпы халыққа жүгінуге мәжбүр болды. Осыдан театр труппалары қаладан қалаға гастрольдік сапарлар жасауға көшті. «Сингшпиль» неміс операсының ең танымал түріне айналды, әсіресе композитор Иоганн Адам Хиллердің жетекшілігімен. Хиллердің 1766 жылы «Die verwandelten Weiber» әнұранын жаңаша өңдеуі жанр тарихындағы маңызды оқиға болды, бірақ оның ең танымал туындысы «Die Jagd» (1770) болды. Бұл «Сингшпильдер» – сөйлеу диалогы мен ән араластырылған комедиялар, оларға Англиядағы балладалық опера мен Франциядағы опера-комик сияқты ұқсас жанрлар ықпал еткен. Көбінесе сезімтал сюжеттері мен өте қарапайым музыкасымен ерекшеленетін «Сингшпильдер», көркемдік тұрғыдан заманауи опера серияларына жете алмады. 1770-ші жылдар неміс тіліндегі опера тарихындағы маңызды онжылдық болды. Абель Сейлердің театр труппасы неміс тіліндегі операның негізін қалады, ал Сейлер Хиллер, Георг Бенда, Антон Швайцер және басқа композиторлардың операларына тапсырыс берді. Неміс операсының маңызды туындысы Антон Швайцердің «Альцеста» операсы болды, либреттосын Виланд жазды және Сейлер тапсырыс берді, ол 1773 жылы Веймарда тұңғыш рет қойылды. Эрнст Кристоф Дресслер «Альцестаны» «неміс операсының үлгісі» деп атады және оны алғашқы маңызды неміс операсы деп сипаттады. 1770-ші жылдары Георг Бенда сияқты композиторлар операға мүмкін балама ретінде қарастырылған музыкалық театр түрі – мелодрамамен тәжірибе жасауды бастады. Неміс тілді Еуропадағы театр труппаларында танымал болған ерте мелодрамаларға Бенданың «Ариадна на Наксосе» және «Медея» (екеуі де 1775 жылы тұңғыш рет қойылды) кірді. Ұзақ уақыттан кейін неміс операларының өсіп келе жатқан репертуарына басқа да маңызды үлестер енгізілді. Олардың қатарында Гюнтер фон Шварцбург операсы бар, ол композитор Игнац Холцбауэр мен либретто авторы Антон Клейннің 1777 жылы тұңғыш рет қойылған, неміс тарихынан алынған тақырыбымен ерекшеленеді. André Ernest Modeste Grétry сияқты композиторлардың итальян және француз тіліндегі бастапқы операларының саны көбейіп, неміс тілінде орындауға бейімделді. Онжылдықтың соңында неміс операсы Орталық Еуропаның барлық аймақтарында естілуде, бұл Мангейм мен Венада құрылған Nationaltheater-лердің қолдауының арқасында мүмкін болды, олар репертуарды одан әрі дамытты. Жоғарыда аталғандармен қатар, 1770 және 1780 жылдары неміс тіліндегі операның көрнекті композиторлары Иоганн Андре, Карл Диттерс фон Диттерсдорф, Кристиан Готлоб Нифе, Игнац Умлауф және Эрнст Вильгельм Вольф болды. Германияның сахналарында сәтті қойылған «Der Doktor und Apotheker» сияқты туындыларының арқасында Диттерс 1780-ші жылдардың ортасы мен 1790-шы жылдардың ортасы аралығында неміс операсының ерекше табысты композиторы болды.
