Балтық немісі теологы Александр фон Эттинген және әлеуметтік этиканың негізін қалауы
Alexander von Oettingen
Александр фон Эттинген – балтық неміс дінтанушысы, статистик. «Моральдық статистика» еңбегімен танымал, әлеуметтік мінез-құлықтың статистикалық болжамдары туралы зерттеулер жасаған.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Балтық немісі теологы Александр Константин фон Эттинген (, Виссуст имениесі, Виссуст (Висусти) – Юрьев (Тарту)) - Балтық немісі лютеран теологы және статистик.
Baltic German theologian
Alexander Konstantin von Oettingen (, Wissust Manor, Wissust (Visusti) – Yuryev (Tartu)) was a Baltic German Lutheran theologian and statistician.
Өмірбаян
Ол Виссуст қаласында (қазіргі Жёгева муниципалитеті) Ливония губернаторлығының Дорпат округінде дүниеге келген. Ол көптеген ғалымдарды шығарған Балтық неміс ақсүйек отбасының мүшесі, оның ішінде ағалары Георг фон Оттинген, Дорпат (Тарту) университетінің медицина профессоры және Артур фон Оттинген, Дорпат пен Лейпцигтегі физика профессоры. Александр фон Оттинген Эрланген, Бонн және Берлин қалаларында оқыған. 1854 жылдан 1891 жылға дейін Оттинген Дорпат университетінде догматика профессоры болды және теологиялық тұрғыдан алғанда, бұл ультраортодоксалды және консервативті лютерандық факультеттің типикалық өкілі болды. Оның теологиялық еңбектері ұмытылған, бірақ статистикаға деген ынтасы (соның ішінде әлеуметтік мінез-құлықтың статистикалық болжамдылығы этикаға немесе Құдайға орын қалдырмайды деген сол кездегі кең таралған көзқарас) және сол кездегі детерминистік ойлы көрнекті экономист Адольф Вагнермен болған пікір алмасулар оған 1868 жылы маңызды еңбек – «Моральстатистика» («Әдептік статистика») жазуға мүмкіндік берді. Оттинген адамның іс-әрекетіндегі реттелілікке адамдардың бірге өмір сүруі себеп екенін, бірақ жеке адамның іс-әрекетінде еркіндік бар екенін айтады, себебі «әдептік статистикалық сандардың реттелігі ешқашан абсолютті емес». (Р. v. Engelhardt)
Oettingen was born at Wissust (now in Jõgeva Parish) in the Kreis Dorpat of the Governorate of Livonia, the member of a Baltic German noble family that produced many scholars, including his brothers Georg von Oettingen, professor of medicine at the University of Dorpat (Tartu), and Arthur von Oettingen, professor of physique in Dorpat and Leipzig. Alexander von Oettingen studied at Erlangen, Bonn, and Berlin. From 1854 to 1891, Oettingen was professor of dogmatics at the University of Dorpat and, theologically, a typical representative of this ultra orthodox and conservative Lutheran department. While his theological works are forgotten, his side interest in statistics (and the then very fashionable view that statistical predictability of social behavior left no space for ethics or God), and discussions with the then very deterministically minded great economist Adolph Wagner let him write a very important work, the Moralstatistik ("Moral Statistics"), in 1868. Oettingen makes the point that there is regularity in human action because of human societal living together but that there is freedom of action of the individual "because the regularity of moral statistical numbers is never absolute". (R. v. Engelhardt)
Осы кітапта, және оның тақырыбында Оттинген «Созиалитика» («Әлеуметтік этика») деген сөзді ойлап тапты және осы ұғымды қалыптастырды, ол Огюст Конттың «әлеуметтік физика» ұғымына қарсы және жеке емес, индивидуалистік емес этиканы құру мақсатында болды; осылайша неміс университеттерінде оқытылатын протестанттық этика әлі күнге дейін аталады.
With the book, and in its subtitle, Oettingen also coined the word, and established the concept, of Sozialethik ("Social Ethics"), meant as a counter to Auguste Comte's "social physics" concept and as the establishment of a non personal, non individualistic ethics; this is what Protestant ethics as taught in German universities is still called.
Шығармалары
"Мораль статистикасы". Адамзат ағзасындағы рухани өмір қозғалысының заңдылығын индуктивті дәлелдеу. 1868 жыл. "Мораль статистикасы және христиандық мораль". "Эмпирикалық негіздегі әлеуметтік этикаға қатысты тәжірибе", 1 том. Эрланген: Дихерт. 1868 жыл.
Die Moralstatistik. Inductiver Nachweis der Gesetzmäßigkeit sittlicher Lebensbewegung im Organismus der Menschheit. 1868. Die Moralstatistik und die christliche Sittenlehre. Versuch einer Socialethik auf empirischer Grundlage, vol. 1. Erlangen: Deichert. 1868.