The other leading German composers of the time tended to follow Handel's example. This was because the courts of the various German states favoured opera in Italian. In 1730 the chief proponent of opera seria, the Italian librettist Metastasio, took up residence as the imperial poet in Vienna. Johann Adolph Hasse wrote operas in Italian for the court of the Elector of Saxony in Dresden. Hasse also wrote operas for the court of Frederick the Great in Berlin, as did Carl Heinrich Graun. The king himself supplied the libretto for Graun's Montezuma, first performed in 1755. Deprived of aristocratic patronage until the mid 1770s, opera in German was forced to look to the general public to survive. This meant theatrical companies had to tour from town to town. The Singspiel became the most popular form of German opera, especially in the hands of the composer Johann Adam Hiller. Hiller's 1766 reworking of the Singspiel Die verwandelten Weiber was a landmark in the history of the genre, although his most famous work would be Die Jagd (1770). These Singspiele were comedies mixing spoken dialogue and singing, influenced by the similar genres of the ballad opera in England and the opéra comique in France. Often having sentimental plots and extremely simple music, Singspiele were no match for contemporary opera serias in artistic sophistication. The 1770s marked an important decade in the history of German language opera. The theatre company of Abel Seyler pioneered serious German language opera, and Seyler commissioned operas by Hiller, Georg Benda, Anton Schweitzer and other composers. A milestone of German opera was Anton Schweitzer's Alceste, with a libretto by Wieland and commissioned by Seyler, which premiered in 1773 in Weimar. Alceste was called "a model for German opera" by Ernst Christoph Dressler and has been described as the first serious German opera. It was also in the 1770s that composers, like Georg Benda, began experimenting with melodrama, a type of music theatre which some commentators saw as a viable alternative to opera. Early melodramas that proved popular with theatre troupes throughout German speaking Europe included Benda's Ariadne auf Naxos and Medea (both premiered in 1775). Other important contributions to a growing repertoire of German operas appeared shortly after. This includes Günther von Schwarzburg, a through composed opera noted then as now for its topic taken from German history, by composer Ignaz Holzbauer and librettist Anton Klein which premiered in 1777. An increasing amount of operas originally set to Italian and French texts by composers like André Ernest Modeste Grétry were translated and adopted for performance in German. By the end of the decade, German opera could be heard throughout Central Europe owing in part to travelling theatres and German states that began supporting Nationaltheater that further developed the repertoire, such as those founded in Mannheim and Vienna. Alongside those already mentioned above, notable composers of German language opera from the 1770s and 1780s include Johann André, Carl Ditters von Dittersdorf, Christian Gottlob Neefe, Ignaz Umlauf, and Ernst Wilhelm Wolf. With successful works that appeared on stages across Germany, like Der Doktor und Apotheker, Ditters was a particularly successful composer of German opera between the mid 1780s and mid 1790s.
Моцарттың "Сингшпиль"
18 ғасырдың соңында неміс опералық дәстүрін түбінен өзгертетін композитор пайда болды: Вольфганг Амадей Моцарт. Алғашқы классикалық кезеңнің көрнекті тұлғасы Кристоф Виллибальд Глюк болды, бірақ оның жаңашылдық реформалары неміс репертуарына емес, итальяндық және француз операсына бағытталған. 1778 жылы император Иосиф II Венадағы Бургтеатрда неміс тіліндегі опера труппасын, Ұлттық Сингшпильді құру арқылы бұл жағдайды өзгертуге тырысты. Эксперимент ұзаққа созылмады, труппа 1783 жылы таратылды, алайда, өткен жылы жас Моцарттың "Серальдан құтқару" операсы үлкен жетістікке ие болды. Гете бұл шығарманың сапасын бірден танып, "бізді әсерге түсірді" деді. Келесі жылдары Венада неміс тілінде опера қоятын коммерциялық театрлар ашылды. Импресарио Эммануэль Шиканедер қала шетіндегі Theater auf der Wieden театрымен ерекше табысқа жетті. 1791 жылы Моцарт оның либреттосының бірі – "Сақыллы флейта" операсын жазды. Ол Венцель Мюллердің және басқа да танымал вендік сиқырлы опералар (Заубероперн) аясында пайда болғанмен, Моцарттың сингспиелі ерекше болды. Дәстүрлі әзіл-қалжың элементтері сақталғанмен, Моцарт жаңа бір мәнділік қосты, әсіресе Сарастро мен оның дін қызметкерлеріне арналған музыкада. "Сақыллы флейта" "Серальдан құтқару" операсынан да гөрі болашақ неміс операсының жолын көрсетті, сондай-ақ кейінгі зерттеушілердің пікірінше, оның маңызы зор болды.
At the end of the 18th century a composer who would permanently change the German operatic tradition would emerge: Wolfgang Amadeus Mozart. The great figure of the early Classical period was Christoph Willibald Gluck but his pioneering reforms were directed at Italian and French opera, not the German repertoire. In 1778, Emperor Joseph II attempted to change this state of affairs by establishing a German language opera troupe, the National Singspiel, at the Burgtheater in Vienna. The experiment was short lived and the troupe was dissolved in 1783, yet the previous year it had produced one undoubted success with Die Entführung aus dem Serail by the young Mozart. Goethe immediately recognised the quality of the piece, declaring "it knocked us all sideways". In the following years commercial theatres sprang up in Vienna offering German language opera. The impresario Emanuel Schikaneder had particular success with his Theater auf der Wieden on the outskirts of the city. In 1791, Mozart set one of his libretti, The Magic Flute. Although it appeared in the context of other popular Viennese magic operas (Zauberopern), like Wenzel Müller's de, Mozart's proved to be no ordinary Singspiel. Though the traditional farcical elements remained, Mozart added a new seriousness, particularly in the music for Sarastro and his priests. Even more than Die Entführung, the Magic Flute pointed the way forward for future German opera, especially according to later commentators.